Nước mắt lạc đà có kháng được nọc rắn như lời đồn?

Thời gian gần đây, mạng xã hội xuất hiện thông tin gây xôn xao rằng nước mắt lạc đà chứa đủ kháng thể để trung hòa nọc độc của 26 loài rắn. Nguồn gốc của tin đồn được cho là từ một bài đăng trên nền tảng Bluesky, mô tả viễn cảnh “làm lạc đà khóc để lấy nước mắt chữa rắn cắn”. Dù mang tính châm biếm, thông tin này nhanh chóng bị chia sẻ như một “phát hiện khoa học” mà không kèm theo bất kỳ dẫn chứng nào.

Nước mắt lạc đà có kháng được nọc rắn như lời đồn? (Ảnh minh họa - AI).

Theo TS.BS Nguyễn Lương Kỷ, chuyên gia chống độc, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa, hiện không có bất kỳ bằng chứng khoa học nào chứng minh nước mắt lạc đà hay nước mắt của bất kỳ loài động vật nào có khả năng kháng nọc rắn.

Về mặt y sinh, để trung hòa nọc rắn cần các kháng thể đặc hiệu, thường là immunoglobulin G (IgG) hoặc các mảnh F(ab')2, được sản xuất thông qua quy trình nghiêm ngặt trong phòng thí nghiệm. Quy trình này bao gồm việc tiêm liều nhỏ nọc rắn vào động vật như ngựa hoặc cừu, sau đó tách huyết thanh, tinh chế và kiểm định kỹ lưỡng để tạo ra huyết thanh kháng nọc rắn sử dụng cho người.

Huyết thanh kháng nọc là phương pháp duy nhất được khoa học chứng minh có thể kháng được nọc rắn.

Trong khi đó, nước mắt  dù của người hay động vật  chủ yếu chứa immunoglobulin A (IgA), có vai trò bảo vệ bề mặt nhãn cầu khỏi vi khuẩn. IgA hoàn toàn không có khả năng trung hòa các độc tố thần kinh, enzyme gây hoại tử hay protein độc hại trong nọc rắn. Chưa từng có nghiên cứu khoa học nào chứng minh nước mắt lạc đà chứa kháng thể đặc hiệu chống nọc rắn.

Một số ý kiến viện dẫn rằng trong tự nhiên có những loài động vật kháng nọc rắn như cầy mangut, nhím hay lợn rừng. Tuy nhiên, các cơ chế này mang tính đặc hiệu sinh học, liên quan đến đột biến thụ thể hoặc cấu trúc sinh lý riêng của từng loài và không thể tách chiết để điều trị cho con người.

Tương tự, các phương pháp dân gian như đắp lá thuốc, rạch vết thương để “lấy độc”, hút nọc bằng miệng hay bôi hóa chất đều đã được chứng minh là không hiệu quả, thậm chí làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, hoại tử và tử vong.

Theo các tổ chức y tế quốc tế, trong đó có WHO, huyết thanh kháng nọc rắn là phương pháp điều trị duy nhất đã được khoa học chứng minh có hiệu quả. Loại huyết thanh này có tính đặc hiệu, mỗi loại chỉ hiệu quả với một nhóm rắn nhất định như rắn hổ, rắn lục hay rắn biển, và cần được sử dụng càng sớm càng tốt để đạt hiệu quả tối ưu.

Các chuyên gia cảnh báo, việc trì hoãn đến bệnh viện vì tin vào các phương pháp truyền miệng hoặc tin đồn trên mạng xã hội có thể khiến độc tố lan nhanh, dẫn đến suy hô hấp, suy đa cơ quan hoặc hoại tử nặng buộc phải cắt cụt chi.

Khi bị rắn cắn, người dân cần giữ bình tĩnh, hạn chế vận động, cố định chi bị cắn và nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế có huyết thanh kháng nọc. Tuyệt đối không tự điều trị bằng các biện pháp không có cơ sở khoa học.

Rắn cắn là cấp cứu y khoa và chỉ có tiếp cận y tế kịp thời mới quyết định khả năng sống còn của người bệnh.