Mục tiêu: Mô tả kiến thức về phòng, chống tác hại thuốc lá của sinh viên Trường Đại học Phenikaa năm 2024 và xác định một số yếu tố liên quan.
Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang được thực hiện từ tháng 9 đến tháng 12 năm 2024 trên 3.207 sinh viên chính quy thuộc 4 khối ngành: khoa học sức khỏe, kỹ thuật, kinh tế và ngôn ngữ tại Trường Đại học Phenikaa. Số liệu được thu thập bằng khảo sát trực tuyến với bộ câu hỏi cấu trúc sẵn, đã được thử nghiệm trước trên 30 sinh viên. Kiến thức về phòng, chống tác hại thuốc lá được đánh giá bằng 11 câu hỏi, tổng điểm tối đa 18; kiến thức đúng được xác định khi đạt từ 12 điểm trở lên. Số liệu được phân tích bằng SPSS 26.0 với thống kê mô tả và các kiểm định, phân tích phù hợp để xác định yếu tố liên quan.
Kết quả: Tỷ lệ sinh viên có kiến thức đúng về phòng, chống tác hại thuốc lá là 58,6%. Phần lớn sinh viên biết hút thuốc lá gây hại trực tiếp cho người hút (96,8%), ảnh hưởng đến thai nhi (97,2%) và khói thuốc thụ động có hại cho sức khỏe (96,9%). Tuy nhiên, kiến thức về Luật phòng, chống tác hại thuốc lá còn hạn chế; chỉ 64,9% biết Việt Nam có luật này, 39,4% biết quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi và 36,6% biết quy định cấm quảng cáo thuốc lá. Sinh viên khối khoa học sức khỏe có khả năng có kiến thức đúng cao hơn sinh viên khối kỹ thuật (OR = 1,6; 95%CI: 1,2–2,2; p = 0,001). Sinh viên từng nghe thông tin về tác hại thuốc lá có khả năng có kiến thức đúng cao hơn 2,6 lần so với nhóm chưa từng nghe hoặc không nhớ (OR = 2,6; 95%CI: 1,9–3,4; p < 0,001).
Kết luận: Kiến thức về phòng, chống tác hại thuốc lá của sinh viên Trường Đại học Phenikaa còn chưa cao, đặc biệt đối với các nội dung liên quan đến luật và quy định cụ thể. Ngành học và việc từng tiếp cận thông tin truyền thông về tác hại thuốc lá là những yếu tố liên quan có ý nghĩa thống kê với kiến thức của sinh viên.
Từ khóa: Kiến thức, tác hại thuốc lá, sinh viên, Trường Đại học Phenikaa.
ABSTRACT
Objective: To describe knowledge of tobacco harm prevention among students at Phenikaa University in 2024 and to identify associated factors.
Methods: A cross-sectional descriptive study was conducted from September to December 2024 among 3,207 full-time students from four academic fields at Phenikaa University: health sciences, engineering, economics, and languages. Data were collected through an online structured questionnaire, which was pilot-tested on 30 students before official implementation. Knowledge of tobacco harm prevention was assessed using 11 questions with a maximum score of 18 points; adequate knowledge was defined as a total score of 12 points or higher. Data were analyzed using SPSS 26.0 with descriptive statistics and appropriate analytical tests to identify associated factors.
Results: The proportion of students with adequate knowledge of tobacco harm prevention was 58.6%. Moststudentsrecognized thatsmoking directly harmssmokers(96.8%), affectsthe fetus(97.2%), and that secondhand smoke is harmful to health (96.9%). However, knowledge regarding tobacco control legislation remained limited: 64.9% knew that Vietnam has a tobacco control law, 39.4% correctly identified the regulation prohibiting tobacco sales to individuals under 18 years of age, and 36.6% knew that tobacco advertising is prohibited. Students in health sciences were more likely to have adequate knowledge than those in engineering (OR = 1.6; 95%CI: 1.2–2.2; p = 0.001). Students who had previously received information on tobacco harms were 2.6 times more likely to have adequate knowledge than those who had not or could not recall such exposure (OR = 2.6; 95%CI: 1.9–3.4; p < 0.001).
Conclusions: Knowledge of tobacco harm prevention among Phenikaa University students was suboptimal, particularly regarding tobacco control laws and specific regulations. Academic major and prior exposure to information on tobacco harms were significantly associated with students’ knowledge.
Keywords: Knowledge, students, related factors, Phenikaa University
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hút thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong có thể phòng tránh trên toàn thế giới. Ước tính mỗi năm, thuốc lá cướp đi sinh mạng của 1,1 triệu người tại khu vực châu Âu, trong số đó, 153.000 người chết vì tiếp xúc với khói thuốc thụ động [10]. Thuốc lá có liên quan đến nhiều bệnh lý nghiêm trọng như bệnh tim mạch, ung thư, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều rối loạn sức khỏe khác. Gánh nặng bệnh tật do thuốc lá không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân mà còn gây thiệt hại lớn về kinh tế và xã hội [8].
Kiến thức về tác hại của thuốc lá được xem là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến nhận thức, thái độ và hành vi sử dụng thuốc lá của mỗi cá nhân đặc biệt là nhóm thanh thiếu niên. Tuy nhiên, một số nghiên cứu lại cho thấy, tỷ lệ sinh viên có kiến thức về tác hại thuốc lá lại chưa cao: nghiên cứu của Trần Thị Vân Anh (2021), 35,2% sinh viên có kiến thức đúng [1]; của Trần Huy Duy (2024), 49,2% học viên có kiến thức đúng [3].
Đối với sinh viên Đại học đang trong giai đoạn hình thành và phát triển các hành vi sức khỏe, thói quen lâu dài. Đây cũng là giai đoạn thích sự thử thách, tò mò, bắt chước hút thuốc. Do đó, việc đánh giá mức độ hiểu biết của sinh viên về tác hại thuốc lá có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các chương trình truyền thông và can thiệp phòng chống tác hại thuốc lá trong môi trường học đường. Trường Đại học Phenikaa là trường Đại học ngoài công lập, với quy mô gần 25000 sinh viên, đã triển khai cấm hút thuốc lá trong khuôn viên Trường từ nhiều năm nay. Tại Trường Đại học Phenikaa, dữ liệu về thực trạng kiến thức của sinh viên đối với tác hại của thuốc lá còn thiếu và chưa được cập nhật đầy đủ. Việc xác định mức độ hiểu biết và các yếu tố liên quan sẽ cung cấp bằng chứng khoa học cần thiết cho việc xây dựng các hoạt động giáo dục sức khỏe phù hợp. Do vậy, nghiên cứu “Kiến thức phòng chống tác hại thuốc lá ở sinh viên Trường Đại học Phenikaa năm 2024 và một số yếu tố liên quan” được triển khai nhằm 2 mục tiêu: 1). Mô tả kiến thức phòng chống tác hại thuốc lá của sinh viên Trường Đại học Phenikaa năm 2024; 2). Phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức về phòng chống tác hại thuốc lá của đối tượng nghiên cứu.
Tiêu chuẩn lựa chọn: Sinh viên thuộc 4 khối ngành: khoa học sức khỏe, kinh tế, ngôn ngữ, kỹ thuật đồng ý tham gia nghiên cứu.
Tiêu chuẩn loại trừ: Sinh viên không thuộc 4 khối ngành trên.
Sinh viên nghỉ học, bảo lưu, thôi học tại thời điểm nghiên cứu.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 9 đến tháng 12/2024, tại Trường Đại học Phenikaa, đường Nguyễn Trác, Phường Dương Nội, Thành phố Hà Nội.
