Việt Nam khẳng định ưu tiên chiến lược trong phòng, chống bệnh không lây nhiễm

Bệnh không lây nhiễm – thách thức lớn đối với phát triển bền vững

Phát biểu tại cuộc họp Nhóm Đối tác y tế về hợp tác liên ngành trong phòng, chống bệnh không lây nhiễm do Bộ Y tế phối hợp Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tổ chức ngày 15/12, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh: các bệnh không lây nhiễm đang gây gánh nặng bệnh tật và tử vong lớn nhất tại Việt Nam, tác động trực tiếp đến chất lượng dân số, năng suất lao động và chi phí y tế.

Theo thống kê, nhóm bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và đái tháo đường hiện chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong tại Việt Nam, trong đó có nhiều trường hợp tử vong sớm. Thực trạng này đòi hỏi những giải pháp mang tính chiến lược, dài hạn và có sự vào cuộc của toàn bộ hệ thống chính trị.

Chuyển dịch tư duy: từ chữa bệnh sang phòng bệnh

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị đã đặt nền móng cho sự chuyển đổi căn bản trong tư duy y tế. Trọng tâm không còn chỉ là điều trị bệnh, mà là chủ động phòng bệnh, kiểm soát yếu tố nguy cơ và nâng cao sức khỏe toàn dân, đặc biệt với các bệnh không lây nhiễm.

Uỷ viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương và TS Angela Pratt đồng chủ trì cuộc họp.

Bước ngoặt quan trọng tiếp theo là việc Quốc hội thông qua Luật Phòng bệnh ngày 10/12/2025. Đây được xem là lần đầu tiên Việt Nam có một hành lang pháp lý toàn diện, thống nhất cho công tác phòng bệnh, tạo cơ sở vững chắc để triển khai đồng bộ các giải pháp dự phòng trên phạm vi cả nước.

Bảo đảm nguồn lực dài hạn cho phòng, chống bệnh không lây nhiễm

Cùng với Luật Phòng bệnh, Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035 vừa được phê duyệt ngày 11/12/2025 đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm nguồn lực tài chính ổn định cho y tế dự phòng.

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, sự kết hợp giữa nền tảng pháp lý và cơ chế tài chính dài hạn sẽ tạo động lực mạnh mẽ để phòng, chống bệnh không lây nhiễm được triển khai một cách bền vững, đồng bộ từ trung ương đến địa phương.

Những kết quả bước đầu trong kiểm soát bệnh không lây nhiễm

Trong thời gian qua, Bộ Y tế đã phối hợp với các bộ, ngành và đối tác phát triển triển khai nhiều mô hình can thiệp cộng đồng. Các chương trình tầm soát, quản lý tăng huyết áp, đái tháo đường tại tuyến y tế cơ sở được thí điểm tại nhiều địa phương và cho thấy hiệu quả tích cực.

Công tác truyền thông thay đổi hành vi được đẩy mạnh, tập trung vào giảm sử dụng thuốc lá, rượu bia, cải thiện dinh dưỡng và khuyến khích vận động thể lực. Việc mở rộng quản lý bệnh mạn tính tại trạm y tế xã và chuẩn hóa gói dịch vụ y tế cơ bản cũng góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Những rào cản cần vượt qua

Mặc dù đạt được một số kết quả đáng ghi nhận, công tác phòng, chống bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam vẫn đối mặt nhiều thách thức. Tỷ lệ phát hiện sớm bệnh còn thấp, quản lý bệnh tại cộng đồng chưa bao phủ đồng đều, nhất là ở vùng sâu, vùng xa.

Các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, chế độ ăn thiếu lành mạnh và ít vận động vẫn phổ biến. Bên cạnh đó, phối hợp liên ngành dù đã được chú trọng nhưng chưa thực sự đồng bộ và hiệu quả như kỳ vọng.

WHO: Không thể chống bệnh không lây nhiễm nếu thiếu hợp tác liên ngành

Phát biểu tại cuộc họp, TS Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, cảnh báo bệnh không lây nhiễm đang là “cuộc khủng hoảng thầm lặng” trên toàn cầu, cướp đi sinh mạng của hàng chục triệu người mỗi năm.

Theo bà, ứng phó với bệnh không lây nhiễm không thể chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành y tế. Các giải pháp hiệu quả nhất nằm ở chính sách liên quan đến thuế thuốc lá, kiểm soát ô nhiễm không khí, an toàn thực phẩm, giao thông và năng lượng. Vì vậy, lồng ghép sức khỏe trong mọi chính sách là yêu cầu cấp thiết.

Cơ hội lịch sử để hành động quyết liệt hơn

WHO đánh giá cao vai trò lãnh đạo của Chính phủ Việt Nam trong ưu tiên phòng, chống bệnh không lây nhiễm. Những cải cách chính sách gần đây, đặc biệt trong lĩnh vực thuế thuốc lá, được kỳ vọng giúp giảm hàng triệu người hút thuốc và ngăn ngừa hàng trăm nghìn ca tử vong sớm trong những năm tới.

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, với sự đồng thuận chính trị cao, khuôn khổ pháp lý ngày càng hoàn thiện và sự đồng hành của các đối tác quốc tế, Việt Nam có đủ điều kiện để tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ, bền vững trong phòng, chống bệnh không lây nhiễm, qua đó hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một xã hội khỏe mạnh theo tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW.