Tuy nhiên, giữa chính sách và thực tiễn luôn tồn tại một khoảng cách nhất định. “Lấy người bệnh làm trung tâm” sẽ rất dễ trở thành một khẩu hiệu đẹp nếu không trả lời được những câu hỏi rất thực tế: ai là người thực hiện quan điểm này hằng ngày, bằng cách nào, và người bệnh thực sự cảm nhận ra sao. Khi đặt những câu hỏi đó trong đời sống bệnh viện, vai trò của điều dưỡng dường như hiện lên rõ ràng hơn cả.
Từ định hướng chính sách đến cách tiếp cận cá nhân hóa người bệnh
Ở cấp cao nhất, Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng một hệ thống y tế lấy người dân, người bệnh làm trung tâm phục vụ. Đây không chỉ là một tuyên bố mang tính định hướng, mà kéo theo những thay đổi cụ thể trong cách tổ chức hoạt động khám chữa bệnh, trong đánh giá chất lượng dịch vụ và trong chuẩn mực nghề nghiệp của đội ngũ nhân viên y tế.
Khi được cụ thể hóa ở cấp quản lý chuyên ngành, quan điểm này tiếp tục được Bộ Y tế thể hiện rõ trong các Thông tư, hướng dẫn về công tác điều dưỡng và chăm sóc người bệnh. Nội hàm “lấy người bệnh làm trung tâm” không còn được hiểu chung chung, mà gắn với những yêu cầu rất cụ thể, đó là tôn trọng nhu cầu cá nhân của người bệnh, bảo đảm an toàn, cung cấp thông tin đầy đủ, và đặc biệt là cá nhân hóa chăm sóc theo từng trường hợp.
Trong điều trị, cá nhân hóa thường gắn với quyết định chuyên môn của bác sĩ như lựa chọn phác đồ, điều chỉnh thuốc, chỉ định can thiệp phù hợp với từng người bệnh. Nhưng trong chăm sóc – một quá trình kéo dài, liên tục và diễn ra suốt thời gian người bệnh nằm viện – việc cá nhân hóa lại mang một sắc thái khác. Ở đây, người điều dưỡng trở thành trung tâm của quá trình thực hiện: theo dõi sát diễn biến, nhận diện những thay đổi nhỏ, điều chỉnh chăm sóc phù hợp với thể trạng, tâm lý và hoàn cảnh của từng người bệnh.
Có thể nói, nếu bác sĩ lấy người bệnh làm trung tâm bằng cách cá nhân hóa điều trị tại những thời điểm quyết định, thì điều dưỡng cá nhân hóa chăm sóc trong từng giờ, từng ngày. Chính sự khác biệt này khiến vai trò của điều dưỡng trở nên đặc biệt quan trọng trong mô hình lấy người bệnh làm trung tâm.
Điều dưỡng và những năng lực làm nên vai trò trung tâm trong chăm sóc
Để thực sự đảm đương vai trò đó, người điều dưỡng không chỉ cần “ở gần” người bệnh về mặt không gian, mà cần hội tụ nhiều năng lực khác nhau. Trước hết là năng lực chuyên môn – nền tảng không thể thiếu để bảo đảm an toàn và chất lượng chăm sóc.
Trong thực hành lâm sàng, những công việc tưởng như rất quen thuộc như chăm sóc vết thương, hỗ trợ vận động hay theo dõi các dấu hiệu sinh tồn thực chất đòi hỏi sự đánh giá liên tục và khả năng ra quyết định kịp thời. TS. Bùi Minh Thu, Trưởng phòng Điều dưỡng Bệnh viện Bạch Mai, nhận định rằng chăm sóc vết thương là một quy trình khoa học, trong đó điều dưỡng giữ vai trò then chốt từ đánh giá ban đầu đến theo dõi kết quả. Nhận định này có thể gợi ý rằng, chăm sóc không phải là công việc “hậu cần” cho điều trị, mà là một hoạt động chuyên môn độc lập, đòi hỏi kiến thức và kinh nghiệm sâu.
Ở một góc nhìn khác, ThS. Nguyễn Thị Anh, Phó Phòng Điều dưỡng Bệnh viện Bạch Mai, cho rằng chỉ một sai sót nhỏ trong chăm sóc – chẳng hạn như không tuân thủ vô khuẩn khi thay băng – cũng có thể kéo dài thời gian điều trị và ảnh hưởng trực tiếp đến người bệnh. Thực tế cho thấy, chất lượng chăm sóc điều dưỡng có tác động rất cụ thể, rất trực tiếp đến kết quả điều trị, chứ không phải là yếu tố “phụ trợ” như đôi khi vẫn bị hiểu nhầm.