Nghiên cứu sử dụng thiết kế nghiên cứu cắt ngang
2.4. Cỡ mẫu nghiên cứu và phương pháp chọn mẫu
Áp dụng công thức tính cỡ mẫu ước lượng 1 tỷ lệ cho một nghiên cứu mô tả, sử dụng sai số tuyệt đối:
Trong đó: n là cỡ mẫu tối thiểu cần nghiên cứu; Z(1-α/2): Hệ số tin cậy, ứng với độ tin cậy 95% (α = 0,05) thì Z(1-α/2)=1,96; p: ước đoán tỷ lệ sinh viên có kiến thức đúng về tác hại của thuốc lá. Theo nghiên cứu của tác giả Huỳnh Ngọc Linh và cộng sự (2025), tỷ lệ sinh viên có kiến thức đúng là 78,71% % [4], lấy p = 0,787; d: sai số tuyệt đối cho phép, lấy d = 0,05.
Thay giá trị các tham số vào công thức trên ta có cỡ mẫu là n = 258. Trên thực tế, nghiên cứu nhận được sự đồng ý tham gia của 3207 sinh viên.
Phương pháp chọn mẫu: Chọn khối ngành: lập danh sách tất cả các khối ngành của Trường Đại học Phenikaa, chọn ngẫu nhiên 4 khối ngành: khối ngành sức khỏe, khối ngành kỹ thuật, ngôn ngữ, kinh tế. Chọn sinh viên: Chọn thuận tiện. Tại mỗi khối ngành chọn thuận tiện các sinh viên thỏa mãn tiêu chuẩn lựa chọn, đồng ý tham gia nghiên cứu.
Biến số, chỉ số nghiên cứu
Biến độc lập: thông tin chung của đối tượng nghiên cứu: tuổi, giới, ngành học, học lực, tiền sử hút thuốc của người thân trong gia đình, truyền thông về tác hại thuốc lá,…
Biến phụ thuộc: kiến thức về phòng chống tác hại của thuốc lá của sinh viên.
Số liệu nghiên cứu sẽ được thu thập thông qua hình thức phát vấn trực tuyến (online Survey). Đường link phiếu điều tra sẽ được các cán bộ quản lý lớp gửi trực tiếp qua Zalo cho toàn bộ sinh viên của 4 khối ngành thỏa mãn tiêu chuẩn lựa chọn. Sinh viên đồng ý tham gia nghiên cứu và trả lời câu hỏi trong phiếu điều tra. Bộ câu hỏi được thử nghiệm trên 30 sinh viên để hiệu chỉnh một số sai sót và hoàn thiện trước khi tiến hành thu thập thông tin chính thức.
Đánh giá kiến thức về tác hại của thuốc lá: bao gồm11 câu hỏi, tổng điểmtối đa là 18 điểm. Sinh viên có kiến thức đúng khi tổng điểm ≥ 12 điểm, kiến thức chưa đúng khi tổng điểm < 12 điểm [3].
Toàn bộ số liệu được xử lý bằng SPSS 26.0. Thống kê mô tả: biến định tính (số lượng, tỷ lệ, biểu đồ), biến định lượng (giá trị trung bình, độ lệch chuẩn). Phân tíchmối liên quan giữa kiến thức vàmột số yếu tố thông qua OR,CI 95%, χ2/Fisher Exact, giá trị p <0,05 được xem là có ý nghĩa thống kê.
Nghiên cứu bảo đảm các nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu y sinh học. Sinh viên tham gia trên tinh thần tự nguyện và có quyền từ chối hoặc dừng khảo sát bất kỳ lúc nào. Mọi thông tin cá nhân được bảo mật và chỉ sử dụng cho mục đích nghiên cứu.
Bảng 3.1. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu (n=3207)
Bảng 3.1 cho thấy, nữ giới tham gia nghiên cứu chiếm tỷ lệ cao hơn nam giới (67,4% so với 32,6%). Sinh viên có xuất thân từ nông thôn chiếm tỷ lệ cao nhất (65,0%), thấp nhất là Miền núi (6,3%). Sinh viên khối ngành kinh tế tham gia với tỷ lệ cao nhất (39,3%), thấp nhất là sinh viên khối ngành sức khỏe (8,1%).
