Giảm thiểu gánh nặng sức khỏe người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh hàng đầu thế giới, đặt ra nhiều thách thức lớn trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Theo thống kê năm 2024, người trên 60 tuổi chiếm khoảng 14,5% dân số và dự báo sẽ tăng lên gần 20% vào năm 2035, trước khi đạt mốc 24,88% vào năm 2049. Sự chuyển đổi từ “già hóa” sang “dân số già” chỉ diễn ra trong 26 năm – ngắn hơn rất nhiều so với các quốc gia phát triển. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc xây dựng một hệ thống chính sách đồng bộ, bền vững nhằm bảo đảm người cao tuổi được chăm sóc đúng mức, đồng thời phát huy đóng góp của họ trong đời sống xã hội.

Các chuyên gia của Viện Y học ứng dụng Việt Nam kiểm tra, chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi tham gia khảo sát về dinh dưỡng.

Tuy nhiên, thực tế những năm gần đây cho thấy công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi vẫn còn nhiều vướng mắc. Đáng lo ngại nhất là gánh nặng về dinh dưỡng và bệnh mạn tính. Dù chưa có điều tra toàn quốc, nghiên cứu do VUSTA phối hợp Tổng hội Y học Việt Nam và Viện Y học ứng dụng Việt Nam thực hiện năm 2025 tại Hà Nội và TP.HCM cho thấy bức tranh đáng báo động. Khảo sát hơn 400 người cao tuổi tại 5 phường cho thấy tỷ lệ béo phì lên tới 33,2%. Đồng thời, có tới 87,7% người được hỏi mắc ít nhất một bệnh mạn tính, chủ yếu là tăng huyết áp và các bệnh lý xương khớp – những yếu tố có thể làm suy giảm nhanh chất lượng sống khi tuổi cao.

Về dinh dưỡng, chỉ 25% người cao tuổi trong khảo sát ăn đủ năm nhóm thực phẩm thiết yếu mỗi ngày. Tỷ lệ sử dụng sữa hoặc chế phẩm từ sữa – nguồn cung cấp canxi quan trọng – chỉ đạt 20%. Thói quen ăn mặn, dùng nhiều thực phẩm chiên rán, hoặc giàu đường đơn vẫn hiện diện ở 40–60% người được khảo sát. Đây là các yếu tố nguy cơ cao dẫn đến tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa và nhiều bệnh mạn tính khác. Những con số này phản ánh mức độ cấp thiết trong việc chăm sóc dinh dưỡng và sức khỏe cho người cao tuổi tại các đô thị lớn.

Song song với gánh nặng dinh dưỡng, các mô hình chăm sóc sức khỏe hiện nay đã có nhiều nỗ lực nhưng hiệu quả chưa đồng đều. Tại các địa phương khảo sát, hoạt động khám sức khỏe định kỳ tại trạm y tế được triển khai tương đối đồng bộ và được người cao tuổi đánh giá cao. Cùng với đó, các chương trình truyền thông – giáo dục sức khỏe, mô hình câu lạc bộ sức khỏe hay hoạt động thể dục dưỡng sinh đã giúp nâng cao nhận thức về phòng bệnh, khuyến khích lối sống lành mạnh. Dù vậy, vẫn có nơi triển khai mang tính hình thức, thiếu đầu tư chiều sâu, thậm chí phụ thuộc vào hình thức trực tuyến khiến người cao tuổi gặp trở ngại vì hạn chế trong tiếp cận công nghệ. Một số trạm y tế thiếu trang thiết bị, nhân lực lão khoa và cơ sở vật chất phù hợp để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao.

Các y, bác sĩ của Viện Y học ứng dụng Việt Nam thăm khám dinh dưỡng, sức khỏe cho người cao tuổi.

Từ thực trạng này, Viện Y học ứng dụng Việt Nam và Tổng hội Y học Việt Nam đề xuất một loạt giải pháp mang tính dài hạn nhằm cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Trước hết, cần xây dựng mạng lưới y tế đa tầng với trọng tâm là tăng cường năng lực lão khoa ở tuyến cơ sở – nơi gần gũi và dễ tiếp cận nhất đối với người cao tuổi. Hệ thống đào tạo y khoa, điều dưỡng và công tác xã hội cần đưa nội dung chăm sóc người cao tuổi vào chương trình chính khóa, giúp hình thành đội ngũ nhân lực chuyên nghiệp, đủ năng lực đáp ứng nhu cầu thực tế.

Cùng với đó, cần có chính sách đãi ngộ hợp lý nhằm thu hút nhân lực y tế tham gia chăm sóc người cao tuổi – một lĩnh vực có yêu cầu chuyên môn cao nhưng thường ít được ưu tiên. Song song, Việt Nam cần xây dựng hệ thống cơ sở chăm sóc đa dạng, từ chăm sóc ban ngày đến chăm sóc chuyên sâu và chăm sóc cuối đời. Việc phát triển đồng thời cả khu vực công lập và tư nhân sẽ giúp tạo ra mạng lưới dịch vụ phong phú, phù hợp với điều kiện kinh tế và nhu cầu khác nhau của người cao tuổi.

Ở tầm chiến lược, chuyên gia khuyến nghị cần xây dựng khung chính sách tổng thể về già hóa dân số, gắn kết y tế – an sinh xã hội – nghiên cứu khoa học. TS.BS Trương Hồng Sơn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thành lập hệ thống viện nghiên cứu và trung tâm lão khoa quốc gia, nhằm tạo nền tảng dữ liệu, hỗ trợ hoạch định chính sách, đào tạo nhân lực và phát triển mô hình chăm sóc hiện đại. Trong bối cảnh nhiều quốc gia có kinh nghiệm lâu năm về chăm sóc người cao tuổi, việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế cũng là hướng đi cần thiết để Việt Nam học hỏi các mô hình hiệu quả và phù hợp.

Già hóa dân số là xu thế không thể đảo ngược, nhưng nếu có chính sách đúng và kịp thời, Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển thách thức thành cơ hội. Việc giảm gánh nặng bệnh tật, nâng cao sức khỏe cho người cao tuổi không chỉ là nhiệm vụ an sinh xã hội mà còn là đầu tư cho tương lai, góp phần xây dựng một xã hội bền vững, nhân văn và khỏe mạnh hơn.

Nguồn: Nhân Dân