WHO định hình vai trò mới của y học cổ truyền trong hệ thống y tế hiện đại

Y học cổ truyền trước yêu cầu đổi mới của y tế toàn cầu

Trước những thách thức ngày càng lớn của y tế thế giới như già hóa dân số, bệnh mạn tính gia tăng và chi phí chăm sóc sức khỏe vượt khả năng chi trả của nhiều quốc gia, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đang thúc đẩy một cách tiếp cận mới đối với y học cổ truyền. Thay vì chỉ coi đây là di sản văn hóa hoặc phương thức điều trị bổ trợ, WHO nhấn mạnh vai trò của y học cổ truyền như một nguồn lực có thể đóng góp thiết thực cho chăm sóc sức khỏe toàn dân nếu được quản lý và hội nhập đúng cách.

Quan điểm này được khẳng định tại Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu lần thứ hai về Y học Cổ truyền, diễn ra từ ngày 17–19/12/2025 tại New Delhi (Ấn Độ), với sự tham dự của đại diện hơn 100 quốc gia.

Từ thực hành truyền thống đến hệ thống y tế chính thống

Theo WHO, y học cổ truyền hiện vẫn là lựa chọn chăm sóc sức khỏe của một bộ phận rất lớn dân số thế giới. Khoảng 170 quốc gia thành viên báo cáo rằng từ 40% đến 90% người dân có sử dụng các phương pháp y học cổ truyền ở những mức độ khác nhau. Tại nhiều khu vực, đặc biệt ở các nước thu nhập thấp và trung bình, đây là hình thức chăm sóc sức khỏe dễ tiếp cận nhất.

Với nhiều người, y học cổ truyền không chỉ là lựa chọn thay thế khi khó tiếp cận y tế hiện đại, mà còn là phương thức chăm sóc sức khỏe mang tính cá nhân hóa, tự nhiên và chú trọng phòng bệnh.

Tuy nhiên, việc sử dụng rộng rãi cũng đặt ra thách thức về an toàn, chất lượng và hiệu quả. WHO cho rằng, khi y học cổ truyền đã trở thành một phần đời sống y tế của hàng tỷ người, việc để lĩnh vực này nằm ngoài khung quản lý chính thống không còn phù hợp.

Hội nhập có điều kiện, không đánh đổi an toàn

Thông điệp xuyên suốt của WHO tại hội nghị là: hội nhập y học cổ truyền không đồng nghĩa với hợp thức hóa mọi thực hành truyền thống. Thay vào đó, y học cổ truyền cần được đánh giá, quản lý và giám sát bằng những tiêu chuẩn khoa học tương đương với y học hiện đại.

Chiến lược Y học Cổ truyền Toàn cầu của WHO giai đoạn 2025–2034 đặt trọng tâm vào ba yếu tố: xây dựng bằng chứng khoa học, hoàn thiện hành lang pháp lý và tích hợp y học cổ truyền vào hệ thống y tế quốc gia theo cách an toàn, hiệu quả.

Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nhấn mạnh, mục tiêu của WHO là kết nối tri thức y học truyền thống với tiến bộ khoa học – công nghệ hiện đại, nhằm tạo ra các giải pháp chăm sóc sức khỏe phù hợp cho thế kỷ XXI.

Mở rộng tiếp cận y tế, giảm gánh nặng chi phí

WHO chỉ ra rằng hiện nay gần một nửa dân số thế giới vẫn chưa được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ y tế thiết yếu, trong khi hơn 2 tỷ người gặp khó khăn tài chính khi cần chăm sóc sức khỏe. Trong bối cảnh đó, y học cổ truyền – nếu được tích hợp hợp lý – có thể góp phần mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, đặc biệt ở các cộng đồng còn hạn chế về nguồn lực.

Các nghiên cứu bước đầu cho thấy y học cổ truyền có tiềm năng trong phòng bệnh, nâng cao sức khỏe và hỗ trợ quản lý bệnh mạn tính, qua đó giúp giảm áp lực lên hệ thống điều trị chuyên sâu.

Khoa học hiện đại làm “bệ đỡ” cho y học cổ truyền

Một điểm nhấn trong định hướng mới của WHO là khuyến khích ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn, sinh học hệ thống và công nghệ gen vào nghiên cứu y học cổ truyền. Những công cụ này được kỳ vọng giúp làm rõ cơ chế tác dụng, nâng cao độ tin cậy và mở rộng khả năng ứng dụng của các liệu pháp truyền thống trong thực hành lâm sàng.

Các cộng đồng bản địa chỉ chiếm khoảng 6% dân số toàn cầu lại đang bảo vệ tới 40% đa dạng sinh học của thế giới.

Theo WHO, y học cổ truyền và y học hiện đại không đối lập, mà có thể bổ trợ cho nhau nếu cùng tuân thủ những chuẩn mực khoa học nghiêm ngặt.

Khoảng trống nghiên cứu và bước đi chiến lược

Mặc dù được sử dụng rộng rãi, y học cổ truyền hiện chỉ nhận chưa đến 1% tổng kinh phí nghiên cứu y tế toàn cầu. Để khắc phục tình trạng này, WHO đã xây dựng Thư viện Y học Cổ truyền Toàn cầu với hơn 1,6 triệu tài liệu khoa học, hỗ trợ các quốc gia tiếp cận tri thức, xây dựng chính sách và thúc đẩy đổi mới.

Theo WHO, hội nghị thượng đỉnh lần này không chỉ dừng ở trao đổi học thuật mà còn hướng tới các cam kết cụ thể, đặt nền móng cho một liên minh toàn cầu nhằm thúc đẩy hội nhập y học cổ truyền theo hướng khoa học, công bằng và bền vững.

TH