Bảng 3.2 Kiến thức về tác hại của thuốc lá của ĐTNC (n=3207)
Kết quả Bảng 3.2 cho thấy, phần lớn sinh viên có kiến thức đúng về tác hại của thuốc lá, thể hiện qua tỷ lệ nhận biết nicotin là thành phần gây nghiện cao (77,2%). Đa số cho rằng hút thuốc lá gây ảnh hưởng trực tiếp đến người hút (96,8%), ảnh hưởng đến thai nhi (97,2%) và khói thuốc thụ động gây hại cho sức khỏe (96,9%). Tuy nhiên, vẫn còn 20,7% chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của việc cấm hút thuốc trong bảo vệ sức khỏe. Các bệnh do thuốc lá được biết đến nhiều nhất là ung thư phổi (96,2%), trong khi nhận thức về các bệnh khác như đột quỵ não (37,8%) còn thấp.
Bảng 3.3. Kiến thức về Luật phòng chống tác hại thuốc lá của ĐTNC (n=3207)
Kiến thức của sinh viên về Luật phòng chống tác hại thuốc lá còn hạn chế, chỉ 64,9% biết Việt Nam có luật này. Tỷ lệ nhận biết các quy định cụ thể như cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi (39,4%) và cấm quảng cáo thuốc lá (36,6%) còn thấp. Nhận thức về các địa điểm cấm hút thuốc như bệnh viện, trường học và cơ quan nhà nước cũng chỉ đạt khoảng 44,5– 57,4%.
Biểu đồ 3.1. Kiến thức chung của sinh viên về tác hại thuốc lá (n=3207, %) Biểu đồ 3.1 cho thấy, 58,6% sinh viên có kiến thức đúng, trong đó nữ giới có kiến thức đúng cao hơn nam giới (59,7% so với 56,3%).
Bảng 3.4. Mối liên quan giữa kiến thức của sinh viên về tác hại của thuốc lá với một số yếu tố (n=3207)
Bảng 3.4 cho thấy, sinh viên khối ngành khoa học sức khỏe có khả năng có kiến thức đúng cao gấp 1,6 lần so với sinh viên khối ngành kỹ thuật (OR=1,6; 95%CI: 1,2-2,3; p<0,01). Sinh viên từng nghe thông tin về tác hại thuốc lá khả năng có kiến thức đúng cao gấp 2,6 lần sinh viên chưa từng nghe thông tin (OR=2,6; 95%CI: 1,9-3,4; p<0,001).
Tuy nhiên, không tìm thấy mối liên quan giữa kiến thức với quê quán, giới tính, tình trạng hút thuốc của sinh viên (p>0,05).
Thực trạng kiến thức phòng chống tác hại thuốc lá của sinh viên Trường Đại học Phenikaa năm 2024
Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy, 58,6% sinh viên có kiến thức đúng, trong đó nữ giới có kiến thức đúng cao hơn nam giới (59,7% so với 56,3%). Kết quả này cao hơn nghiên cứu của Trần Huy Duy và cộng sự (2024) 49,2% học viên trường Cao đẳng Hậu Cần 1 có kiến thức đúng [3]; nhưng thấp hơn so với kết quả nghiên cứu của Nguyễn Thị Tuyết và cộng sự (2020), 85,2% sinh viên có kiến thức đúng [7]. Sự chênh lệch về tỷ lệ có thể giải thích do khác nhau về đối tượng nghiên cứu, thời điểm khảo sát và các đặc điểm nhân khẩu khác.
Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy 77,2% sinh viên biết nicotin là thành phần gây nghiện cao. Chất Nicotine khiến người hút bị nghiện, rồi dần dần bị lệ thuộc vào thuốc lá, Nicotine đã có tác dụng hưng phấn lên vỏ não, sự hưng phấn đó được não bộ ghi nhớ, khi trạng thái hưng phấn qua đi, có nghĩa lượng Nicotine dần bị thiếu hụt, lúc này, não bộ sẽ kích thích gây cảm giác thèm thuốc lá, buộc người nghiện hút điếu tiếp theo để cung cấp Nicotine trở lại [9]. Kết quả này khá tương đồng với nghiên cứu của Xianglong Xu (2017) với hơn 80% sinh viên nhận biết được thành phần chính gây nghiện trong thuốc lá là chất Nicotine [11]; của Trần Huy Duy và cộng sự (2024), 84,6% học viên có kiến thức đúng [3].
Đa số sinh viên cho rằng hút thuốc lá gây ảnh hưởng trực tiếp đến người hút (96,8%), ảnh hưởng đến thai nhi (97,2%) và khói thuốc thụ động gây hại cho sức khỏe (96,9%). Tuy nhiên, vẫn còn 20,7% chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của việc cấm hút thuốc trong bảo vệ sức khỏe. Các bệnh do thuốc lá được biết đến nhiều nhất là ung thư phổi (96,2%), trong khi nhận thức về các bệnh khác như đột quỵ não (37,8%) còn thấp. Kết quả của chúng tôi thấp hơn kết quả của nhóm tác giả Trần Vũ Ngọc năm 2018, các đối tượng nghiên cứu cho rằng các bệnh do hút thuốc lá gây ra nhiều nhất là các bệnh tim mạch, ung thư phổi và các bệnh hô hấp (lần lượt 78,1%; 95,1% và 89,4%) [5].
Kiến thức của sinh viên về Luật phòng chống tác hại thuốc lá còn hạn chế, chỉ 64,9% biết Việt Nam có luật này. Tỷ lệ nhận biết các quy định cụ thể như cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi (39,4%) và cấm quảng cáo thuốc lá (36,6%) còn thấp. Nhận thức về các địa điểm cấm hút thuốc như bệnh viện, trường học và cơ quan nhà nước cũng chỉ đạt khoảng 44,5–57,4%. Mặc dù, Việt Nam đã trở thành một thành viên của Công ước khung về kiểm soát thuốc lá của WHO vào ngày 12 tháng 8 năm 2009 và năm 2012 Việt Nam thực hiện Luật phòng chống tác hại của thuốc lá, tỷ lệ người dân có kiến thức về Luật đã được cải thiện nhưng vẫn chỉ ở mức trung bình (65,2%) [2]. Do đó, cần phải xây dựng nội dung truyền thông tăng cường kiến thức về hút thuốc đặc biệt cho đối tượng học sinh, sinh viên.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sinh viên có kiến thức đúng về phòng, chống tác hại thuốc lá là 58,6%. Tỷ lệ này cao hơn nghiên cứu của Trần Huy Duy (49,2%) [3] nhưng thấp hơn đáng kể so với Nguyễn Thị Tuyết (85,2%) [7] và một số nghiên cứu khác trên sinh viên có nền tảng y khoa. Sự khác biệt này có thể được lý giải bởi sự khác nhau về cấu trúc mẫu nghiên cứu, khi nghiên cứu hiện tại bao gồm sinh viên nhiều khối ngành, trong đó nhóm ngoài khối sức khỏe chiếm tỷ lệ lớn. Điều này cho thấy kiến thức sức khỏe chịu ảnh hưởng rõ rệt bởi định hướng đào tạo chuyên ngành, không chỉ bởi mức độ phổ biến của thông tin.
Mặc dù tỷ lệ kiến thức chung chưa cao, phần lớn sinh viên vẫn nhận biết đúng các tác hại cơ bản của thuốc lá như ảnh hưởng trực tiếp đến người hút (96,8%), thai nhi (97,2%) và khói thuốc thụ động (96,9%). Kết quả này phản ánh hiệu quả của các chiến dịch truyền thông sức khỏe cộng đồng trong nhiều năm qua, phù hợp với nhận định của World Health Organization rằng truyền thông là một trong những công cụ quan trọng trong kiểm soát tác hại thuốc lá [10]. Tuy nhiên, mức độ nhận biết thấp hơn đối với các bệnh như đột quỵ (37,8%) hoặc bệnh tim mạch (54,8%) cho thấy nội dung truyền thông hiện nay còn thiên lệch, chủ yếu tập trung vào ung thư phổi mà chưa bao quát đầy đủ gánh nặng bệnh tật do thuốc lá gây ra [8].
