Hội thảo khoa học kỷ niệm 53 năm phát hiện sâm Ngọc Linh: Nâng tầm "Quốc bảo" Việt Nam

Hội thảo là dịp để nhìn lại và ghi nhận nỗ lực, đóng góp lớn lao của các nhà khoa học vào việc phát hiện và nghiên cứu phát triển Sâm Ngọc Linh, đưa một cây sâm vô danh không chỉ trở thành dược liệu quý được mệnh danh "quốc bảo" của Việt Nam, mà còn là một cây sâm Panax quý của thế giới.

Sâm Ngọc Linh và bài toán chất lượng thị trường

Sâm Ngọc Linh, tức Sâm Việt Nam, tên khoa học Panax vietnamensis var. vietnamensis Ha et Grushv., là cây sâm quý hiếm, đặc hữu của nước ta. Các công trình khoa học trong nước và quốc tế đã chứng minh Sâm Ngọc Linh có thành phần hoạt chất đặc sắc, phong phú, với hàm lượng saponin rất cao, nhất là nhóm ocotillol tiêu biểu là majonoside-R2.

Về mặt dược lý, Sâm Việt Nam thể hiện tác dụng sinh thích nghi, giữ quân bình cơ thể, tăng lực, chống nhược sức, điều hòa hoạt động tim mạch, chống stress, kháng khối u...

Sâm Ngọc Linh đã được đưa vào Dược điển Việt Nam III (2003), IV (2009), V (2017) và được chính thức công nhận là sản phẩm quốc gia tại QĐ 787/QĐ-TTg ngày 07/6/2017. Gần đây, Sâm Lai Châu (Panax vietnamensis var. fuscidiscus)  được phát hiện đầu tiên ở Trung Quốc năm 2003 với tên Dã Tam Thất, sau đó tìm thấy tại Lai Châu, Việt Nam năm 2013, xuất hiện ngày càng nhiều trên thị trường. Do đặc điểm hình thái và thành phần saponin khá giống Sâm Ngọc Linh, đây là loài dễ bị nhầm lẫn, dù chưa được đưa vào Dược điển Việt Nam.

Tình hình thị trường sâm hiện nay rất phức tạp. Do Sâm Ngọc Linh có giá cao, đã có nhiều trường hợp nhầm lẫn hoặc cố tình giả mạo, trộn lẫn với sâm không rõ nguồn gốc, chủ yếu từ nguồn nhập lậu giá rẻ, chất lượng không kiểm soát, gây ảnh hưởng đến uy tín và hình ảnh của cả Sâm Ngọc Linh lẫn Sâm Lai Châu, đồng thời làm mất niềm tin người tiêu dùng. Chuyên luận hiện hành trong Dược điển Việt Nam V (2017) do xây dựng đã lâu, chưa được cập nhật, nên không còn đủ khả năng phân biệt Sâm Ngọc Linh với các loài sâm gần gũi. Vì vậy, việc xác định đúng danh tính và chất lượng từng loại sâm dựa trên tiêu chuẩn kiểm nghiệm khoa học là yêu cầu cấp thiết.

Định hướng và kết quả kỳ vọng

Hội thảo cung cấp thông tin khoa học chính thống và cập nhật, góp phần định hướng truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng về tiêu chuẩn hóa, kiểm nghiệm và phân biệt các loại sâm; đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng, kiểm soát chuỗi giá trị; đồng thời xây dựng và định vị Sâm Ngọc Linh như một sản phẩm quốc gia có giá trị cao về kinh tế, y dược và văn hóa, tạo nền tảng cho việc phát triển thương hiệu bền vững.

Hội thảo còn hướng đến việc thúc đẩy kết nối nhà trường, nhà khoa học, doanh nghiệp, địa phương trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, thể hiện qua lễ ký kết hợp đồng nghiên cứu - chuyển giao công nghệ giữa Trường Đại học Tôn Đức Thắng và doanh nghiệp, qua đó góp phần hình thành và phát triển hệ sinh thái nghiên cứu - sản xuất - thương mại hóa Sâm Ngọc Linh trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế dược liệu bền vững.