Bốn trụ cột giúp Việt Nam kiểm soát chủ động dịch sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết (SXH) đang trở thành thách thức lớn khi số ca mắc tại Việt Nam tăng đều hằng năm và phạm vi lưu hành ngày càng mở rộng. Trong bối cảnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, các chuyên gia cảnh báo việc “chạy theo dịch” không còn phù hợp, đòi hỏi một chiến lược phòng, chống chủ động và tích hợp.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), SXH thuộc nhóm 10 mối đe dọa sức khỏe toàn cầu. Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc cao nhất khu vực. Mỗi năm cả nước ghi nhận hơn 100.000 ca; riêng năm 2022 có gần 370.000 trường hợp – mức kỷ lục. Từ đầu năm đến hết tháng 10/2025, Việt Nam đã có hơn 110.500 ca và 23 ca tử vong, tăng so với cùng kỳ 2024. Dịch không còn theo mùa, kéo dài quanh năm và thay đổi theo từng địa phương.

Bệnh nhân mắc sốt xuất huyết điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới trung ương. 

Phát biểu tại Hội nghị khoa học toàn quốc về SXH Dengue 2025, PGS.TS Nguyễn Vũ Trung, Viện trưởng Viện Pasteur TP.HCM, nhận định Việt Nam là một trong những “điểm nóng” SXH với diễn biến phức tạp, đòi hỏi chiến lược toàn diện gồm dự phòng, giám sát, điều trị và truyền thông.

Những thay đổi dịch tễ cho thấy SXH không còn là bệnh của trẻ nhỏ. Theo Tiến sĩ Ngũ Duy Nghĩa (Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương), tại khu vực phía Nam, tỷ lệ người bệnh trên 15 tuổi tăng từ 18% năm 1999 lên 53% năm 2022. Điều này khẳng định bệnh đe dọa mọi lứa tuổi, trong khi nhận thức cộng đồng còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia đề xuất chuyển từ ứng phó thụ động sang chiến lược chủ động dựa trên bốn trụ cột:

Kiểm soát véc tơ truyền bệnh: Biện pháp kinh điển nhưng quan trọng nhất là giảm mật độ muỗi Aedes và lăng quăng. Việc loại bỏ dụng cụ chứa nước, xử lý môi trường và duy trì vệ sinh hộ gia đình phải được thực hiện liên tục, không chỉ khi dịch bùng phát.

Giám sát và dự báo dịch tễ: Hệ thống giám sát ca bệnh, dữ liệu khí hậu – thời tiết và biến động dân cư giúp ngành y tế nhận diện sớm nguy cơ, chuẩn bị nguồn lực phù hợp và triển khai can thiệp kịp thời. Dự báo tốt giúp giảm áp lực y tế và chi phí xã hội.

Truyền thông thay đổi hành vi: Theo các chuyên gia, tuyên truyền không chỉ dừng ở khẩu hiệu “diệt muỗi, diệt lăng quăng” mà cần hướng tới thay đổi hành vi bền vững: dọn dẹp nơi ở, nhận biết dấu hiệu cảnh báo bệnh nặng và tuân thủ điều trị. Sự hợp tác của người dân quyết định hiệu quả phòng dịch.

Dự phòng bằng tiêm chủng: Vắc xin SXH của Takeda đã được WHO khuyến nghị, được phê duyệt tại 41 quốc gia và hơn 21 triệu liều đã được sử dụng. Việc đưa vắc xin vào chiến lược dự phòng tại Việt Nam được kỳ vọng giúp giảm ca mắc nặng, giảm gánh nặng điều trị và bảo vệ các nhóm nguy cơ.

Nguồn: Bộ Y tế