Đáng chú ý, kiến thức về Luật phòng, chống tác hại thuốc lá còn hạn chế, với chỉ 64,9% sinh viên biết sự tồn tại của luật và dưới 40% hiểu đúng các quy định cụ thể. Điều này có thể được lý giải bởi việc nội dung pháp luật chưa được tích hợp hiệu quả vào chương trình giáo dục đại học, cũng như ít xuất hiện trong các chiến dịch truyền thông dành cho sinh viên. Trong khi đó, theo các bằng chứng quốc tế, việc hiểu biết về chính sách và môi trường pháp lý là yếu tố quan trọng giúp thay đổi hành vi liên quan đến thuốc lá [8]. Như vậy, khoảng trống kiến thức này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của các biện pháp kiểm soát thuốc lá trong môi trường học đường.
Một số yếu tố liên quan đến kiến thức phòng chống tác hại thuốc lá của sinh viên
Sinh viên khối ngành khoa học sức khỏe có khả năng có kiến thức đúng cao gấp 1,6 lần so với sinh viên khối ngành kỹ thuật (p<0,01). Kết quả này có thể được lý giải bởi sinh viên khối ngành sức khỏe thường được tiếp cận với các môn học như: dịch tễ học, phòng chống bệnh không lây nhiễm và tác hại của các yếu tố nguy cơ như thuốc lá. Những kiến thức này giúp sinh viên hiểu rõ hơn cơ chế gây bệnh cũng như hậu quả sức khỏe do thuốc lá gây ra. Trong khi đó, chương trình đào tạo của khối ngành kỹ thuật ít đề cập đến các nội dung sức khỏe, do đó mức độ kiến thức về tác hại thuốc lá có thể thấp hơn. Tuy nhiên, kết quả này trái ngược với kết quả nghiên cứu của Trần Huy Duy và cộng sự (2024), sinh viên ngành về Y có kiến thức đúng chỉ bằng 0,6 so với nhóm các học viên chuyên ngành khác (p=0,024; 95%CI: 0,4- 0,9) [3]. Sự khác biệt này có thể xuất phát từ sự khác nhau về đặc điểm đối tượng nghiên cứu, môi trường đào tạo, mức độ lồng ghép nội dung phòng chống tác hại thuốc lá trong chương trình học.
Sinh viên từng nghe thông tin về tác hại thuốc lá khả năng có kiến thức đúng cao gấp 2,6 lần sinh viên chưa từng nghe thông tin (OR=2,6; 95%CI: 1,9-3,4; p<0,001). Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Trần Đức Phước và cộng sự (2023), được tuyên truyền về Luật phòng chống tác hại thuốc lá giúp học sinh có nhận thức đúng cao 2,51 lần [6]. Điều này cho thấy việc tiếp cận các nguồn thông tin về tác hại của thuốc lá đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao kiến thức của học sinh/ sinh viên. Khi được tiếp cận với các thông tin truyền thông về sức khỏe, các em có điều kiện hiểu rõ hơn về các nguy cơ bệnh tật và hậu quả do thuốc lá gây ra. Do đó, việc tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe và phổ biến thông tin về tác hại của thuốc lá trong môi trường học đường là cần thiết nhằm nâng cao kiến thức và góp phần phòng chống sử dụng thuốc lá trong nhóm đối tượng này.
