Chuyển đổi số trong công tác người có công: Mệnh lệnh từ trái tim và bước đột phá của tư duy quản trị hiện đại

Chuyển đổi số quốc gia không chỉ đo đếm bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế số hay số lượng dịch vụ công trực tuyến được cung cấp, mà thước đo cao nhất, nhân văn nhất chính là việc công nghệ phục vụ con người như thế nào, đặc biệt là với những người đã hy sinh xương máu vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Cuộc cách mạng số hóa Cơ sở dữ liệu quốc gia về Người có công và xây dựng ngân hàng gen liệt sĩ hiện nay chính là sự giao thoa rực rỡ giữa trí tuệ khoa học hiện đại và truyền thống đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" ngàn đời của dân tộc.

Từ những trang hồ sơ giấy đến khát vọng chuẩn hóa một "ký ức quốc gia"

Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, hàng triệu người con ưu tú của dân tộc Việt Nam đã ngã xuống hoặc để lại một phần xương máu nơi chiến trường. Chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ và người có công với cách mạng luôn được Đảng và Nhà nước ta xác định là nhiệm vụ chính trị hàng đầu, xuyên suốt và thiêng liêng.

Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ, công tác quản lý hồ sơ, thực hiện chế độ ưu đãi và tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ chủ yếu dựa trên hệ thống hồ sơ giấy truyền thống. Đó là hàng triệu tập tài liệu được lưu trữ phân tán tại các địa phương, đơn vị quân đội, cơ quan lao động – thương binh và xã hội qua nhiều thời kỳ lịch sử đầy biến động. Sự tàn phá của chiến tranh, điều kiện bảo quản hạn chế, sự thay đổi về địa giới hành chính và những sai lệch thông tin trong quá trình ghi chép thủ công đã tạo ra những "khoảng trống" dữ liệu đầy day dứt. Có những hồ sơ liệt sĩ chỉ vỏn vẹn vài dòng thông tin mờ nhòe; có những thương binh mất hàng tháng trời đi lại để xác nhận giấy tờ mỗi khi chuyển nơi cư trú; và đau đáu hơn cả là hàng trăm nghìn ngôi mộ liệt sĩ vẫn mang dòng chữ "Chưa xác định được thông tin" tại các nghĩa trang trên khắp mọi miền đất nước.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và công cuộc chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ theo tinh thần Đề án 06 của Chính phủ, việc số hóa, kết nối và đồng bộ hóa Cơ sở dữ liệu quốc gia về Người có công với cách mạng không còn là một lựa chọn kỹ thuật đơn thuần, mà đã trở thành một yêu cầu tất yếu của lịch sử, một mệnh lệnh từ trái tim của thế hệ hôm nay đối với thế hệ cha anh.

Khi hàng triệu bộ hồ sơ người có công được số hóa, bóc tách dữ liệu và đối khớp trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, chúng ta không chỉ chuyển đổi phương thức lưu trữ từ "giấy" sang "số". Sâu xa hơn, chúng ta đang kiến tạo một hệ thống quản trị công hiện đại, minh bạch, chính xác và nhân văn, nơi mà mỗi cống hiến, hy sinh của người có công được ghi nhận trọn vẹn, bảo vệ an toàn và không bao giờ bị thất lạc bởi thời gian.

Số hóa Cơ sở dữ liệu quốc gia  góp phần quan trọng trong việc xác định thông tin liệt sỹ 

Phát huy sức mạnh liên ngành để phụng sự nhân dân

Thực tiễn triển khai chuyển đổi số trong lĩnh vực người có công thời gian qua đã chứng minh một chân lý quan trọng trong quản trị quốc gia: dữ liệu chỉ thực sự phát huy giá trị khi được kết nối, chia sẻ và làm sạch trên nền tảng phối hợp liên ngành chặt chẽ.

