Thức khuya, bỏ bữa sáng và căng thẳng: Bộ ba thói quen âm thầm tàn phá dạ dày

rong nhịp sống hiện đại, thức khuya, bỏ bữa sáng và căng thẳng kéo dài đang trở thành những thói quen phổ biến ở nhiều người, đặc biệt là nhóm lao động trí óc. Tuy không gây tác động tức thời, nhưng về lâu dài, các thói quen này lại âm thầm làm tổn thương hệ tiêu hóa. Thực tế lâm sàng cho thấy, tỷ lệ người mắc viêm loét dạ dày và trào ngược dạ dày – thực quản ngày càng gia tăng, có mối liên quan chặt chẽ đến lối sống thiếu khoa học.

Dạ dày là cơ quan hoạt động theo nhịp sinh học rõ ràng, chịu sự điều hòa của thần kinh, hormone và thói quen ăn uống. Khi nhịp sinh hoạt bị đảo lộn, sự cân bằng giữa yếu tố tấn công (axit, pepsin) và yếu tố bảo vệ (chất nhầy, tuần hoàn niêm mạc) sẽ bị phá vỡ. Đây chính là nền tảng dẫn đến các bệnh lý viêm loét và trào ngược.

Thức khuya là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu. Khi ngủ muộn hoặc thiếu ngủ kéo dài, cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng mạn tính, làm tăng tiết hormone cortisol. Cortisol kích thích dạ dày tiết nhiều axit hơn bình thường, trong khi quá trình tiêu hóa lại diễn ra chậm chạp. Đồng thời, ban đêm vốn là thời điểm niêm mạc dạ dày tự phục hồi, việc thức khuya khiến cơ chế sửa chữa này bị gián đoạn, làm tổn thương khó lành và dễ tiến triển thành loét.

Bên cạnh đó, bỏ bữa sáng cũng là một thói quen gây hại nghiêm trọng cho dạ dày. Sau một đêm dài, dạ dày đã sẵn sàng tiết axit để tiêu hóa thức ăn. Khi không được nạp thức ăn, lượng axit này không được trung hòa mà trực tiếp tác động lên niêm mạc dạ dày. Tình trạng này lặp đi lặp lại sẽ gây viêm, ăn mòn niêm mạc và hình thành ổ loét.

Không chỉ vậy, việc bỏ bữa sáng còn làm rối loạn nhịp ăn uống trong ngày. Người bỏ bữa sáng thường có xu hướng ăn nhiều vào bữa trưa hoặc tối, làm tăng gánh nặng cho dạ dày. Điều này khiến dạ dày phải hoạt động quá mức trong thời gian ngắn, làm tăng nguy cơ đầy bụng, khó tiêu và trào ngược.

Căng thẳng kéo dài (stress) là yếu tố nguy cơ thứ ba nhưng không kém phần nguy hiểm. Khi stress mạn tính, trục não – ruột bị kích hoạt liên tục, làm co mạch máu nuôi dưỡng niêm mạc dạ dày. Hệ quả là lớp chất nhầy bảo vệ bị suy yếu, trong khi axit vẫn được tiết ra nhiều hơn. Điều này khiến niêm mạc dạ dày trở nên “mong manh” và dễ bị tổn thương.

Stress cũng ảnh hưởng trực tiếp đến vận động của thực quản và cơ vòng thực quản dưới. Khi cơ vòng này bị giãn hoặc hoạt động kém hiệu quả, axit dạ dày dễ trào ngược lên thực quản. Do thực quản không có lớp bảo vệ như dạ dày, tình trạng trào ngược kéo dài sẽ gây viêm thực quản, ợ nóng, ợ chua và đau tức ngực.

Ba thói quen thức khuya, bỏ bữa sang, stress rất nguy hiểm, nó tác động trực tiếp đến sự cân bằng axit và chức năng bảo vệ niêm mạc của hệ tiêu hóa.

Sự kết hợp của thức khuya, bỏ bữa sáng và stress tạo thành “vòng xoắn bệnh lý” nguy hiểm. Axit tăng tiết, hàng rào bảo vệ suy yếu và cơ chế phục hồi bị rối loạn khiến viêm loét dạ dày dễ xuất hiện và tái phát. Với trào ngược dạ dày – thực quản, tình trạng này còn làm tăng áp lực ổ bụng và làm suy yếu cơ vòng thực quản dưới, khiến bệnh trở nên mạn tính.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, các bệnh lý này có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Viêm loét dạ dày có thể gây xuất huyết tiêu hóa, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, thậm chí thủng dạ dày cần phẫu thuật cấp cứu. Trào ngược kéo dài có thể gây hẹp thực quản hoặc biến đổi niêm mạc thực quản Barrett – một tổn thương tiền ung thư nguy hiểm.

Các bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa khuyến cáo, việc phòng ngừa cần bắt đầu từ thay đổi thói quen sinh hoạt. Người dân không nên bỏ bữa sáng, cần ăn trong vòng 1–2 giờ sau khi thức dậy để trung hòa axit dạ dày. Việc ăn uống đúng giờ, chia nhỏ bữa ăn và tránh ăn quá no cũng giúp giảm áp lực cho dạ dày.

Bên cạnh đó, cần hạn chế ăn khuya, đặc biệt là trong vòng 3 giờ trước khi đi ngủ. Ngủ đủ giấc, đi ngủ trước 23 giờ giúp cơ thể và niêm mạc dạ dày có thời gian phục hồi. Đồng thời, kiểm soát căng thẳng bằng cách tập luyện thể dục, yoga, thiền hoặc duy trì các hoạt động thư giãn tinh thần là yếu tố then chốt trong dự phòng bệnh.

Khi có các triệu chứng kéo dài như ợ nóng, ợ chua thường xuyên, đau bụng âm ỉ hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, bạn cần đi khám chuyên khoa tiêu hóa ngay lập tức.

Khi xuất hiện các triệu chứng như ợ nóng, ợ chua thường xuyên, đau vùng thượng vị, buồn nôn kéo dài hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám. Việc tự ý dùng thuốc kéo dài có thể che lấp triệu chứng và làm chậm trễ chẩn đoán các bệnh lý nguy hiểm.