Kết quả nghiên cứu cho thấy sinh viên khối khoa học sức khỏe có khả năng có kiến thức đúng cao hơn sinh viên khối kỹ thuật (OR = 1,6; p < 0,01), phù hợp với các nghiên cứu trước đây [1], [3]. Điều này có thể được giải thích bởi sự khác biệt về nội dung đào tạo và mức độ tiếp xúc với kiến thức y học. Sinh viên khối sức khỏe thường được học các nội dung liên quan đến bệnh học, dự phòng và giáo dục sức khỏe, từ đó hình thành nhận thức tốt hơn. Ngược lại, sinh viên các ngành kỹ thuật hoặc kinh tế ít được tiếp cận chính thức với các nội dung này, dẫn đến hạn chế về kiến thức
Một yếu tố có ảnh hưởng mạnh là việc từng tiếp cận thông tin về tác hại thuốc lá (OR = 2,6; p < 0,001). Kết quả này củng cố vai trò trung tâm của truyền thông sức khỏe trong nâng cao nhận thức, phù hợp với các nghiên cứu trước đó [1], [4]. Những sinh viên đã từng tiếp cận thông tin có khả năng tích lũy kiến thức tốt hơn, cho thấy rằng tần suất và chất lượng tiếp xúc thông tin đóng vai trò quyết định trong hình thành nhận thức. Điều này cũng phù hợp với mô hình hành vi sức khỏe, trong đó kiến thức là bước khởi đầu để hình thành thái độ và hành vi.
Ngược lại, nghiên cứu không tìm thấy mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa kiến thức với giới tính, quê quán và tình trạng hút thuốc (p > 0,05). Kết quả này cho thấy kiến thức về tác hại thuốc lá đã được phổ biến tương đối rộng rãi trong cộng đồng sinh viên, không còn phụ thuộc nhiều vào đặc điểm nhân khẩu học. Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là việc không có mối liên quan giữa kiến thức và hành vi hút thuốc cho thấy kiến thức đơn thuần chưa đủ để thay đổi hành vi, phù hợp với nhận định của các nghiên cứu trước [1]. Điều này nhấn mạnh rằng các chương trình can thiệp cần kết hợp nhiều yếu tố như môi trường, chính sách và hỗ trợ tâm lý – xã hội.
Tổng hợp các kết quả cho thấy, mặc dù sinh viên có nhận thức tương đối tốt về tác hại chung của thuốc lá, nhưng vẫn tồn tại khoảng trống đáng kể về kiến thức pháp luật và các khía cạnh chuyên sâu. Điều này phản ánh đúng xu hướng chung được ghi nhận trong các nghiên cứu trong và ngoài nước, khi kiến thức phổ thông cao nhưng kiến thức chuyên biệt còn hạn chế [3], [7].
Do đó, để nâng cao hiệu quả phòng chống tác hại thuốc lá trong môi trường đại học, cần chuyển từ cách tiếp cận truyền thông đơn thuần sang các chương trình giáo dục có hệ thống, tích hợp vào đào tạo chính khóa, đồng thời tăng cường truyền thông về luật và chính sách – yếu tố đã được chứng minh là có vai trò quan trọng trong kiểm soát thuốc lá [8], [10].
Kiến thức về phòng, chống tác hại thuốc lá của sinh viên Trường Đại học Phenikaa năm 2024 còn chưa cao, với 58,6% sinh viên có kiến thức đúng. Mặc dù phần lớn sinh viên nhận biết được tác hại trực tiếp của thuốc lá, tác hại đối với thai nhi và ảnh hưởng của khói thuốc thụ động, nhưng kiến thức về Luật phòng, chống tác hại thuốc lá và các quy định cụ thể còn hạn chế. Sinh viên thuộc khối khoa học sức khỏe và sinh viên đã từng tiếp cận thông tin về tác hại thuốc lá có khả năng có kiến thức đúng cao hơn so với các nhóm còn lại. Kết quả nghiên cứu cho thấy cần tăng cường các hoạt động truyền thông và giáo dục sức khỏe trong môi trường đại học nhằm nâng cao kiến thức về phòng, chống tác hại thuốc lá cho sinh viên.
