Từ lịch sử điều trị đau đến xu hướng hiện đại
Theo Hiệp hội Nghiên cứu Đau Quốc tế (IASP), đau mạn tính là “một trải nghiệm giác quan và cảm xúc khó chịu liên quan đến tổn thương mô thực tế hoặc tiềm tàng”. Hậu quả của đau mạn tính không chỉ dừng ở thể xác mà còn để lại vết hằn sâu trong tinh thần, gây rối loạn giấc ngủ, lo âu, trầm cảm, suy giảm chức năng và tạo gánh nặng cho cả gia đình, xã hội.
Từ thời tiền sử, con người đã biết đến cảm giác đau và tìm cách xoa dịu bằng những phương pháp tự nhiên như làm mát, đắp lá, xoa bóp. Ở thời cổ đại, thảo dược, cây liễu, thuốc phiện hay châm cứu (Trung Quốc) được xem là “liều thuốc” quý. Sang thời trung cổ, đau từng được coi là sự trừng phạt của Thượng đế, và thuốc phiện là cách giảm đau phổ biến.
Thế kỷ 19 chứng kiến bước ngoặt lớn khi aspirin và morphine ra đời, mở ra kỷ nguyên mới trong điều trị đau. Đến thế kỷ 20, các phương pháp giảm đau hiện đại như thuốc giảm đau mạnh, phẫu thuật thần kinh, vật lý trị liệu và trị liệu tâm lý được phát triển mạnh mẽ.
Ngày nay, xu hướng điều trị đau đa mô thức - kết hợp giữa thuốc, vật lý trị liệu, tâm lý trị liệu, can thiệp thần kinh và cá nhân hóa chăm sóc đang được ưu tiên. Tuy nhiên, việc lạm dụng thuốc giảm đau, đặc biệt là opioid, đã gây nhiều hệ lụy, buộc giới chuyên môn tìm kiếm các giải pháp an toàn, bền vững và ít phụ thuộc vào thuốc hơn.
Vai trò không thể thay thế của điều dưỡng trong kiểm soát đau
Trong hành trình kiểm soát và giảm đau cho người bệnh, điều dưỡng là lực lượng hiện diện thường xuyên và gần gũi nhất. Họ không chỉ thực hiện các kỹ thuật theo y lệnh, mà còn là người trực tiếp theo dõi diễn biến cơn đau, lắng nghe những khó chịu, lo âu và đồng hành cùng người bệnh trong suốt quá trình điều trị. Ở nhiều trường hợp, chính sự chăm sóc liên tục và tinh tế của điều dưỡng đã giúp người bệnh vượt qua không chỉ nỗi đau thể xác mà cả áp lực tinh thần kéo dài.
Vai trò của điều dưỡng bắt đầu từ việc đánh giá đau một cách toàn diện. Không dừng lại ở việc hỏi mức độ đau theo thang điểm, điều dưỡng còn quan sát và ghi nhận tính chất cơn đau, những yếu tố làm tăng hoặc giảm đau, cũng như ảnh hưởng của đau tới vận động, giấc ngủ, tâm trạng và sinh hoạt hằng ngày của người bệnh. Những đánh giá này được thực hiện liên tục, qua từng ca trực, giúp phát hiện sớm sự thay đổi dù nhỏ nhất trong tình trạng đau.
Từ đó, kế hoạch chăm sóc được xây dựng theo hướng cá nhân hóa, phù hợp với từng người bệnh cụ thể. Điều dưỡng phối hợp nhiều biện pháp giảm đau khác nhau, cả dùng thuốc và không dùng thuốc, nhằm đạt hiệu quả tối ưu mà vẫn bảo đảm an toàn. Song song với chăm sóc thể chất, điều dưỡng còn đóng vai trò quan trọng trong giáo dục và tư vấn. Việc giải thích cho người bệnh và gia đình hiểu đúng về nguyên nhân gây đau, cách sử dụng thuốc, chế độ dinh dưỡng, vận động và phòng ngừa tái phát giúp người bệnh chủ động hơn trong quá trình điều trị, tránh tâm lý phụ thuộc hoặc lo sợ quá mức.
