TỰ NHẬN THỨC VỀ STRESS VÀ NHU CẦU HỖ TRỢ TÂM LÝ CỦA NGƯỜI BỆNH UNG THƯ ĐIỀU TRỊ NỘI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH TRÀ VINH NĂM 2024

Kết luận: Nghiên cứu cho thấy sự cần thiết của việc cung cấp hỗ trợ tâm lý toàn diện cho người bệnh ung thư tại các cơ sở y tế.

Từ khóa: Ung thư, tự nhận thức stress, nhu cầu hỗ trợ tâm lý, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Trà Vinh.

SUMMARY

Objective: Determine the rate of self-awareness of stress, psychological needs and describe some factors related to self-awareness of stress, psychological needs of inpatient cancer patients at Tra Vinh Provincial General Hospital in 2024.

Method: Cross-sectional descriptive study on 241 patients. Data were collected through the Perceived Stress Scale (PSS-10) and Supportive Care Needs Survey Short Form (SCNS-SF34).

Results: The rate of self-awareness of stress among patients with severe, moderate and mild cancer was 37.8%, 35.7% and 26.5%, respectively. The three needs with the highest proportion were the need for support due to feeling depressed 89.2%, low morale; maintaining a positive, optimistic spirit 81.3% and worries of relatives 80.5%. There are 88.0% of patients with over 8 needs. Factors such as primary caregiver, treatment method, duration of illness, and psychological needs were related to self-awareness of stress. The study found a statistically significant association between self-awareness of stress and psychological needs (p < 0.05).

Conclusion: The study shows the need to provide comprehensive psychological support for cancer patients in healthcare settings.

Keywords: Cancer, self-awareness of stress, psychological needs, Tra Vinh General Hospital.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Ung thư là nguyên nhân tử vong đứng thứ hai trên toàn cầu, với hàng triệu ca mới mắc và tử vong mỗi năm [13]. Ở Việt Nam, ung thư là một trong những thách thức y tế hàng đầu, số người mắc ung thư là 180.480 (2022) [14]. Ước tính hàng năm, Việt Nam có 182.563 ca mắc mới và 122.690 ca tử vong do ung thư. Cứ 100.000 người thì có 159 người mắc mới ung thư và 106 người tử vong do ung thư [11].

Những nghiên cứu chỉ ra rằng [4], [12], ung thư có thể gây ra đau khổ tâm lý đáng kể cũng như rối loạn sức khỏe tâm thần cho người bệnh [2], [3]. Hầu hết, người bệnh đều cảm thấy khó chấp nhận khi được chẩn đoán ung thư. Họ có thể rơi vào trạng thái tâm lý căng thẳng, lo âu, sợ hãi. Căng thẳng khiến người bệnh gặp nhiều khó khăn trong điều trị bệnh, vấn đề này có thể dẫn đến các triệu chứng thực thể như nhịp tim tăng, đổ mồ hôi và khó ngủ [2], [6]. Với những tác động của tâm lý đến người bệnh ung thư thì nhu cầu hỗ trợ về các vấn đề tâm lý hình thành từ đây [5], [9].

Ung thư không chỉ tác động đến sức khỏe thể chất mà còn gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý của người bệnh. Stress do ung thư có thể gây ra các triệu chứng lo âu, trầm cảm và suy giảm chất lượng cuộc sống, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình điều trị và hồi phục của người bệnh. Mặc dù vậy, nhu cầu hỗ trợ tâm lý của người bệnh ung thư vẫn chưa được chú trọng đúng mức tại Việt Nam, đặc biệt là tại các tỉnh nhỏ, đang phát triển.Việc nghiên cứu về tự nhận thức stress và nhu cầu hỗ trợ tâm lý của người bệnh ung thư sẽ cung cấp cơ sở quan trọng để phát triển các chương trình hỗ trợ tâm lý hiệu quả, nhằm cải thiện chất lượng chăm sóc cho người bệnh ung thư. Nghiên cứu này tập trung vào người bệnh ung thư điều trị nội trú tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Trà Vinh năm 2024. Với mục tiêu nghiên cứu sau.

1. Xác định tỷ lệ tự nhận thức về stress và nhu cầu hỗ trợ tâm lý của người bệnh ung thư điều trị nội trú tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Trà Vinh năm 2024.

2.  Mô tả một số yếu tố liên quan đến tự nhận thức stress và nhu cầu hỗ trợ tâm lý của người bệnh ung thư điều trị nội trú tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Trà Vinh năm 2024.

2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Đối tượng nghiên cứu: Người bệnh ung thư điều trị tại Khoa Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Trà Vinh trong năm 2024.

Tiêu chí chọn vào: Người bệnh ung thư điều trị nội trú tại khoa Ung bướu, đồng ý tham gia nghiên cứu. Có khả năng nghe nói tiếng Việt.

Tiêu chí loại ra: Người bệnh đang trong tình trạng hôn mê hoặc cấp cứu.

2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu: Từ tháng 5/2024 đến tháng 7/2024, Khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Trà Vinh.

2.3. Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang.

