Trong bối cảnh ấy, ngành điều dưỡng buộc phải đứng trước một ngã rẽ quan trọng. Việc nâng cao chuẩn năng lực, mở rộng vai trò điều dưỡng trong chăm sóc toàn diện, quản lý ca bệnh và chăm sóc cộng đồng đang trở thành xu hướng tất yếu. Song song với đó, ứng dụng công nghệ, tổ chức lại công việc và cải thiện môi trường làm việc được xem là những giải pháp cấp thiết nhằm giữ chân và thu hút nhân lực. Năm 2026 vì thế không chỉ là thời điểm nhìn thẳng vào bài toán thiếu điều dưỡng, mà còn là giai đoạn đặt nền móng cho quá trình tái cấu trúc nghề nghiệp, hướng tới một đội ngũ điều dưỡng chuyên nghiệp, được ghi nhận đúng vai trò và giá trị trong hệ thống y tế.
Thiếu hụt nhân lực
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đến năm 2030, toàn cầu có nguy cơ thiếu hụt khoảng 10 triệu nhân viên y tế, trong đó điều dưỡng và hộ sinh chiếm hơn 60%. Báo cáo State of the World’s Nursing cập nhật giai đoạn 2024–2025 tiếp tục nhấn mạnh rằng tình trạng thiếu hụt điều dưỡng sẽ tập trung chủ yếu tại các quốc gia có thu nhập trung bình và trung bình thấp, trong đó có Việt Nam. Điều này cho thấy bài toán nhân lực điều dưỡng không chỉ mang tính riêng lẻ của từng quốc gia, mà gắn liền với những thách thức chung của hệ thống y tế toàn cầu.
Theo báo cáo của Bộ Y tế năm 2025 về thực trạng nhân lực y tế, Việt Nam hiện có khoảng 185.000–190.000 điều dưỡng đang hành nghề, tương đương 14,5–15 điều dưỡng trên 10.000 dân. Dù con số này đã tăng nhẹ so với giai đoạn 2020– 2021, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức khuyến cáo của WHO là 25 điều dưỡng trên 10.000 dân. Khoảng cách ấy cho thấy tình trạng thiếu hụt điều dưỡng mang tính cơ cấu và khó có thể giải quyết trong ngắn hạn nếu không có những chính sách mang tính đột phá.
Đáng chú ý, sự thiếu hụt nhân lực không phân bố đồng đều giữa các tuyến và các vùng. Các bệnh viện tuyến trung ương và một số cơ sở y tế tư nhân lớn có lợi thế hơn trong việc thu hút điều dưỡng nhờ điều kiện làm việc và thu nhập cao hơn. Trong khi đó, các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến huyện và y tế cơ sở tiếp tục đối mặt với tình trạng “khó tuyển – dễ mất người”. Báo cáo năm 2025 của một số địa phương cho thấy, có những bệnh viện tuyến huyện chỉ đạt 60–70% định mức điều dưỡng theo quy định, đặc biệt tại các khoa nội, hồi sức và cấp cứu.
Thực tế tại các cơ sở y tế cho thấy, một điều dưỡng ở khoa nội hoặc khoa ngoại tuyến tỉnh thường phải chăm sóc 12–18 người bệnh trong một ca trực, thậm chí nhiều hơn vào những thời điểm cao điểm. Đối với các khoa hồi sức tích cực – nơi người bệnh cần được theo dõi sát và chăm sóc liên tục – tỷ lệ này vẫn chưa đạt mức an toàn theo khuyến cáo quốc tế. Việc thiếu điều dưỡng kéo theo cường độ làm việc tăng cao, trong khi thời gian dành cho giao tiếp, tư vấn và chăm sóc toàn diện người bệnh ngày càng bị thu hẹp.
Một xu hướng đáng chú ý khác trong giai đoạn 2024–2025 là tỷ lệ điều dưỡng nghỉ việc hoặc chuyển công tác gia tăng rõ rệt sau đại dịch COVID-19. Các khảo sát do cơ sở đào tạo và hiệp hội nghề nghiệp thực hiện cho thấy, khoảng 30–40% điều dưỡng trẻ có ý định rời bỏ môi trường bệnh viện công lập trong vòng 5 năm đầu hành nghề. Nguyên nhân chủ yếu đến từ áp lực công việc kéo dài, thu nhập chưa tương xứng, môi trường làm việc tiềm ẩn nhiều rủi ro và cảm giác chưa được ghi nhận đúng vai trò nghề nghiệp.
Song song với đó là xu hướng dịch chuyển lao động điều dưỡng ra nước ngoài. Theo các báo cáo lao động năm 2025, nhu cầu tuyển điều dưỡng tại nhiều quốc gia phát triển và một số nước trong khu vực tiếp tục gia tăng, với mức thu nhập cao gấp 2–4 lần so với trong nước, đi kèm khung pháp lý rõ ràng về phạm vi hành nghề và bảo vệ nghề nghiệp. Dòng dịch chuyển này càng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt điều dưỡng tại các cơ sở y tế công lập, đặc biệt là tuyến cơ sở – nơi vốn đã chịu nhiều thiệt thòi về điều kiện làm việc.
Hệ lụy của tình trạng thiếu hụt nhân lực điều dưỡng không chỉ dừng lại ở áp lực đối với người lao động, mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng chăm sóc và an toàn người bệnh. Nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước đã chỉ ra rằng, tỷ lệ điều dưỡng/người bệnh thấp có liên quan mật thiết đến nguy cơ gia tăng biến cố y khoa, kéo dài thời gian nằm viện và giảm mức độ hài lòng của người bệnh. Trong bối cảnh ngành y tế Việt Nam đang hướng tới mục tiêu chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm, thiếu hụt điều dưỡng rõ ràng là một rào cản lớn.
