CẦN ĐẢM BẢO AN TOÀN ĐỂ NHÂN VIÊN Y TẾ YÊN TÂM CÔNG TÁC

Bạo lực trong môi trường bệnh viện không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến cá nhân đội ngũ y tế mà còn làm suy giảm chất lượng chăm sóc người bệnh, đồng thời gây xáo trộn, bất ổn cho hệ thống y tế nói chung. Trong bối cảnh ấy, khi nhân viên y tế làm việc dưới áp lực phải cảnh giác và lo ngại cho sự an toàn của chính mình, vấn đề không đơn thuần là giải quyết các sự cố nhỏ lẻ. Thay vào đó, cần có những giải pháp nền tảng để xây dựng một môi trường làm việc an toàn, giúp đội ngũ y tế có thể hoàn toàn tập trung vào nhiệm vụ cứu chữa và chăm sóc người bệnh. 

Bạo lực nhằm vào nhân viên y tế không còn là chuyện cá biệt

Trong nhiều năm qua, các hành vi hành hung nhân viên y tế thường được xem như những sự cố cá biệt, xuất phát từ mâu thuẫn bất ngờ giữa người bệnh, thân nhân và cơ sở y tế. Tuy nhiên, tình hình hiện tại đã cho thấy nhận định này không còn phù hợp. Các vụ bạo lực trong bệnh viện đang ngày càng phổ biến, xảy ra ở nhiều cấp độ và địa phương với mức độ nghiêm trọng không ngừng gia tăng.

Các nghiên cứu trong nước đã cảnh báo về sự lan rộng đáng lo ngại của vấn đề này. Một khảo sát tại Bệnh viện Nhi Trung ương chỉ ra rằng 72,7% điều dưỡng từng chịu ít nhất một hình thức bạo lực tại nơi làm việc. Trong đó, phần lớn là bạo lực bằng lời nói (69,7%), và đáng chú ý là 32,6% điều dưỡng đã phải đối mặt với bạo lực thể chất. Những con số này minh chứng rằng bạo lực đã vượt xa phạm vi xúc phạm hay đe dọa bằng lời nói, mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến thân thể người làm nghề.

Hệ quả của bạo lực cũng không đơn giản là những tổn thương tại thời điểm xảy ra vụ việc. Kết quả nghiên cứu ghi nhận rằng 89,4% điều dưỡng từng trải qua bạo lực có triệu chứng căng thẳng tinh thần, 43,6% có biểu hiện trầm cảm, và 26,6% từng cân nhắc việc từ bỏ công việc.

Những con số này làm rõ bức tranh tối màu ít được chú ý: ẩn sau mỗi sự việc là chuỗi tổn hại tâm lý âm ỉ kéo dài, ảnh hưởng tiêu cực đến nguồn nhân lực trong lĩnh vực y tế. Những thống kê nêu trên không tách rời khỏi chuỗi sự việc đã xảy ra trong thực tế. Thời gian gần đây, công chúng đã chứng kiến hàng loạt vụ hành hung nhân viên y tế ngay trong khi họ đang thực hiện nhiệm vụ. Từ việc điều dưỡng bị đánh tại khoa Hồi sức tích cực ở một bệnh viện tuyến tỉnh, bác sĩ bị tấn công tại trung tâm y tế tuyến huyện, đến những nhân viên y tế bị đe dọa hoặc lăng mạ trong quá trình cấp cứu bệnh nhân. Điểm chung trong các biến cố này là bối cảnh căng thẳng tột độ, khi sinh mạng của người bệnh bị đe dọa và áp lực tâm lý của thân nhân đã lên đến đỉnh điểm.

Điều đáng nói hơn cả là theo các chuyên gia y tế, những trường hợp được đưa tin trên truyền thông chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Không ít các vụ việc bạo lực – đặc biệt là bạo lực tinh thần – không được báo cáo hoặc xử lý triệt để. Tâm lý e ngại đụng chạm, lo sợ ảnh hưởng đến công việc, hoặc suy nghĩ rằng chuyện sẽ qua đi khiến nhiều người chọn cách im lặng. Sự im lặng này vô hình trung tạo nên một trạng thái bình thường hóa và lặp lại bạo lực mà không có biện pháp ngăn chặn hiệu quả.

Nhìn rộng ra hơn trên phạm vi toàn cầu, các tổ chức như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hội đồng Điều dưỡng Quốc tế đã từng cảnh báo rằng điều dưỡng là một trong những ngành nghề có nguy cơ đối mặt với bạo lực cao nhất. Điều này xuất phát từ đặc thù công việc thường xuyên tiếp xúc trực tiếp và liên tục với người bệnh cũng như thân nhân trong những hoàn cảnh nhạy cảm.