2.4. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu:

Được tính toán dựa trên công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể, với sai số cho phép là 6%. Tỷ lệ người bệnh ung thư có nhu cầu hỗ trợ tâm lý được ước tính là 34,2% từ nghiên cứu của tác giả Phạm Ngọc Ánh [1]. Cỡ mẫu là 241 người bệnh.

- Cách chọn mẫu: Chọn mẫu thuận tiện.

2.5. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu:

Sử dụng bộ câu hỏi tự điền.

Thông tin, đặc điểm đối tượng nghiên cứu gồm 14 câu hỏi.

Thang đo căng thẳng cảm nhận Perceived Stress Scale PSS-10 (PSS-10): Thang đo có 10 câu hỏi đánh giá mức độ stress của người bệnh trong các tình huống hàng ngày. Thang đo được chuẩn hóa tại Việt Nam với Cronbach's alpha là 0,8. Mỗi câu hỏi được đánh giá bằng thang đo Likert 4, với 0 = Không bao giờ, 1=Hầu như không bao giờ, 2=Đôi khi, 3=Khá thường xuyên, 4=Rất thường xuyên. Cách tính điểm: nhẹ (14-19 điểm)/ vừa (20-25 điểm)/ nặng (26-40 điểm) [10], [12].

Khảo sát nhu cầu chăm sóc hỗ trợ dạng ngắn Supportive Care Needs Survey Short form (SCNS-SF34): Thang đo này gồm 34 câu hỏi, trong đó 10 câu hỏi thuộc lĩnh vực nhu cầu hỗ trợ tâm lý, sử dụng thang Likert 5 mức độ từ 1 (không có nhu cầu) đến 5 (nhu cầu cao). Nhu cầu tâm lý báo cáo giá trị Cronbach's alpha lần lượt là 0,883. Tính điểm: Chia làm 2 mức: Có từ 8 nhu cầu trở lên và có dưới 8 nhu cầu. Ở mỗi nhu cầu nếu người bệnh chọn 1 hoặc 2 là không có nhu cầu ở vấn đề đó, trường hợp người bệnh chọn một trong ba đáp án 3, 4 và 5 thì được xem là có nhu cầu hỗ trợ tâm lý ở vấn đề đó [7].

Thu thập số liệu:

Bước 1: Liên hệ trước với khoa Ung bướu bệnh viện Đa khoa tỉnh Trà Vinh, trình bày về việc thực hiện lấy mẫu toàn bộ dựa trên tiêu chí chọn vào loại ra, trên cỡ mẫu đã tính. Thực hiện lấy mẫu.

Bước 2: ĐTV chào hỏi, giới thiệu bản thân, giải thích về mục đích thực hiện nghiên cứu. Phỏng vấn trực tiếp đối tượng bằng bộ câu hỏi đã được xây dựng sẵn.

Bước 3: Tạo một không gian thoải mái giúp cho đối tượng tập trung trả lời chính

xác câu hỏi khảo sát.

Bước 4: Sau khi hoàn thành phỏng vấn, kiểm tra lại phiếu khảo sát.

Bước 5: Cảm ơn đối tượng đã hỗ trợ cung cấp thông tin cho nghiên cứu.

2.6. Phương pháp phân tích số liệu: Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0. Các phương pháp thống kê mô tả (tần suất, phần trăm, trung bình) được sử dụng để mô tả các đặc điểm của đối tượng nghiên cứu và kết quả chính. Các kiểm định Chi bình phương được áp dụng để kiểm tra mối liên quan giữa các đặc điểm của đối tượng nghiên cứu với tự nhận thức stress, nhu cầu hỗ trợ tâm lý.

2.7. Đạo đức trong nghiên cứu: Nghiên cứu được thông qua Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu Y sinh học của Trường Đại học Trà Vinh theo QĐ số 206 ngày 29 tháng 04 năm 2024. Nghiên cứu cũng được sự chấp thuận của Hội đồng Khoa học, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Trà Vinh.

3. KẾT QUẢ

3.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu khảo sát trên 241 người bệnh, với độ tuổi trung bình là 58,94±14,32. Trên 60 tuổi chiếm tỷ lệ là 56,0%. Trong đó, nữ giới chiếm tỷ lệ 53,5%. Phần lớn người bệnh sống ở khu vực nông thôn (79,7%) và sinh sống bằng nghề nông (44,4%). Về trình độ học vấn, nhóm người bệnh có trình độ từ lớp 1-5 chiếm tỷ lệ cao nhất 49,4%. Đa số người bệnh tham gia nghiên cứu đã kết hôn với tỷ lệ 85,9%. Người chăm sóc chính chiếm tỷ lệ cao nhất là con cái với 56,8%. Tỷ lệ các bệnh ung thư khác (bàng quang, cột sống, da,...) chiếm tỷ lệ 41,9%, tiếp đến là ung thư đường tiêu hóa 24,9% và thấp nhất là ung thư vú 3,7%. Phần lớn người bệnh có sử dụng bảo hiểm y tế tỷ lệ 95,4%. Điều trị bằng thuốc được sử dụng ở hầu hết người bệnh với 95,0%. Về bệnh lý nền, có 43,2% người bệnh tham gia nghiên cứu có bệnh tăng huyết áp, 34,0% bị đái tháo đường, 19,5% bị trào ngược dạ dày và 22,8% mắc các bệnh lý nền khác. Người bệnh tham gia nghiên cứu nằm trong nhóm mắc bệnh từ 1-3 năm chiếm tỷ lệ cao nhất 44,0%. Hầu hết người bệnh đều có sự thay đổi trên cơ thể với tỷ lệ chiếm 90,0%.