Trong thực hành hàng ngày, điều dưỡng trực tiếp hướng dẫn người bệnh thực hiện các bài vận động trị liệu phù hợp, từ kéo giãn cơ, tăng cường sức mạnh đến điều chỉnh tư thế và cải thiện tầm vận động. Những bài tập này có thể được thực hiện ngay tại bệnh viện hoặc duy trì tại nhà, tùy theo tình trạng và khả năng của từng người. Bên cạnh đó, các kỹ thuật hỗ trợ như xoa bóp, chườm nóng hoặc chườm lạnh cũng được áp dụng linh hoạt nhằm giảm căng cơ, cải thiện tuần hoàn, hạn chế viêm và góp phần giúp người bệnh ngủ sâu hơn.
Với sự hỗ trợ của trang thiết bị y tế, điều dưỡng còn sử dụng kích thích điện thần kinh qua da (TENS) để tác động lên các dây thần kinh, làm giảm cảm giác đau một cách không xâm lấn. Ở những bệnh nhân có đau mạn tính kéo dài, các biện pháp hỗ trợ tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng. Điều dưỡng hướng dẫn người bệnh các kỹ thuật thư giãn, thở sâu, thiền, chánh niệm hoặc phối hợp với liệu pháp nhận thức – hành vi nhằm giúp họ kiểm soát đau tốt hơn, giảm lo âu và cải thiện trạng thái tinh thần.
Không ít cơ sở y tế còn khuyến khích người bệnh tham gia các hoạt động âm nhạc, vẽ tranh hay trị liệu nghệ thuật như một cách giúp phân tán sự chú ý, tạo cảm giác thư giãn và giảm nhận thức về cơn đau. Với nền tảng kiến thức y học cổ truyền, một số điều dưỡng được đào tạo bài bản cũng tham gia hỗ trợ giảm đau bằng châm cứu, bấm huyệt trong những trường hợp phù hợp. Gần đây, công nghệ thực tế ảo (VR) bắt đầu được ứng dụng trong kiểm soát đau, giúp người bệnh tạm thời “thoát khỏi” cảm giác khó chịu bằng cách đắm mình vào những không gian ảo tích cực, và điều dưỡng chính là người trực tiếp hướng dẫn, theo dõi việc áp dụng phương pháp này.
Tất cả những can thiệp ấy cho thấy, điều dưỡng không chỉ là người thực hiện kỹ thuật, mà là mắt xích trung tâm trong chăm sóc toàn diện người bệnh đau mạn tính. Chính sự hiện diện bền bỉ, lặng lẽ nhưng chuyên nghiệp của điều dưỡng đã góp phần quan trọng giúp người bệnh không chỉ giảm đau, mà còn học cách sống chung với bệnh một cách chủ động và nhân văn hơn.
Điều dưỡng - Trái tim của chăm sóc toàn diện
Để thực hiện tốt vai trò trong giảm đau mạn tính, điều dưỡng cần kiến thức chuyên sâu, kỹ năng vững vàng, khả năng giao tiếp và sự sáng tạo. Họ cũng phải liên tục học tập, cập nhật tiến bộ y học và áp dụng bằng chứng khoa học trong chăm sóc lâm sàng.
Điều dưỡng không làm việc một mình. Họ phối hợp chặt chẽ với bác sĩ, chuyên gia vật lý trị liệu, tâm lý, dinh dưỡng và các thành viên khác trong nhóm chăm sóc, nhằm mang lại hiệu quả điều trị cao nhất cho người bệnh.
Dù còn nhiều thách thức - từ áp lực công việc, thiếu nguồn lực đến sự ghi nhận chưa tương xứng nhưng những người điều dưỡng vẫn kiên trì cống hiến, lặng lẽ góp phần giúp hàng triệu bệnh nhân vượt qua cơn đau. Họ xứng đáng được gọi là “những chiến binh thầm lặng trong cuộc chiến với đau mạn tính”, mang đến hy vọng và cuộc sống chất lượng hơn cho người bệnh.
TS. Trần Thị Ngọc Xuyến
Điều dưỡng trưởng Trung tâm Cơ xương khớp, Bệnh viện Bạch Mai
https://tapchidieuduong.vn/dieu-duong-chien-binh-tham-lang-trong-cuoc-chien-voi-dau-man-tinh-8000.html
Link bài gốc Lấy link
.png)