Từ dữ liệu thực tiễn và những vụ việc cụ thể, rõ ràng rằng vấn nạn bạo lực đối với nhân viên y tế – đặc biệt là nhóm điều dưỡng – đã vượt xa phạm vi các trường hợp riêng biệt. Đây là một vấn đề mang tính hệ thống cần được nhìn nhận nghiêm túc và toàn diện hơn. Khi môi trường bệnh viện không còn là nơi an toàn cho đội ngũ cán bộ y tế, chất lượng chăm sóc sức khỏe cùng sự an toàn của bệnh nhân chắc chắn cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

PGS. TS. Nguyễn Văn Chi, nguyên Giám đốc Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai.

Nguyên nhân bạo lực dễ bùng phát trong bệnh viện

Bạo lực đối với nhân viên y tế không phải là hiện tượng ngẫu nhiên, mà thường bùng phát trong những hoàn cảnh đặc biệt đầy áp lực. Đây là môi trường nơi sinh mạng bệnh nhân bị đe dọa, thời gian cấp cứu ngắn ngủi, không gian chật hẹp, và tâm lý người nhà luôn chịu căng thẳng cực độ. Trong tình huống như vậy, một hiểu lầm nhỏ hoặc hành động chậm trễ từ phía nhân viên y tế rất dễ trở thành ngòi nổ cho xung đột.

Nguyên nhân đầu tiên thường được nhắc đến là sự quá tải hệ thống y tế. Tại nhiều bệnh viện, đặc biệt là tuyến trung ương hoặc các khoa cấp cứu, lượng bệnh nhân thường vượt xa năng lực phục vụ của đội ngũ y tế.

Các điều dưỡng phải cùng lúc làm nhiều việc từ chăm sóc bệnh nhân, thực hiện y lệnh, giải thích và trấn an tinh thần, đến xử lý các thủ tục hành chính. Trong hoàn cảnh căng thẳng và quá tải này, người nhà bệnh nhân có thể cảm nhận sự chậm trễ như dấu hiệu của sự thiếu quan tâm hay trách nhiệm, từ đó sinh ra tâm lý khó chịu và các phản ứng tiêu cực.

Một nguyên nhân đáng lưu ý khác là sự thiếu thông tin và hạn chế trong giao tiếp. Nhiều trường hợp bạo lực xảy ra do người bệnh hoặc người nhà không được thông báo đầy đủ về các quy trình y tế, chẳng hạn như phân loại cấp cứu, ưu tiên xử lý hay thời gian chờ đợi. Khi không hiểu rõ tình hình, họ dễ dàng nghĩ rằng nhân viên y tế làm việc chậm trễ hoặc thiếu quan tâm, dù thực tế các nhân viên đang tập trung giải quyết những ca nguy kịch hơn. Sự thiếu minh bạch này trong bối cảnh tâm lý căng thẳng thường trở thành yếu tố châm ngòi cho hiểu lầm dẫn đến xung đột.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Nga, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý Môi trường Y tế, Bộ Y tế.

Theo PGS. TS. Nguyễn Huy Nga, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý Môi trường Y tế, Bộ Y tế, khoa Cấp cứu được xem là nơi bạo lực dễ bùng phát nhất trong bệnh viện. Đây là điểm hội tụ của nhiều áp lực đồng thời: bệnh nhân nặng cần sơ cứu khẩn cấp, người nhà lo lắng và hoảng loạn, cùng môi trường làm việc căng thẳng của đội ngũ y tế. Không ít trường hợp nhân viên y tế bị hành hung khi đang tập trung xử lý chuyên môn nhưng bị hiểu lầm là “không quan tâm” hay “phớt lờ” cấp bách của bệnh nhân.

Thêm vào đó, đặc điểm tâm lý – xã hội của những người gây ra bạo lực cũng cần được phân tích rõ. Các nghiên cứu trong nước chỉ ra rằng việc sử dụng rượu bia hoặc chất kích thích có thể làm tăng nguy cơ xảy ra hành vi hung hăng trong môi trường bệnh viện. Đồng thời, tâm lý coi bệnh viện như nơi phải cung cấp dịch vụ tức thì cùng kỳ vọng quá mức vào khả năng chữa trị khiến nhiều người nhà bệnh nhân khó chấp nhận khi tình hình không như mong muốn, dẫn đến việc họ đổ sự thất vọng lên các nhân viên y tế.

