Nhìn lại cuộc chạy đua với thời gian thu thập mẫu ADN thân nhân liệt sĩ
Nỗi trăn trở mang tên "thời gian" trên hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ
Trong tâm thức của mỗi người dân Việt Nam, việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ luôn là nhiệm vụ thiêng liêng, là món nợ ân tình chưa bao giờ nguôi ngoai. Tuy nhiên, thực tiễn công tác giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trong những năm qua đang phải đối mặt với một thách thức khắc nghiệt: sự bào mòn của thời gian.
Về mặt khoa học giám định gen, để xác định danh tính một bộ hài cốt liệt sĩ vô danh, điều kiện tiên quyết là phải có mẫu sinh học đối chứng từ thân nhân trực hệ theo dòng mẹ (như mẹ đẻ, chị em gái cùng mẹ, con của chị em gái...) hoặc theo dòng cha (như cha đẻ, anh em trai cùng cha...) tùy thuộc vào phương pháp phân tích ADN ty thể hay nhiễm sắc thể Y. Thế nhưng, sau hơn nửa thế kỷ đất nước thống nhất, phần lớn các Mẹ Việt Nam Anh hùng, cha mẹ của các liệt sĩ đã về với tổ tiên. Những người anh, người chị, người em ruột của các liệt sĩ hiện nay hầu hết đều đã ở độ tuổi 70, 80, thậm chí trên 90 tuổi.
Không ít cụ già tuổi cao sức yếu, mắc các bệnh mãn tính, nằm liệt giường hoặc sinh sống rải rác ở nhiều tỉnh, thành phố khác nhau. Nếu việc thu thập mẫu sinh học đối chứng chỉ thực hiện theo cách làm truyền thống – tức là chờ khi nào quy tập được hài cốt nghi ngờ mới đi tìm thân nhân để lấy mẫu – thì rất nhiều trường hợp khi tìm được hài cốt, thân nhân trực hệ đã không còn, khiến việc đối chiếu gen trở nên bất khả thi.
Thu thập mẫu chủ động và lập "ngân hàng gen" quốc gia
Để tháo gỡ "nút thắt" mang tính sống còn này, Bộ Nội vụ đã phối hợp chặt chẽ với Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06 - Bộ Công an) cùng các Viện giám định pháp y, Viện Công nghệ sinh học triển khai một hướng đi mang tính chiến lược: chủ động thu thập, phân tích và lưu trữ trước mẫu sinh học của thân nhân các liệt sĩ chưa xác định được thông tin để tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ và thân nhân.
Đây là một bước chuyển đổi tư duy toàn diện từ "bị động chờ đối chiếu" sang "chủ động tạo lập ngân hàng dữ liệu sinh học". Để làm được điều này, bước đầu tiên và quan trọng nhất là phải rà soát, làm sạch và đồng bộ hóa dữ liệu. Thông qua việc kết nối giữa Cơ sở dữ liệu quốc gia về Người có công (do Bộ Nội vụ quản lý) và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (do Bộ Công an quản lý), các cơ quan chức năng đã nhanh chóng lập được danh sách chính xác các liệt sĩ chưa xác định được phần mộ, đồng thời truy xuất được thông tin cư trú hiện tại của những thân nhân trực hệ còn sống.
Trên cơ sở dữ liệu đã được chuẩn hóa đó, các tổ công tác liên ngành tại địa phương đã triển khai những giải pháp linh hoạt, giàu tính nhân văn để khắc phục mọi khó khăn trong quá trình lấy mẫu. Thay vì yêu cầu người cao tuổi phải di chuyển đến các điểm tập trung, lực lượng Công an xã, phường phối hợp với cán bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (nay là ngành Nội vụ) cùng nhân viên y tế, kỹ thuật viên giám định đã thành lập các tổ lưu động đến tận từng hộ gia đình.
Tại nhiều địa phương, hình ảnh những chiến sĩ công an, cán bộ chuyên môn ân cần thăm hỏi, động viên và nhẹ nhàng thực hiện thao tác lấy mẫu máu đầu ngón tay, mẫu niêm mạc miệng hoặc mẫu tóc có chân nang, móng tay cho các cụ già trên giường bệnh đã để lại nhiều xúc động sâu sắc. Với những thân nhân cao tuổi có cơ địa khó lấy máu hoặc tâm lý e ngại, các chuyên gia giám định đã linh hoạt áp dụng phương pháp thu mẫu niêm mạc miệng bằng tăm bông chuyên dụng hoặc thu mẫu móng tay, chân tóc – những phương pháp hoàn toàn không gây đau đớn, không xâm lấn nhưng vẫn đảm bảo chất lượng tách chiết ADN đạt chuẩn quốc tế.
Sức mạnh của sự đồng bộ từ dữ liệu đến dịch vụ công trực tuyến
Mỗi mẫu sinh học sau khi thu thập được mã hóa bằng mã định danh duy nhất, chuyển về các Viện giám định để phân tích, giải mã trình tự gen và cập nhật trực tiếp lên hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia. Khi các đội quy tập tìm kiếm được hài cốt liệt sĩ ở trong nước hoặc từ nước bạn Lào, Campuchia đưa về, mẫu sinh phẩm từ hài cốt chỉ cần đưa vào hệ thống đối khớp tự động với "ngân hàng gen" thân nhân đã có sẵn. Sự kết hợp giữa công nghệ sinh học và dữ liệu số giúp rút ngắn thời gian xác định danh tính từ hàng năm trời xuống chỉ còn tính bằng ngày, bằng tuần.
