PV: Thực tế tại địa phương cho thấy, trong phần lớn các vụ việc xung đột, chửi bới hay hành vi bạo lực trong bệnh viện, điều dưỡng thường là người trực tiếp hứng chịu. Ông đánh giá như thế nào về mức độ nghiêm trọng của vấn đề này và nguyên nhân cốt lõi nằm ở đâu?
TS.BS Lê Văn Cường, Đại biểu Quốc hội khóa XV, Giám đốc Sở Y tế tỉnh Thanh Hóa: Thực tế này khiến chúng tôi rất trăn trở. Trong môi trường khám chữa bệnh, đội ngũ điều dưỡng là lực lượng trực tiếp, thường xuyên tiếp xúc với người bệnh và thân nhân người bệnh; đồng thời cũng là nhóm phải làm việc trong điều kiện áp lực cao, cường độ lớn và chịu nhiều tác động cả về thể chất lẫn tinh thần. Khi xảy ra các hành vi xúc phạm, đe dọa hoặc bạo lực trong bệnh viện, điều dưỡng thường là những người đầu tiên phải đối mặt và chịu tổn thương.
Bạo lực trong môi trường bệnh viện là hệ quả của nhiều nguyên nhân đan xen, xuất phát từ tâm lý lo lắng, căng thẳng, thậm chí hoảng loạn của người bệnh và gia đình khi đối diện với bệnh tật, đặc biệt trong các tình huống cấp cứu, bệnh nặng; đồng thời còn chịu tác động từ tình trạng quá tải của hệ thống y tế và những khó khăn, hạn chế trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn. Điều đáng lo ngại là hệ quả của các vụ việc này không chỉ dừng lại ở tổn thương thể chất đối với nhân viên y tế, mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường làm việc, tạo áp lực tâm lý kéo dài, qua đó tác động trực tiếp đến chất lượng chăm sóc và phục vụ người bệnh nói chung.
Qua nghiên cứu và phân tích, chúng tôi nhận thấy rằng nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này cần được nhìn nhận từ cả hai phía. Về phía người bệnh và thân nhân, khi phải đối mặt với bệnh tật, tâm lý lo âu, kỳ vọng cao cùng với cảm giác chờ đợi kéo dài dễ khiến cảm xúc bị đẩy lên mức căng thẳng. Trong một số trường hợp, sự thiếu hiểu biết đầy đủ về quy trình chuyên môn, về vai trò, chức năng của từng vị trí trong bệnh viện, cũng như hạn chế trong nhận thức pháp luật, đã dẫn đến những hành vi ứng xử chưa phù hợp.
Về phía đội ngũ nhân viên y tế, chúng tôi cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng trong điều kiện làm việc quá tải, áp lực liên tục, việc giao tiếp với người bệnh và gia đình người bệnh đôi khi chưa đạt được mức độ mềm mỏng, thấu cảm như mong muốn. Kỹ năng giao tiếp, ứng xử và xử lý các tình huống căng thẳng của một bộ phận nhân viên y tế vẫn cần tiếp tục được quan tâm đào tạo, bồi dưỡng và hoàn thiện, nhằm xây dựng môi trường y tế an toàn, nhân văn và chuyên nghiệp.
Chính vì vậy, ngành y tế xác định việc tiếp cận và giải quyết vấn đề phải được thực hiện trên tinh thần chia sẻ, đồng hành và phối hợp tháo gỡ, không đơn thuần là xử lý vi phạm.
Ông có thể cho biết, hiện nay, khi điều dưỡng bị người nhà hoặc bệnh nhân đe dọa, xúc phạm hoặc hành hung, quy trình xử lý cụ thể tại các cơ sở y tế công lập ra sao?