3.2. Tỷ lệ tự nhận thức về stress và nhu cầu hỗ trợ tâm lý

Bảng 1. Mức độ Stress của đối tượng nghiên cứu (n=241)

Sự tự nhận thức về stress của người bệnh ở mức độ nặng 37,8% đang chiếm tỷ lệ cao hơn không nhiều so với mức độ vừa 35,7% và cao hơn khá nhiều so với mức độ nhẹ là 26,5%. Điểm trung bình là 21,85 ± 7,66.

Bảng 2. Nhu cầu hỗ trợ tâm lý của đối tượng nghiên cứu (n=241)

* Điểm trung bình: 32,64 ± 8,41

Trong 10 nhu cầu có 3 nhu cầu hỗ trợ tâm lý mà nhiều người bệnh cần nhất là nhu cầu hỗ trợ vì cảm thấy chán nản, xuống tinh thần, nhu cầu hỗ trợ giữ tinh thần tích cực, lạc quan và nhu cầu hỗ trợ vì những lo âu của người thân với tỉ lệ lần lượt là 89,2%, 81,3% và 80,5%.

Bảng 3. Tỷ lệ nhu cầu hỗ trợ tâm lý của đối tượng nghiên cứu (n=241)

Đa số người bệnh tham gia nghiên cứu có từ 8 nhu cầu hỗ trở lên với 88,0% người bệnh có nhu cầu, tỷ lệ này là 12,0% ở người bệnh có dưới 8 nhu cầu.

3.3. Một số yếu tố liên quan với tự nhận thức stress và nhu cầu hỗ trợ tâm lý

Bảng 4. Mối liên quan giữa tình trạng stress với các yếu tố đặc điểm cá nhân

của đối tượng nghiên cứu (n=241)

* Chỉ số hiện mắc  

Người chăm sóc chính của đối tượng nghiên cứu là cha/mẹ có tỷ lệ tự nhận thức stress ở mức vừa và nặng là 100,0% tỷ lệ này ở nhóm người bệnh có người chăm sóc chính là anh/chị/em chiếm 10%. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê với p=0,027 <0,05. Tỷ lệ tự nhận thức stress ở mức độ vừa và nặng ở người bệnh không tiếp nhận phương pháp hóa trị là 80,9%, tỷ lệ này là 52,4% ở những người bệnh hóa trị, thấp hơn 0,65 lần. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê với p=0,024 < 0,05. Nhóm đối tượng tham gia nghiên cứu có thời gian mắc bệnh dưới 1 năm có 55,7% tự nhận thức stress, ở nhóm có thời gian mắc bệnh từ 1-3 năm tỷ lệ này là 84,0%, cao  hơn 1,51 lần. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê với p=0,021 < 0,05.

Bảng 5. Mối liên quan giữa tình trạng stress với các nhu cầu hỗ trợ tâm lý

của đối tượng nghiên cứu (n=241)

* Chỉ số hiện mắc   

             Người bệnh có các nhu cầu hỗ trợ về lo âu rằng kết quả điều trị ngoài tầm kiểm soát; hỗ trợ về lo ngại bệnh trầm trọng hơn; giữ tinh thần tích cực, lạc quan; cảm thấy buồn; hỗ trợ về không tin tưởng vào tương lai; hỗ trợ học cách kiểm soát vấn đề của bản thân có tỷ lệ tự nhận thức về stress ở mức vừa và nặng cao hơn nhóm không có nhu cầu từ 1,28 – 32,95 lần. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê với p < 0,05. Tỷ lệ tự nhận thức stress ở mức độ vừa và nặng ở người bệnh có dưới 8 nhu cầu hỗ trợ tâm lý là 3,5%, tỷ lệ này là 83,0% ở những người bệnh có trên 8 nhu cầu. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê với p = 0,002 < 0,05.

Bảng 6. Mối liên quan giữa nhu cầu hỗ trợ tâm lý với các yếu tố đặc điểm

 cá nhân của đối tượng nghiên cứu (n=241)

 * Chỉ số hiện mắc  

           Tìm thấy mối liên quan giữa mức độ tự nhận thức stress với nhu cầu hỗ trợ tâm lý. Với 98,8% người bệnh mức độ nhận thức stress nhẹ vừa có nhu cầu, cao gấp 1,76 lần nhóm mức độ nhẹ, với p = 0,005. Tỷ lệ này ở nhóm đối tượng nghiên cứu có mức độ nặng là 100,0% với p=0,003.