Trước đây, dữ liệu về đối tượng chính sách do ngành Lao động – Thương binh và Xã hội (nay thuộc chức năng quản lý của Bộ Nội vụ) nắm giữ; dữ liệu về nhân thân, cư trú do ngành Công an quản lý; thông tin về quá trình chiến đấu, hy sinh nằm ở ngành Quốc phòng; còn năng lực phân tích sinh học, giám định gen thuộc về các Viện chuyên ngành của Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Y tế, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng. Nếu mỗi ngành chỉ giữ chặt dữ liệu của mình như một "ốc đảo" riêng biệt, thì bài toán xác minh thông tin người có công và tìm kiếm danh tính liệt sĩ sẽ mãi luẩn quẩn trong vòng xoáy của thủ tục giấy tờ và sự chậm trễ.

Sự bắt tay quyết liệt giữa Bộ Nội vụ, Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06 - Bộ Công an) và các Viện giám định đã phá vỡ hoàn toàn tư duy "cát cứ dữ liệu" đó. Bằng việc lấy Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư làm trục xương sống để đối chiếu, xác thực, hàng triệu dữ liệu người có công đã được rà soát, làm sạch theo tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống". Những sai lệch về họ tên, ngày sinh, quê quán, số định danh cá nhân được xử lý triệt để ngay từ cấp cơ sở.

Đỉnh cao của sự phối hợp liên ngành này chính là chiến dịch xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ và thân nhân, gắn với việc thu thập mẫu sinh học đối chứng trên quy mô toàn quốc. Đây là một chiến dịch mang tính chạy đua với thời gian đầy xúc động. Khi những người mẹ, người cha của liệt sĩ hầu hết đã khuất núi, khi những người anh, người chị, người em ruột của các anh cũng đã bước sang tuổi xưa nay hiếm, mỗi ngày trôi qua là một nguy cơ mất đi vĩnh viễn nguồn gen đối chứng quý giá.

Nhờ sự liên thông dữ liệu dân cư, lực lượng Công an cơ sở và cán bộ ngành Nội vụ đã nhanh chóng khoanh vùng, lập danh sách chính xác từng thân nhân trực hệ của các liệt sĩ trên toàn quốc, kể cả những người đã chuyển đổi nơi cư trú qua nhiều tỉnh, thành phố. Những tổ công tác lưu động mang theo thiết bị y tế đến tận nhà riêng, tận giường bệnh của các cụ già yếu để thu nhận mẫu sinh học không xâm lấn là minh chứng rõ nét cho tinh thần "vì nhân dân phục vụ". Công nghệ giải trình tự gen tiên tiến của các Viện giám định kết hợp với nền tảng dữ liệu lớn của ngành Công an và ngành Nội vụ đã biến những điều tưởng chừng không thể thành hiện thực, thắp lên ngọn lửa hy vọng cho hàng vạn gia đình liệt sĩ sau nhiều thập kỷ mòn mỏi đợi chờ.

Dịch vụ công trực tuyến và triết lý "không để ai bị bỏ lại phía sau"

Một hệ thống dữ liệu dù hiện đại đến đâu cũng sẽ trở nên vô nghĩa nếu không chuyển hóa thành những tiện ích thiết thực, nâng cao chất lượng thụ hưởng chính sách của người dân. Trong lĩnh vực người có công, đối tượng thụ hưởng phần lớn là người cao tuổi, thương binh nặng, bệnh binh, người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn và hạn chế về kỹ năng công nghệ thông tin. Do đó, bài toán đặt ra cho quá trình chuyển đổi số không chỉ là đưa thủ tục lên mạng, mà là làm sao để người có công tiếp cận được công nghệ một cách dễ dàng, ấm áp và thuận tiện nhất.

Việc tích hợp các thủ tục hành chính thiết yếu của người có công lên Cổng Dịch vụ công quốc gia và ứng dụng VNeID. Từ chi trả trợ cấp hàng tháng qua tài khoản ngân hàng, cấp đổi thẻ bảo hiểm y tế, xét duyệt hỗ trợ cải thiện nhà ở, đến giải quyết chế độ điều dưỡng, mai táng phí... đã tạo nên một bước ngoặt lớn trong cải cách hành chính. Người dân không còn phải đối mặt với cảnh một cửa nhưng nhiều ngách, không còn phải tốn kém chi phí và sức lực để đi lại xác nhận giấy tờ qua nhiều cấp trung gian. Mọi quy trình đều được công khai, minh bạch, có thể giám sát tiến độ theo thời gian thực.