Trước hết, ngành y tế ghi nhận và chia sẻ với những áp lực, khó khăn và tổn thương mà đội ngũ điều dưỡng, nhân viên y tế có thể gặp phải trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Môi trường khám bệnh, chữa bệnh là nơi tập trung nhiều yếu tố nhạy cảm về tâm lý, nơi người bệnh và thân nhân thường xuyên rơi vào trạng thái lo lắng, căng thẳng, đặc biệt trong các tình huống cấp cứu hoặc bệnh nặng; từ đó, trong một số trường hợp đã phát sinh những hành vi, lời nói chưa phù hợp đối với nhân viên y tế. Tuy nhiên, quan điểm nhất quán và xuyên suốt của ngành y tế là kiên quyết không chấp nhận bất kỳ hành vi đe dọa, xúc phạm hay hành hung nào đối với cán bộ y tế đang thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, ngành y tế chủ động chỉ đạo các cơ sở y tế rà soát nguyên nhân, tăng cường các biện pháp phòng ngừa, khắc phục và hạn chế thấp nhất các vụ việc tương tự xảy ra.
Hiện nay, tại các cơ sở y tế công lập trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, khi xảy ra vụ việc điều dưỡng hoặc nhân viên y tế bị đe dọa, xúc phạm hoặc hành hung, quy trình xử lý cơ bản được triển khai theo hướng kịp thời, đồng bộ và đúng quy định.
Trước hết, cơ sở y tế sẽ kích hoạt hệ thống báo động, huy động lực lượng bảo vệ, lãnh đạo trực, lãnh đạo khoa, phòng để kịp thời can thiệp, ổn định tình hình, bảo đảm an toàn cho nhân viên y tế, người bệnh và những người xung quanh; đồng thời tách các bên nhằm ngăn ngừa xung đột tiếp diễn hoặc lan rộng.
Tiếp đó, bệnh viện tổ chức lập biên bản, ghi nhận đầy đủ diễn biến sự việc, ý kiến của các bên liên quan và báo cáo kịp thời với lãnh đạo đơn vị. Đối với các trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cơ sở y tế chủ động phối hợp với lực lượng công an địa phương để xem xét, xử lý theo đúng quy định, bảo đảm nguyên tắc khách quan, minh bạch và thượng tôn pháp luật.
Song song với công tác xử lý sự việc, các cơ sở y tế quan tâm thực hiện việc động viên, hỗ trợ kịp thời về tinh thần và sức khỏe đối với điều dưỡng, nhân viên y tế bị ảnh hưởng; đồng thời tổ chức rà soát, đánh giá lại các quy trình chuyên môn, quy trình giao tiếp, ứng xử để rút kinh nghiệm, khắc phục những hạn chế, qua đó giảm thiểu nguy cơ phát sinh hiểu lầm, bức xúc từ phía người bệnh và thân nhân người bệnh.
Ở góc độ quản lý, ông nhìn nhận thế nào về tính răn đe của các quy định pháp luật hiện hành đối với hành vi bạo hành nhân viên y tế? Có cần thiết phải bổ sung chế tài riêng, mạnh hơn, hoặc quy trình xử lý nhanh hơn đối với các hành vi này không?
Hệ thống pháp luật hiện hành đã có các quy định về xử lý hành vi gây rối trật tự công cộng, xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người khác. Tuy nhiên, đối với lĩnh vực y tế, cần nhìn nhận rõ rằng hành vi hành hung, xúc phạm nhân viên y tế khi đang thực hiện nhiệm vụ không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật thông thường, mà còn là hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến hoạt động phục vụ lợi ích công cộng.
Tại kỳ họp vừa qua, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân. Nội dung đáng chú ý trong Nghị quyết là bảo đảm an toàn cho nhân viên y tế. Theo đó, người có hành vi xâm phạm thân thể, sức khỏe, tính mạng hoặc xúc phạm danh dự, nhân phẩm của nhân viên y tế khi đang làm nhiệm vụ thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định. Đồng thời, người đó buộc phải xin lỗi công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc tại nơi cư trú, tại nơi làm việc hay tại cơ sở nơi nhân viên y tế làm việc.
Tôi cho rằng, các quy định nêu trên thể hiện sự quan tâm kịp thời, đúng mức của Nhà nước không chỉ đối với hoạt động khám bệnh, chữa bệnh mà còn đối với việc bảo vệ đội ngũ nhân lực y tế trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Bên cạnh đó, cần tiếp tục rà soát, cụ thể hóa các quy định này thành các cơ chế, chế tài phù hợp, rõ ràng, bảo đảm tính khả thi và dễ áp dụng trong thực tiễn.