Tuy vậy, chỉ phân tích nguyên nhân từ phía bệnh nhân và người nhà vẫn chưa cung cấp cái nhìn đầy đủ. Một số chuyên gia cho rằng hạn chế trong tổ chức và kỹ năng giao tiếp từ hệ thống cơ sở y tế cũng góp phần làm tăng căng thẳng. Việc thiếu lực lượng an ninh hỗ trợ kịp thời, không gian chờ đợi quá hẹp, quy trình hướng dẫn chưa rõ ràng hay thái độ giao tiếp chưa đồng đều giữa các nhân viên y tế đều có thể khiến tình hình trở nên phức tạp hơn. Việc nhận diện các yếu tố này không nhằm biện minh cho hành vi bạo lực mà để nhấn mạnh rằng biện pháp phòng ngừa hiệu quả cần đến sự cải thiện từ hai phía.

Hơn hết, cần khẳng định rằng bạo lực không bao giờ là hành vi có thể chấp nhận trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Mục đích của việc phân tích nguyên nhân là tìm ra giải pháp hữu hiệu để phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro, thay vì chuyển trách nhiệm sang cho đội ngũ y tế – những người vốn đã phải làm việc dưới áp lực cao. Nếu bạo lực trở thành phản ứng phổ biến trong mỗi tình huống căng thẳng, môi trường bệnh viện khó có thể duy trì được sự an toàn thiết yếu cho cả nhân viên và bệnh nhân.

Gánh nặng vô hình của người làm nghề

Bạo lực tại các bệnh viện không chỉ để lại những tổn thương hữu hình mà còn gây ra những ảnh hưởng tâm lý âm ỉ, kéo dài và khó đo lường cho đội ngũ nhân viên y tế. Sau mỗi vụ tấn công, dù mức độ nghiêm trọng ra sao, cảm giác bất an thường không chấm dứt ngay khi sự việc kết thúc mà tiếp tục ám ảnh những người trong cuộc trong các ca trực tiếp theo.

Các nghiên cứu trong nước chỉ ra rằng hầu hết điều dưỡng từng trải qua bạo lực thường gặp phải tình trạng căng thẳng kéo dài, rối loạn giấc ngủ và cảm giác lo âu khi tiếp xúc với bệnh nhân hoặc thân nhân người bệnh. Không ít người xuất hiện triệu chứng trầm cảm hoặc có khuynh hướng tránh xa các vị trí làm việc dễ phát sinh xung đột như khoa Cấp cứu và Hồi sức tích cực. Đáng lo ngại hơn, hơn 25% số điều dưỡng được khảo sát đã từng nghĩ tới việc rời bỏ ngành hoặc chuyển sang lĩnh vực khác sau khi gặp phải các hành vi bạo lực. Những con số này phản ánh không chỉ tác động cá nhân mà còn là mối đe dọa trực tiếp đối với sự ổn định của hệ thống nhân lực y tế.

Từ góc độ chuyên môn, nhiều bác sĩ và nhà quản lý y tế nhận định rằng một nhân viên làm việc trong trạng thái lo sợ khó có thể cung cấp dịch vụ chăm sóc đạt chuẩn. PGS. TS. Nguyễn Văn Chi, nguyên Giám đốc Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai, nhấn mạnh rằng môi trường cấp cứu cần sự tập trung cao độ và phối hợp nhịp nhàng. Chỉ cần một xung đột hoặc vụ việc bạo lực xảy ra, toàn bộ quy trình xử lý chuyên môn có thể bị ảnh hưởng, không chỉ gây nguy cơ cho người bị tấn công mà còn tác động đến các bệnh nhân khác.

Bạo lực cũng gián tiếp làm suy giảm chất lượng chăm sóc y tế theo những cách khó nhận ra ngay lập tức. Trong bối cảnh luôn phải cảnh giác và dè dặt trước phản ứng của người nhà bệnh nhân, phong cách giao tiếp và chăm sóc của nhân viên y tế có thể trở nên khép kín hơn. Một số điều dưỡng thừa nhận rằng họ hạn chế giao tiếp hoặc duy trì khoảng cách nhất định để tự bảo vệ. Mặc dù đây là phản ứng mang tính phòng vệ dễ hiểu, nhưng về lâu dài, điều này làm suy yếu mối quan hệ giữa nhân viên y tế và bệnh nhân – một yếu tố cốt lõi trong mô hình chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm.

