Thiếu điều dưỡng không chỉ là thiếu người làm việc, mà là sự bào mòn sức bền của một nghề đang gánh trên vai khối lượng công việc ngày càng lớn, yêu cầu chuyên môn ngày càng cao, trong khi điều kiện làm việc và chế độ đãi ngộ chưa theo kịp. Đây là bài toán buộc phải nhìn thẳng và giải quyết một cách căn cơ, nếu không muốn hệ thống y tế rơi vào vòng xoáy suy giảm chất lượng chăm sóc trong những năm tới.
Thực trạng thiếu hụt nhân lực đáng báo động
Theo TS. Vương Ánh Dương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), Việt Nam hiện chỉ đạt khoảng 14–15 điều dưỡng trên 10.000 dân – mức thấp nhất trong khu vực ASEAN và cách rất xa so với các quốc gia phát triển, nơi tỷ lệ này thường dao động từ 70–100 điều dưỡng trên 10.000 dân.
Điều đáng lo ngại hơn là sự thiếu hụt này không phân bố đồng đều. Trong khi một số bệnh viện tuyến trung ương, cơ sở y tế lớn còn có khả năng xoay xở, thì tại nhiều bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến huyện và trạm y tế cơ sở, tình trạng thiếu điều dưỡng đã trở thành “bình thường mới”. Không ít khoa, phòng phải vận hành với số điều dưỡng thấp hơn nhiều so với định mức, buộc mỗi người gánh khối lượng công việc vượt xa khả năng chịu đựng lâu dài.
Ở góc độ quản lý bệnh viện, GS.TS. Lê Văn Quảng, Giám đốc Bệnh viện K, thẳng thắn cho rằng thiếu điều dưỡng đang là một trong những rào cản lớn nhất đối với mục tiêu nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh ung thư. Với đặc thù điều trị kéo dài, người bệnh cần được chăm sóc toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần, nhưng khi điều dưỡng quá tải, rất khó duy trì mô hình chăm sóc chất lượng cao như kỳ vọng.
Theo PGS.TS. Nguyễn Thanh Hồi, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Phenikaa, tình trạng quá tải kéo dài không chỉ bào mòn sức khỏe thể chất và tinh thần của điều dưỡng, mà còn tác động trực tiếp đến an toàn người bệnh. Khi điều dưỡng không còn đủ thời gian và năng lượng để theo dõi sát diễn biến lâm sàng, nguy cơ sai sót và bỏ sót dấu hiệu bất thường sẽ gia tăng, dù không ai mong muốn điều đó xảy ra.
Từ kiệt sức nghề nghiệp, một dòng chảy nhân lực đã hình thành: điều dưỡng rời bỏ bệnh viện công lập. Không ít người chuyển sang khu vực y tế tư nhân, nơi áp lực công việc được kiểm soát tốt hơn và thu nhập ổn định hơn. Một bộ phận khác lựa chọn dịch vụ chăm sóc tại nhà hoặc tìm kiếm cơ hội làm việc ở nước ngoài – nơi điều dưỡng được trả công xứng đáng hơn và có môi trường làm việc chuyên nghiệp, minh bạch.
Thực tế này được phản ánh rõ qua các nghiên cứu về điều kiện làm việc và sức khỏe nghề nghiệp của điều dưỡng. Một khảo sát tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho thấy 44% điều dưỡng rơi vào tình trạng kiệt sức nghề nghiệp ở mức trung bình đến cao. Các yếu tố liên quan chặt chẽ bao gồm trực đêm kéo dài, thời gian làm việc thường xuyên vượt quá 8 giờ mỗi ngày và áp lực tâm lý liên tục trong môi trường điều trị bệnh nặng, cấp cứu.
Những nghiên cứu tương tự tại một số bệnh viện lớn ở TP.HCM cũng cho kết quả không mấy khả quan. Điều dưỡng là lực lượng tiếp xúc với người bệnh nhiều nhất, theo dõi liên tục nhất và cũng là những người đầu tiên phải xử lý các tình huống bất thường. Khi số lượng không đủ, áp lực này nhanh chóng chuyển thành kiệt sức, giảm động lực gắn bó và cuối cùng là rời bỏ hệ thống công lập.
Nhìn từ thực tế này, có thể thấy rõ rằng bước sang năm 2026, ngành điều dưỡng không còn nhiều dư địa để trì hoãn. Khi thiếu hụt nhân lực đã chạm ngưỡng báo động, mọi giải pháp mang tính vá víu sẽ không đủ sức giữ hệ thống vận hành bền vững.
“Họ là những người hùng thầm lặng, làm việc trong môi trường nguy hiểm, độc hại nhưng chưa được đánh giá đúng mức”, GS.TS. Lê Văn Quảng bày tỏ, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải ghi nhận đúng đóng góp của điều dưỡng thông qua chế độ đãi ngộ phù hợp, bảo vệ điều dưỡng trước những rủi ro nghề nghiệp, và đầu tư bài bản cho công tác điều dưỡng từ chính sách, đào tạo đến trang thiết bị phục vụ chăm sóc người bệnh.
Khắc phục tồn tại, phát huy năng lực hệ thống
Dù đóng vai trò then chốt, công tác điều dưỡng tại nhiều cơ sở y tế hiện nay vẫn đối mặt không ít khó khăn. TS.BS. Dương Huy Lương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), thẳng thắn chia sẻ: “Nhiều nơi vẫn còn quan niệm cho rằng nghề điều dưỡng là nghề phục vụ, điều dưỡng chỉ là người làm theo y lệnh của bác sĩ”.