Về mặt tổ chức, Sở Y tế tỉnh Thanh Hóa có định hướng gì để xây dựng “môi trường làm việc an toàn” hơn nữa cho các điều dưỡng?
Sở Y tế xác định quan điểm xuyên suốt là chủ động phòng ngừa, kiểm soát nguy cơ bạo lực ngay từ sớm, từ xa; hạn chế tối đa việc phát sinh các tình huống mất an ninh, trật tự trong cơ sở y tế. Trong thời gian qua, Sở Y tế đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo nhằm tăng cường công tác bảo đảm an ninh, an toàn cho người bệnh và nhân viên y tế.
Theo đó, Sở Y tế chỉ đạo các đơn vị trực thuộc rà soát, lắp đặt, duy trì và khai thác hiệu quả hệ thống camera an ninh tại các khu vực trọng điểm như khoa Khám bệnh, khoa Cấp cứu, các phòng trực, hành lang chính, lối ra vào bệnh viện; đồng thời tăng cường lực lượng bảo vệ, bố trí trực 24/7 tại các vị trí trọng yếu, bảo đảm khả năng phát hiện sớm và xử lý kịp thời các tình huống phát sinh.
Bên cạnh đó, Sở Y tế tăng cường phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an và chính quyền địa phương trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự bệnh viện; chủ động trao đổi thông tin, phối hợp xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật; thường xuyên đánh giá tình hình, kịp thời đề xuất các biện pháp hỗ trợ từ các lực lượng chức năng. Việc thực hiện Quy chế phối hợp số 03/QCPH-BCA-BYT ngày 18/11/2024 giữa Bộ Công an và Bộ Y tế về bảo đảm an ninh, trật tự trong lĩnh vực y tế được triển khai nghiêm túc, đồng bộ tại các cơ sở y tế.
Song song với các giải pháp về an ninh, Sở Y tế chỉ đạo áp dụng và nhân rộng các mô hình giao tiếp chuẩn trong môi trường y tế, như công cụ AIDET trong giao tiếp với người bệnh và SBAR trong giao tiếp giữa các nhân viên y tế, nhằm nâng cao hiệu quả truyền đạt thông tin, giảm nguy cơ hiểu lầm, bức xúc từ phía người bệnh và thân nhân.
Các cơ sở y tế được giao thực hiện tốt công tác hướng dẫn, cung cấp thông tin kịp thời cho người bệnh và thân nhân; tổ chức các hoạt động phổ biến kiến thức cơ bản về sơ cứu, cấp cứu và quy trình thực hiện một số dịch vụ y tế, qua đó tạo điều kiện tăng cường sự tương tác, hiểu biết giữa người bệnh và nhân viên y tế. Góp phần hình thành tâm lý hợp tác, chia sẻ, hạn chế những hiểu lầm, bức xúc không cần thiết, hướng tới xây dựng môi trường khám bệnh, chữa bệnh an toàn, thân thiện và hiệu quả.
Ngoài các biện pháp cứng, liệu ngành y tế địa phương có tính đến các giải pháp mềm, như đào tạo kỹ năng giao tiếp, xử lý khủng hoảng cho điều dưỡng?
Bên cạnh các biện pháp mang tính quản lý, kiểm soát và bảo đảm an ninh, ngành y tế Thanh Hóa xác định các giải pháp “mềm” là nội dung quan trọng, cần được triển khai đồng bộ và thường xuyên. Trong thời gian qua, các cơ sở y tế đã chú trọng tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp, ứng xử và xử lý tình huống căng thẳng cho đội ngũ điều dưỡng, qua đó góp phần giảm thiểu xung đột và nâng cao chất lượng phục vụ người bệnh.