Trên bình diện toàn ngành, bạo lực tại bệnh viện còn ảnh hưởng xấu đến hình ảnh và sức hấp dẫn của ngành y tế. Khi các vụ hành hung nhân viên y tế liên tiếp xảy ra, tâm lý e ngại nghề nghiệp có nguy cơ lan rộng. Điều này đặc biệt đáng lo trong bối cảnh ngành y đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực trầm trọng.

Hậu quả của bạo lực tại nơi làm việc không chỉ dừng lại ở những người gánh chịu trực tiếp mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng chăm sóc người bệnh. Khi nhân viên y tế rơi vào trạng thái căng thẳng, kiệt sức và lo lắng, điều này dẫn đến chất lượng dịch vụ suy giảm, nguy cơ sai sót gia tăng, đồng thời làm lung lay niềm tin của người bệnh vào hệ thống y tế. Nói cách khác, bạo lực với nhân viên y tế không chỉ là vấn đề nội bộ của ngành mà còn là mối đe dọa lớn đối với sự an toàn của người bệnh.

Vì lẽ đó, nhiều chuyên gia cho rằng việc đảm bảo an toàn cho đội ngũ y tế không đơn thuần là “bảo vệ quyền lợi nghề nghiệp”, mà là yếu tố tiên quyết để duy trì chất lượng và tính nhân văn của toàn bộ hệ thống chăm sóc sức khỏe. Chỉ khi các nhân viên y tế được đảm bảo môi trường làm việc an toàn, họ mới có thể toàn tâm toàn ý thực hiện sứ mệnh cứu chữa và chăm sóc người bệnh, ngay cả trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Đảm bảo an toàn – điều kiện tiên quyết để nhân viên y tế yên tâm công tác

Từ những phân tích về tình hình thực tế và hệ quả hiện tại, có thể nhận thấy rằng việc bảo đảm an toàn cho nhân viên y tế không nên chỉ dừng lại ở các biện pháp đối phó tình huống tức thời. Đây là một vấn đề mang tính chất hệ thống, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý, hệ thống pháp luật, tổ chức bệnh viện và cả truyền thông xã hội. Nếu tiếp tục chỉ giải quyết theo kiểu “chuyện nào ra chuyện đó”, tình trạng bạo lực trong bệnh viện khó lòng được kiểm soát một cách bền vững.

Trước hết, hành lang pháp lý và tính răn đe mạnh mẽ được nhiều chuyên gia đánh giá là nền tảng cốt lõi. Theo PGS. TS. Nguyễn Lân Hiếu, các trường hợp hành hung nhân viên y tế chỉ giảm khi người vi phạm nhận thức được rằng hành vi của mình chính là vi phạm nghiêm trọng pháp luật, kéo theo những hình phạt thích đáng. Ông nhấn mạnh rằng với môi trường đặc thù như bệnh viện, nơi nhiệm vụ của nhân viên y tế là cứu chữa bệnh nhân, các hành động xâm phạm thân thể, đe dọa tính mạng hoặc danh dự của họ cần phải được xử lý theo khung pháp luật nghiêm khắc hơn, thay vì chỉ dừng lại ở mức hòa giải hay xử phạt hành chính nhẹ nhàng.

Cùng với đó, việc tổ chức hệ thống an ninh trong bệnh viện cũng là một mắt xích không thể bỏ qua. Nhiều nhà quản lý y tế thừa nhận rằng đội ngũ bảo vệ tại nhiều bệnh viện hiện nay vẫn còn thiếu về số lượng lẫn kỹ năng xử lý các tình huống căng thẳng, đặc biệt ở những khu vực nhạy cảm như khoa Cấp cứu hay Hồi sức tích cực. Việc xây dựng lực lượng bảo vệ chuyên nghiệp, hoạt động phối hợp chặt chẽ với cơ quan công an địa phương là cần thiết để phòng ngừa và hạn chế xung đột từ sớm, thay vì chỉ phản ứng khi sự cố đã xảy ra.

Ngoài ra, cơ chế hỗ trợ nhân viên y tế sau khi bị bạo hành là một khía cạnh không nên bị coi nhẹ. Theo trải nghiệm của nhiều điều dưỡng từng chịu đựng bạo lực, cảm giác bị bỏ rơi sau sự việc đôi khi còn gây tổn thương lớn hơn bản thân hành vi bạo lực. Việc thiếu hỗ trợ tâm lý, thiếu tư vấn pháp lý hoặc sự im lặng từ lãnh đạo đơn vị khiến họ cảm thấy cô độc và bị tổn thương sâu sắc. Các chuyên gia đề xuất rằng mỗi cơ sở y tế cần xây dựng quy trình hỗ trợ rõ ràng để giúp đỡ nhân viên sau các vụ việc bạo lực. Quy trình này cần bao gồm hỗ trợ tâm lý, tư vấn pháp lý và bảo đảm các quyền lợi hợp pháp của họ được bảo vệ.