Theo ông Lương, nhân lực điều dưỡng hiện không chỉ thiếu về số lượng mà còn chưa đồng đều về chất lượng. Công tác đào tạo chưa sát thực tiễn, hành nghề chưa phù hợp với văn bằng, hệ thống quản lý còn lỏng lẻo. Ở nhiều cơ sở, việc chăm sóc người bệnh vẫn phụ thuộc đáng kể vào người nhà, trong khi điều dưỡng lại bị quá tải bởi công việc hành chính, thiếu thời gian dành cho chăm sóc trực tiếp.
Thực trạng này cũng được Thiếu tá Trần Thị Phương Lan, Chủ nhiệm Ban Y tá Điều dưỡng, Bệnh viện Quân y 354, phản ánh: “Trình độ ngoại ngữ, tin học và kỹ năng giao tiếp của một bộ phận điều dưỡng còn hạn chế. Một số điều dưỡng chưa thực sự nhiệt tình, thiếu niềm nở và chưa thấu hiểu đầy đủ tâm lý người bệnh”.
Để khắc phục, Bộ Y tế đã triển khai Chương trình hành động quốc gia tăng cường công tác điều dưỡng giai đoạn 2013–2020, với các mục tiêu nâng cao chất lượng dịch vụ, hoàn thiện khung pháp lý bảo vệ tính độc lập của nghề điều dưỡng, tăng cường đào tạo nhân lực và chuẩn hóa hệ thống quản lý.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, chương trình này cần được tiếp tục gia hạn và cập nhật để phù hợp với bối cảnh mới. Trong đó, việc xây dựng lộ trình đào tạo chuẩn hóa từ cao đẳng, đại học đến sau đại học là yêu cầu cấp thiết. Đặc biệt, cần hướng tới hình thành các trường đại học điều dưỡng độc lập, tránh tình trạng đào tạo điều dưỡng nhưng đội ngũ giảng dạy chủ yếu vẫn là bác sĩ như hiện nay.
TS.Trần Quang Huy – Phó Chủ tịch Hội Điều dưỡng Việt Nam nhấn mạnh, nâng cao năng lực điều dưỡng chính là yếu tố then chốt giúp cải thiện chất lượng dịch vụ và củng cố niềm tin của người dân với hệ thống y tế. Điều dưỡng không chỉ là người chăm sóc bệnh nhân mà còn trở thành những người kiến tạo chuẩn mực mới trong chăm sóc y tế hiện đại. Trao quyền cho điều dưỡng không chỉ là giao trách nhiệm mà còn là giao quyền tự chủ trong chuyên môn. Khi được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng, điều dưỡng có thể thiết kế kế hoạch chăm sóc cá thể hóa, đáp ứng đúng nhu cầu thể chất và tinh thần của từng người bệnh. Đây cũng là xu hướng tất yếu của y học hiện đại trên thế giới, trong đó điều dưỡng được xem là lực lượng nòng cốt của hệ thống chăm sóc sức khỏe.
Song song với đào tạo, ứng dụng công nghệ đang trở thành một giải pháp trực tiếp để giảm tải công việc và giữ chân nhân lực điều dưỡng. Thực tiễn triển khai tại Bệnh viện Bạch Mai cho thấy, khi hồ sơ chăm sóc được số hóa, các quy trình ghi chép, bàn giao ca trực và theo dõi người bệnh được tích hợp trên nền tảng điện tử, điều dưỡng có thể giảm đáng kể thời gian dành cho giấy tờ, tập trung nhiều hơn vào chăm sóc trực tiếp. Đây không chỉ là cải tiến về kỹ thuật, mà là giải pháp quản trị nhân lực, giúp điều dưỡng bớt căng thẳng và giảm nguy cơ sai sót do quá tải.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng chuyển đổi số nếu triển khai thiếu đồng bộ có thể phản tác dụng. Khi điều dưỡng phải nhập liệu lặp lại trên nhiều hệ thống hoặc “gánh” thêm nhiệm vụ vận hành công nghệ, áp lực công việc không những không giảm mà còn gia tăng. Vì vậy, nguyên tắc then chốt đặt ra cho năm 2026 là điều dưỡng phải được tham gia ngay từ đầu vào quá trình thiết kế và triển khai công nghệ, thay vì chỉ là người sử dụng cuối cùng.
Một yếu tố không kém phần quan trọng là nâng cao năng lực số cho đội ngũ điều dưỡng. Đào tạo cần giúp điều dưỡng hiểu rõ mục tiêu ứng dụng công nghệ trong chăm sóc, làm chủ hệ thống, thay vì chỉ dừng ở thao tác kỹ thuật. Khi công nghệ phục vụ đúng nhu cầu thực hành, nó sẽ trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, chứ không phải gánh nặng mới.
Nhìn từ góc độ nhân lực, nhiều chuyên gia cho rằng công nghệ không thay thế điều dưỡng, nhưng có thể quyết định việc điều dưỡng có tiếp tục gắn bó với môi trường làm việc hay không. Trong bối cảnh năm 2026 được dự báo tiếp tục thiếu hụt nhân lực, những cơ sở y tế biết sử dụng công nghệ để giảm tải, bảo vệ sức khỏe nghề nghiệp và cải thiện môi trường làm việc sẽ có lợi thế rõ rệt trong việc giữ chân và thu hút điều dưỡng.
Trọng Đức
https://tapchidieuduong.vn/nghe-dieu-duong-nam-2026-bai-toan-nhan-luc-va-nhung-xu-huong-buoc-phai-thay-doi-7989.html
Link bài gốc Lấy link