Tuy nhiên, chuyên môn kỹ thuật dường như vẫn chưa đủ để làm nên chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm. Một yếu tố khác, ít khi được đưa vào các văn bản kỹ thuật nhưng lại hiện diện rõ trong đời sống bệnh viện, là giao tiếp. Người điều dưỡng là người giải thích nhiều nhất, lắng nghe nhiều nhất, và cũng là người đầu tiên tiếp nhận những lo lắng, bức xúc của người bệnh và gia đình. Giao tiếp không chỉ là “kỹ năng mềm”, mà là một phần cấu thành của chăm sóc chuyên môn.
Quan sát từ thực tiễn cho thấy, cách một điều dưỡng nói chuyện, ánh mắt họ nhìn người bệnh, hay sự kiên nhẫn khi giải thích một thủ tục tưởng như nhỏ, đều có thể ảnh hưởng đến mức độ hợp tác và cảm nhận của người bệnh. Điều này càng rõ nét trong các bệnh lý mạn tính hoặc điều trị kéo dài, nơi người bệnh không chỉ cần thuốc men, mà cần được trấn an và đồng hành về mặt tinh thần.
Theo TS. Trần Thị Ngọc Xuyến, Điều dưỡng trưởng Trung tâm Cơ xương khớp, Bệnh viện Bạch Mai, với các bệnh lý mạn tính hoặc đau kéo dài, điều dưỡng là người đồng hành cùng người bệnh nhiều nhất. “Giảm đau hiệu quả không chỉ dựa vào thuốc, mà còn phụ thuộc rất lớn vào cách điều dưỡng giao tiếp, hướng dẫn và động viên người bệnh trong suốt quá trình điều trị” - bà Xuyến nhận định. Điều này cho thấy, chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm không thể tách rời yếu tố giao tiếp và sự thấu hiểu của điều dưỡng.
Những phân tích từ góc độ chuyên gia trở nên thuyết phục hơn khi được đặt cạnh trải nghiệm thực tế của người bệnh. Ông Hà Viết Hoành – một người bệnh điều trị ngoại trú bệnh phổi mạn tính, Bệnh viện Bạch Mai khi được hỏi đã dành nhiều lời để nói về điều dưỡng Nguyễn Thị Ngoan tại phòng khám 411. Điều khiến ông ghi nhớ không phải là những thuật ngữ y khoa, mà là sự tận tình, cách giải thích rõ ràng và thái độ không cáu gắt của điều dưỡng, ngay cả khi lượng người bệnh đông. Những chi tiết rất đời thường ấy, có lẽ, lại chính là thứ giúp người bệnh cảm thấy mình không bị bỏ rơi trong một hệ thống y tế vốn nhiều áp lực. Tương tự, một người nhà bệnh nhân tại khoa Phụ sản (P105), Bệnh viện Bạch Mai cũng dành cho điều dưỡng Phạm Thị Thanh Ngân lòng biết ơn sâu sắc bởi sự “nhẹ nhàng” và “chu đáo” trong chăm sóc của chị.
Thực tế từ trải nghiệm của rất nhiều người bệnh dường như đã thống nhất ở một điểm chung: điều dưỡng là người biến các định hướng chính sách về nhân văn và chất lượng thành những tương tác cụ thể, dễ cảm nhận nhất. Người bệnh có thể không nhớ tên nghị quyết hay thông tư, nhưng họ nhớ rất rõ ai là người đã ở bên, giải thích, trấn an và giúp họ vượt qua những lo lắng trong quá trình điều trị. Từ những quan sát trên, có thể nói rằng vị trí trung tâm của điều dưỡng trong mô hình chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm không phải là sự khẳng định mang tính nội bộ ngành, mà được xác lập đồng thời từ chính sách, từ thực hành chuyên môn và từ trải nghiệm của người bệnh. Điều dưỡng chính là lực lượng “chuyển ngữ” các định hướng lớn của ngành y tế thành đời sống hằng ngày trong bệnh viện.
Có lẽ, khi nói đến chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm, điều quan trọng là tạo điều kiện để điều dưỡng phát huy đúng vai trò của mình: được đào tạo bài bản, được trao quyền phù hợp và được làm việc trong môi trường tôn trọng giá trị nghề nghiệp. Khi đó, những chính sách nhân văn sẽ không chỉ nằm trên giấy, mà trở thành cảm nhận cụ thể của từng người bệnh – qua từng lần chăm sóc, từng lời giải thích, và từng nụ cười đúng lúc của người điều dưỡng
Trọng Đức
https://tapchidieuduong.vn/cham-soc-lay-nguoi-benh-lam-trung-tam-chuan-muc-cot-loi-cua-nghe-dieu-duong-7999.html
Link bài gốc Lấy link