Song song đó, nâng cao chất lượng giao tiếp và minh bạch thông tin cũng là một giải pháp quan trọng nhằm phòng ngừa nguy cơ bạo lực. Dẫu bạo lực khó có thể loại bỏ hoàn toàn, việc cung cấp những giải thích minh bạch về quy trình cấp cứu, thời gian chờ đợi hay thứ tự ưu tiên có thể làm giảm đi không ít hiểu lầm và áp lực. Các chuyên gia cho rằng trong môi trường làm việc thường xuyên quá tải, việc giao tiếp hiệu quả không chỉ giúp bệnh nhân và người nhà thấu hiểu hơn mà còn giúp nhân viên y tế tránh được những phản ứng tiêu cực không đáng có.

Cuối cùng, vai trò của truyền thông và giáo dục cộng đồng là không thể thiếu. Những chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức về việc tôn trọng nhân viên y tế và hiểu đúng đặc thù công việc tại bệnh viện nếu được thực hiện bài bản sẽ dần thay đổi quan niệm xã hội. Các chuyên gia khẳng định rằng khi cộng đồng nhận thức rõ bảo vệ nhân viên y tế cũng chính là bảo vệ quyền lợi của người bệnh, thái độ ứng xử trong môi trường bệnh viện sẽ có những chuyển biến tích cực đáng kể.

Nhìn chung, việc tạo dựng một môi trường làm việc an toàn cho nhân viên y tế là một quá trình lâu dài, đòi hỏi phải có sự chung tay từ nhiều phía. Chỉ khi các chính sách pháp lý, tổ chức quản lý và hoạt động xã hội được thực hiện một cách đồng bộ thì môi trường bệnh viện mới có thể trở thành nơi thực sự an toàn cho đội ngũ y tế – và từ đó mang lại sự an toàn tối ưu cho cả bệnh nhân.

Trong bối cảnh bạo lực đối với nhân viên y tế vẫn diễn biến phức tạp, việc chuyển từ những lời kêu gọi mang tính đạo đức sang các cam kết pháp lý cụ thể được xem là một cột mốc quan trọng. Ngày 11/12/2025, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Nghị quyết về cơ chế và chính sách đột phá trong bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Theo nội dung nghị quyết, các hành vi xâm hại thân thể, sức khỏe, tính mạng, danh dự và nhân phẩm của nhân viên y tế sẽ bị xử lý nghiêm minh mà không phụ thuộc vào mức độ hay hoàn cảnh. Các biện pháp chế tài bao gồm kỷ luật, xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời có quy định về bồi thường thiệt hại và xin lỗi công khai đối với nạn nhân. Quy định này là một thông điệp dứt khoát: bạo lực tại cơ sở y tế không còn được xem như một vấn đề bức xúc tức thời mà là hành vi vi phạm pháp luật, cần phải chịu trách nhiệm trước xã hội.

Tầm quan trọng của nghị quyết không chỉ nằm ở các quy định xử lý mà còn nằm ở sự thay đổi cách nhìn nhận về vấn đề nan giải này. Bảo vệ nhân viên y tế không còn chỉ là yêu cầu nội bộ của ngành mà đã trở thành yếu tố nền tảng đối với việc xây dựng một hệ thống y tế an toàn và nhân văn. Khi nhân viên y tế được đảm bảo an ninh, họ mới có thể tập trung mọi tâm huyết và năng lực để chăm sóc, cứu chữa bệnh nhân trong những điều kiện khó khăn nhất.

Từ góc nhìn đó, có thể thấy rằng việc bảo vệ sự an toàn cho nhân viên y tế không chỉ đơn thuần là bảo vệ một nhóm nghề nghiệp mà còn gắn liền với việc bảo đảm chất lượng dịch vụ y tế và quyền lợi của người bệnh. Một môi trường bệnh viện an toàn cho đội ngũ y tế chính là điều kiện để bệnh nhân được điều trị trong môi trường an tâm hơn. Chỉ khi áp lực và nỗi sợ hãi không còn đè nặng trong từng ca trực, đội ngũ y bác sĩ mới có thể tận tâm gắn bó, cống hiến và giữ vững những giá trị nhân văn cốt lõi của ngành nghề đầy ý nghĩa này.

Dung Hà