Dịch vụ công trực tuyến là bước đột phá trong cải cách thủ tục hành chính với chính sách người có công

Đặc biệt, để bảo đảm triết lý "không để ai bị bỏ lại phía sau" trong kỷ nguyên số, các cơ quan chức năng đã không phó mặc người dân tự xoay xở trước màn hình máy tính hay điện thoại thông minh. Hệ thống tổng đài tư vấn, hỗ trợ trực tuyến đa kênh được thiết lập thông suốt từ Trung ương đến địa phương, kết hợp cùng mạng lưới tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn viên thanh niên và cán bộ cơ sở sẵn sàng cầm tay chỉ việc, thậm chí đến tận nhà hỗ trợ người có công thao tác thực hiện dịch vụ công. Sự kết hợp hài hòa giữa công nghệ không chạm và sự tận tâm chạm đến trái tim đã giúp chính sách ưu đãi của Đảng và Nhà nước đến với người có công nhanh hơn, chính xác hơn và trọn vẹn hơn.

Nhận diện thách thức và kiến tạo tương lai của công tác tri ân số

Bên cạnh những thành tựu mang tính bước ngoặt, công cuộc chuyển đổi số trong lĩnh vực người có công vẫn đang đứng trước nhiều yêu cầu và thách thức mới đòi hỏi sự nỗ lực bền bỉ hơn nữa.

Thứ nhất, dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" không phải là trạng thái tĩnh đạt được một lần là xong, mà đòi hỏi cơ chế cập nhật, bổ sung liên tục theo biến động thực tế của đời sống (như thay đổi thông tin thân nhân, phát sinh đối tượng thụ hưởng mới, điều chỉnh mức trợ cấp...). Điều này đòi hỏi sự vận hành trơn tru của quy trình liên thông dữ liệu tự động giữa các bộ, ngành và chính quyền địa phương các cấp, tránh tình trạng "nghẽn" cục bộ ở khâu cơ sở.

Thứ hai, hạ tầng công nghệ và nguồn lực đầu tư cho công tác phân tích, lưu trữ dữ liệu gen liệt sĩ cần tiếp tục được ưu tiên đặc biệt. Số lượng hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính vẫn còn rất lớn, trong khi công tác giám định ADN đòi hỏi công nghệ cao, chi phí lớn và đội ngũ chuyên gia sâu. Cần tiếp tục đẩy mạnh xã hội hóa, huy động các nguồn lực hợp pháp trong và ngoài nước cùng ngân sách nhà nước để đẩy nhanh tốc độ giải mã gen, không để lỡ nhịp với quỹ thời gian ít ỏi còn lại của các thân nhân liệt sĩ cao tuổi.

Thứ ba, vấn đề bảo mật thông tin và an toàn dữ liệu cá nhân, dữ liệu sinh học của người có công và thân nhân liệt sĩ phải được đặt lên mức độ an ninh cao nhất. Đây là những thông tin đặc biệt nhạy cảm, gắn liền với quyền lợi chính trị, pháp lý và đời sống riêng tư của công dân, đòi hỏi hệ thống phòng thủ an ninh mạng vững chắc và quy trình quản lý, khai thác dữ liệu nghiêm ngặt.

Ảnh minh hoạ

Chuyển đổi số trong công tác người có công với cách mạng là một hành trình đầy tính nhân văn, nơi mỗi dòng dữ liệu được kết nối là một lời tri ân, mỗi mẫu gen được lưu giữ là một niềm hy vọng, và mỗi thủ tục hành chính được rút ngắn là một sự sẻ chia thiết thực với những người đã cống hiến cho Tổ quốc.

Khi trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ sinh học được dẫn dắt bởi đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam, công nghệ không còn khô khan, lạnh lẽo. Nó trở thành nhịp cầu nối liền quá khứ hào hùng với hiện tại văn minh, bảo đảm rằng sự hy sinh của các thế hệ cha anh mãi mãi được khắc ghi trong tâm khảm dân tộc và trên cả nền tảng số của một nước Việt Nam hùng cường, nhân ái.


Tin mới