Theo đó, kỹ năng giao tiếp, tâm lý người bệnh và đặc biệt là kỹ năng nhận diện, phòng ngừa và hóa giải xung đột đã được đưa vào chương trình đào tạo liên tục dành cho điều dưỡng tại nhiều cơ sở y tế. Thực tiễn cho thấy, việc áp dụng các công cụ giao tiếp chuẩn, trong đó có mô hình AIDET trong giao tiếp với người bệnh, đã được triển khai rộng rãi và bước đầu mang lại hiệu quả tích cực.
Song song với công tác đào tạo, tại các bệnh viện trong toàn ngành đều bố trí phòng hoặc tổ công tác xã hội nhằm hỗ trợ, giải đáp các thắc mắc liên quan đến thủ tục hành chính, quy trình khám bệnh, chữa bệnh, qua đó giảm áp lực giao tiếp trực tiếp cho điều dưỡng, giúp đội ngũ này tập trung vào nhiệm vụ chuyên môn.
Ngoài ra, các cơ sở y tế chủ động tăng cường cung cấp thông tin cho người bệnh thông qua việc đăng tải các video hướng dẫn quy trình, xây dựng hệ thống bảng biểu, mã QR và tài liệu hướng dẫn trực quan tại các khu vực khám, chữa bệnh, tạo điều kiện để người bệnh và thân nhân dễ dàng tra cứu, nắm bắt thông tin, hạn chế việc phải hỏi – đáp trực tiếp nhiều lần, qua đó góp phần giảm căng thẳng và các tình huống phát sinh không cần thiết.
Trong bối cảnh ngành y tế đang thiếu hụt nhân lực điều dưỡng nghiêm trọng, theo ông, nếu tình trạng bạo hành, xúc phạm tiếp diễn mà không được xử lý dứt điểm, hệ lụy dài hạn đối với chất lượng chăm sóc và khả năng giữ chân nhân lực sẽ ra sao?
Vai trò của đội ngũ điều dưỡng đối với hệ thống y tế luôn được ngành y tế xác định là hết sức quan trọng. Trong bối cảnh toàn ngành đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực, đặc biệt là đội ngũ điều dưỡng, nếu các hành vi bạo hành, xúc phạm nhân viên y tế tiếp tục diễn ra mà không được ngăn chặn, xử lý kịp thời và dứt điểm, sẽ để lại những hệ lụy nghiêm trọng, lâu dài đối với chất lượng chăm sóc và sự ổn định của nguồn nhân lực y tế.
Trước hết, tình trạng này tác động trực tiếp đến tâm lý, tinh thần và động lực làm việc của điều dưỡng, làm gia tăng áp lực nghề nghiệp, ảnh hưởng đến chất lượng chăm sóc và an toàn người bệnh.
Về lâu dài, nếu không được kiểm soát hiệu quả, môi trường làm việc tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn sẽ làm gia tăng tình trạng điều dưỡng và nhân viên y tế rời bỏ nghề hoặc chuyển sang lĩnh vực khác; đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến công tác thu hút nguồn nhân lực mới, làm giảm sức hấp dẫn đối với lực lượng lao động trẻ, từ đó ảnh hưởng đến tính bền vững của hệ thống y tế trong tương lai.
Môi trường làm việc thiếu an toàn sẽ khiến nhiều điều dưỡng, nhân viên y tế rời bỏ nghề, đồng thời, hình ảnh tiêu cực kéo dài sẽ khiến nghề điều dưỡng kém hấp dẫn trong mắt người trẻ, ảnh hưởng đến tính bền vững của hệ thống y tế.
Vì vậy, việc bảo đảm an toàn cho điều dưỡng và nhân viên y tế không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế và các lực lượng chức năng, mà còn cần sự chia sẻ, thấu hiểu và hợp tác từ phía người dân và toàn xã hội. Khi có sự tôn trọng, cảm thông và đồng thuận hướng tới mục tiêu chung là bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cộng đồng, môi trường khám bệnh, chữa bệnh sẽ ngày càng nhân văn, an toàn và ổn định.
Xin chân thành cảm ơn ông!
Phạm Sỹ
https://tapchidieuduong.vn/de-nhan-vien-y-te-khong-con-don-doc-truoc-bao-luc-7988.html
Link bài gốc Lấy link