Không dừng lại ở công tác tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ, sự liên thông dữ liệu giữa Bộ Nội vụ và Bộ Công an còn mang lại những tiện ích thiết thực trong đời sống hàng ngày của người có công và thân nhân. Nhờ dữ liệu đã được làm sạch và đồng bộ trên nền tảng định danh điện tử VNeID và Cổng Dịch vụ công quốc gia, người có công giờ đây có thể dễ dàng tiếp cận các dịch vụ hành chính công một cách nhanh chóng, thuận tiện.
Từ việc nhận trợ cấp hàng tháng không dùng tiền mặt qua tài khoản ngân hàng, đăng ký cấp lại thẻ bảo hiểm y tế, đến việc nộp hồ sơ đề nghị hỗ trợ kinh phí xây dựng, sửa chữa nhà ở hay tra cứu thông tin phần mộ liệt sĩ... tất cả đều được số hóa quy trình. Đặc biệt, nhằm hỗ trợ tối đa cho đối tượng người có công phần lớn là người cao tuổi, ít tiếp xúc với công nghệ, các cơ quan chức năng đã đa dạng hóa kênh tư vấn, hỗ trợ trực tuyến thông qua tổng đài quốc gia, đường dây nóng tại các địa phương và lực lượng tình nguyện viên hỗ trợ tại nhà.
Chặng đường phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm khi số lượng liệt sĩ chưa xác định được thông tin còn rất lớn. Nhưng với sự vào cuộc quyết liệt, khoa học của liên ngành và sự chung tay của toàn xã hội, những "mật mã" di truyền quý giá của thân nhân liệt sĩ đang được lưu giữ an toàn. Đó không chỉ là thành tựu của chuyển đổi số quốc gia, mà còn là minh chứng sống động cho đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Tin liên quan
-
Chuyển đổi số quốc gia không chỉ đo đếm bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế số hay...
-
Số hóa dữ liệu người có công: Khi những trang hồ sơ giấy "thức giấc" trên không gian số
Hàng triệu bộ hồ sơ người có công với cách mạng vốn nằm im lìm trong các kho...
Tin mới
-
Nhìn lại cuộc chạy đua với thời gian thu thập mẫu ADN thân nhân liệt sĩ
Hàng trăm nghìn phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính đang lặng lẽ nằm tại...22/11/2026 21:22 -
Luật sửa 6 luật lĩnh vực y tế: Cắt giảm thủ tục, tháo gỡ vướng mắc, bảo đảm quyền lợi người dân
Luật sửa đổi, bổ sung 6 luật trong lĩnh vực y tế tập trung đơn giản hóa thủ...22/11/2026 18:57 -
Quốc hội thông qua nhiều luật quan trọng liên quan đến y tế
Ngày 21/11, Quốc hội biểu quyết thông qua hàng loạt luật, nghị quyết quan trọng trước khi bế...22/11/2026 18:51 -
Số hóa dữ liệu người có công: Khi những trang hồ sơ giấy "thức giấc" trên không gian số
Hàng triệu bộ hồ sơ người có công với cách mạng vốn nằm im lìm trong các kho...22/11/2026 14:39 -
Cảnh giác với thủ đoạn khám bệnh, bán thuốc giả qua điện thoại
Dưới vỏ bọc của những doanh nghiệp chăm sóc sức khỏe hiện đại với mạng lưới chi nhánh...22/11/2026 12:32 -
Phú Thọ: Sôi nổi cuộc thi "Rung chuông vàng" tại xã Liên Châu
Sáng ngày 22/11, UBND xã Liên Châu (tỉnh Phú Thọ) đã long trọng tổ chức cuộc thi "Rung...22/11/2026 09:13 -
Bộ Y tế đề nghị xử lý hình sự vụ cơ sở "chui" tiêm thuốc không qua thăm khám ở Hà Nội
Sau phản ánh của báo chí và chỉ đạo khẩn từ Bộ Y tế, lực lượng chức năng...21/11/2026 20:00 -
Chính thức thông qua luật về hiến, ghép tạng với 29 nhóm hành vi bị nghiêm cấm
Với 29 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, Luật mới tăng cường bảo vệ quyền lợi người hiến...21/11/2026 19:43 -
Hiểm họa từ những chiếc hộp, ống hút tái chế từ rác thải y tế
Bơm tiêm, dây truyền dịch, vỏ lọ hóa chất y tế sau khi bị tuồn ra ngoài đang...21/11/2026 13:18 -
Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc tiếp tục tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho nhân dân xã Tam Sơn
Trong 02 ngày 21 và 22/11/2026, Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc tiếp tục triển khai chương trình...21/11/2026 12:28 -
Xã Liên Châu sôi nổi khai mạc các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11
Hòa chung không khí thi đua sôi nổi của toàn tỉnh hướng tới chào mừng Ngày Văn hóa...21/11/2026 10:08 -
Bộ Y tế hướng dẫn chế độ phụ cấp ưu đãi nghề cho viên chức y tế
Bộ Y tế đã có công văn hướng dẫn việc thực hiện chế độ phụ cấp ưu đãi...21/11/2026 10:31 -
Phú Thọ mở đợt cao điểm khám sức khỏe định kỳ, phấn đấu hoàn thành 100% mục tiêu năm 2026
Từ ngày 17/11 đến hết ngày 15/12/2026, tỉnh Phú Thọ triển khai đợt cao điểm “Khám đến từng...20/11/2026 13:24 -
Ngày Nhà giáo Việt Nam đặc biệt của những thầy cô giáo đang điều trị ung thư
Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam, Bệnh viện K tổ chức thăm hỏi, động viên và trao quà...20/11/2026 10:12





.jpg)





.jpg)

.jpg)