Nhà trường cần đẩy mạnh truyền thông, giáo dục về phòng, chống tác hại thuốc lá cho sinh viên, đặc biệt nhấn mạnh các nội dung liên quan đến luật, quy định cấm hút thuốc, cấm quảng cáo và cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi. Cần ưu tiên các hoạt động truyền thông cho sinh viên khối kỹ thuật và nhóm chưa từng tiếp cận thông tin về tác hại thuốc lá. Đồng thời, nên đa dạng hóa hình thức truyền thông trong nhà trường để tăng khả năng tiếp cận thông tin và nâng cao nhận thức của sinh viên về phòng, chống tác hại thuốc lá.n
1. Trần Thị VânAnh, Lê Thị Thanh Hương. (2021). Kiến thức và thái độ của sinh viên hệ đại học chính quy Trường Đại học Xây dựng về thuốc lá điện tử và một số yếu tố liên quan năm 2021. Tạp chí Khoa học Nghiên cứu Sức khỏe và Phát triển, 5(5), 33-40.
2. Bộ Khoa học và Công nghệ. (2023). Tỷ lệ hút thuốc lá điện tử trong thanh thiếu niên gia tăng nhanh.
3. Trần Huy Duy. (2024). Thực trạng kiến thức, thái độ về tác hại của thuốc lá ở học viên Trường Cao đẳng Hậu Cần 1 năm 2024 và một số yếu tố liên quan Luận văn Thạc sĩ Y tế Công cộng. Trường Đại học Thăng Long.
4. Huỳnh Ngọc Linh, Cao Phương Nam, Tần, Nguyễn Thế Dương và cs (2025). Kiến thức, thái độ về thuốc lá điện tử của sinh viên Trường Cao đẳng Y tế Cà Mau năm 2025. Tạp chí Y học Cộng đồng, 66(CĐ11-NCKH).
5. Trần Vũ Ngọc. (2019). Thực trạng và nhận thức, thái độ về hút thuốc lá, phòng chống tác hại thuốc lá của nam sinh viên Trường Cao đẳng Y tế Ninh Bình Luận văn chuyên ngành Y tế công cộng, Trường Đại học Y Dược Thái Bình, Thái Bình.
6. Trần Đức Phước, Cao Hoàng Sạ. (2023). Một số yếu tố liên quan tới kiến thức, thái độ của học sinh Trường Trung học phổ thông Lê Trung Đình về tác hại của hút thuốc lá. Tạp chí Y học Cộng đồng, 64(4).
7. Nguyễn Thị Tuyết, Lê Thị Thanh Hương. (2020). Kiến thức, thái độ về tác hại của thuốc lá của học viên tại trung tâm giáo dục nghề nghiệp giáo dục thường xuyên thành phố Bến Tre năm 2020. Tạp trí Y học cộng đồng, tập 59, số 6 năm 2020, p 122-128.
8. Prevention, Centers for Disease Control and. (2024). Cigarette Smoking. Retrieved from https://www.cdc.gov/tobacco/about/ index.html
9. WHO. (2020). WHO’s brief to the Ministry of Health of Vietnam on novel and emerging nicotine and tobacco products.
10. WHO. (2025). Effects of tobacco on health. https://www.who.int/europe/news-room/factsheets/item/effects-of-tobacco-on-health
11. Xu, Xianglong, Chen, Cheng, Abdullah, Abu S, Sharma, Manoj, Liu, Hengyi, & Zhao, Yong. (2016). Knowledge about and sources of smoking-related knowledge, and influencing factors among male urban secondary school students in Chongqing, China. Springerplus, 5(1), 1879.
https://tapchidieuduong.vn/kien-thuc-ve-phong-chong-tac-hai-thuoc-la-o-sinh-vien-truong-dai-hoc-phenikaa-nam-2024-va-mot-so-yeu-to-lien-quan-8269.html
Link bài gốc Lấy link