Xu hướng buộc phải thay đổi để nghề điều dưỡng phát triển bền vững
Trước thực trạng được phản ánh rõ nét qua các số liệu đến năm 2025, bước sang năm 2026, ngành điều dưỡng không còn nhiều lựa chọn ngoài việc phải thay đổi mạnh mẽ. Trước hết, cần có sự chuyển dịch trong cách nhìn nhận vai trò nghề nghiệp. Điều dưỡng cần được xác định là một nghề chuyên môn độc lập, giữ vai trò trung tâm trong chăm sóc sức khỏe toàn diện, chứ không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ thực hiện y lệnh. Việc tái định vị vai trò này chính là nền tảng cho mọi chính sách phát triển nhân lực trong giai đoạn tiếp theo.
Một xu hướng rõ nét là mở rộng vai trò điều dưỡng trong quản lý ca bệnh, chăm sóc dài hạn và chăm sóc cộng đồng. Theo Tổng cục Thống kê, đến năm 2025, tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên tại Việt Nam đã đạt khoảng 13% dân số và dự kiến tiếp tục tăng nhanh trong thập kỷ tới. Cùng với đó là sự gia tăng các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, ung thư và các bệnh không lây nhiễm khác. Điều này đặt ra nhu cầu lớn về chăm sóc liên tục, theo dõi dài hạn và tư vấn sức khỏe – những lĩnh vực mà điều dưỡng hoàn toàn có thể đảm nhận hiệu quả nếu được đào tạo và trao quyền phù hợp.
Đi cùng với việc mở rộng vai trò là yêu cầu nâng cao chuẩn năng lực điều dưỡng. Trong bối cảnh hội nhập và yêu cầu chăm sóc ngày càng phức tạp, điều dưỡng năm 2026 không chỉ cần vững vàng kỹ năng chăm sóc cơ bản mà còn phải được trang bị kiến thức về quản lý, giao tiếp chuyên nghiệp, an toàn người bệnh, chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm và làm việc đa ngành. Đào tạo liên tục, đào tạo chuyên sâu theo lĩnh vực và phát triển các vị trí điều dưỡng chuyên khoa được xem là giải pháp then chốt nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và giảm tỷ lệ nghỉ việc.
Ứng dụng công nghệ cũng trở thành xu hướng không thể đảo ngược. Đến năm 2025, nhiều cơ sở y tế đã triển khai hồ sơ bệnh án điện tử, hệ thống quản lý công việc và các nền tảng hỗ trợ theo dõi người bệnh. Việc số hóa quy trình giúp giảm đáng kể gánh nặng hành chính cho điều dưỡng, tạo điều kiện để họ dành nhiều thời gian hơn cho chăm sóc trực tiếp và giao tiếp với người bệnh. Trong bối cảnh thiếu hụt nhân lực, công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà còn là giải pháp chiến lược để duy trì chất lượng chăm sóc.
Tuy nhiên, mọi cải cách về vai trò và công nghệ sẽ khó đạt hiệu quả nếu không đi kèm với cải thiện môi trường làm việc và chế độ đãi ngộ. Thực tế giai đoạn 2024–2025 cho thấy, thu nhập, điều kiện làm việc và sự ghi nhận đóng vai trò quyết định trong việc giữ chân điều dưỡng. Một môi trường làm việc an toàn, tôn trọng, có cơ chế bảo vệ trước rủi ro nghề nghiệp và tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp sẽ giúp điều dưỡng yên tâm gắn bó lâu dài. Nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, đầu tư cho điều dưỡng không chỉ mang lại lợi ích cho người lao động, mà còn giúp giảm chi phí gián tiếp do sai sót, nghỉ việc và đào tạo lại nhân lực mới.
Bên cạnh đó, thay đổi nhận thức xã hội về nghề điều dưỡng là yếu tố mang tính nền tảng. Trong nhiều năm, đóng góp của điều dưỡng chưa được phản ánh đầy đủ trong truyền thông và chính sách. Việc nâng cao hình ảnh nghề điều dưỡng, truyền thông đúng về vai trò, giá trị và tính chuyên môn cao của nghề là điều kiện quan trọng để thu hút người trẻ theo đuổi con đường này. Khi xã hội hiểu đúng và đánh giá đúng vai trò của điều dưỡng, nghề điều dưỡng sẽ có thêm động lực và nền tảng để phát triển bền vững.
Có thể khẳng định, những số liệu cập nhật đến năm 2025 không chỉ phản ánh thực trạng, mà còn là lời cảnh báo rõ ràng cho giai đoạn sau năm 2026. Thiếu hụt nhân lực điều dưỡng không thể giải quyết bằng các giải pháp ngắn hạn hay mang tính tình thế. Chỉ khi ngành y tế thực sự coi điều dưỡng là trụ cột của hệ thống chăm sóc, đầu tư nghiêm túc cho đào tạo, môi trường làm việc và vị thế nghề nghiệp, bài toán nhân lực mới có thể từng bước được tháo gỡ.
Năm 2026 vì thế không chỉ là một cột mốc thời gian, mà là điểm khởi đầu cho quá trình tái cấu trúc nghề điều dưỡng Việt Nam. Khi điều dưỡng được trao đúng vai trò, được đào tạo bài bản, được bảo vệ và ghi nhận xứng đáng, nghề điều dưỡng sẽ tiếp tục phát huy giá trị cốt lõi của mình, trở thành nền tảng vững chắc cho mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn dân trong giai đoạn phát triển mới.n
ThS. BS Nguyễn Văn Anh
Giám đốc chuyên môn Phòng khám Nha khoa WeSmile
https://tapchidieuduong.vn/nhan-luc-dieu-duong-truoc-nga-re-cua-su-thay-doi-8008.html
Link bài gốc Lấy link
