Trẻ em Việt Nam gia tăng bệnh hen, béo phì, tiểu đường tuýp 1 và rối loạn chuyển hóa

Tại Hội nghị Chỉ đạo tuyến Nhi khoa 2025 tổ chức ngày 10/12 tại Hà Nội, GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, nhấn mạnh rằng hệ thống nhi khoa đang đối mặt sự thay đổi lớn về mô hình bệnh tật và yêu cầu phải chuyển sang tư duy quản trị toàn diện thay vì chỉ hỗ trợ kỹ thuật như trước đây.

GS.TS Trần Minh Điển - Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam phát biểu.

Theo thống kê được trình bày tại hội nghị, bệnh truyền nhiễm ở trẻ có xu hướng giảm nhờ độ bao phủ tiêm chủng tăng, trong khi nhóm bệnh không lây nhiễm như hen, béo phì, tiểu đường tuýp 1 và rối loạn chuyển hóa lại gia tăng rõ rệt. Ngoài ra, các rối loạn phát triển như tự kỷ, chậm nói, chậm phát triển trí tuệ cũng tăng lên tại nhiều địa phương.

Hội nghị ghi nhận số trẻ nhập viện vì tai nạn thương tích, ngộ độc, đuối nước và tai nạn giao thông có chiều hướng tăng, đặc biệt ở nhóm trẻ lớn. Bên cạnh đó, sau đại dịch COVID-19, nhiều vấn đề sức khỏe tâm thần ở trẻ em – bao gồm stress, lo âu và trầm cảm – trở thành thách thức mới đối với hệ thống y tế.

GS Điển nhấn mạnh hoạt động điều trị trong 5 năm tới cần chuyển từ mô hình xử trí bệnh cấp tính sang mô hình quản lý bệnh mạn tính, chăm sóc liên tục và hỗ trợ đa chuyên ngành.

Đối với năng lực cấp cứu – hồi sức – sơ sinh, gần 100% tuyến cơ sở đã có khả năng xử trí ban đầu các ca bệnh cấp tính và bệnh lây nhiễm. Tuy vậy, nhiều tỉnh miền núi còn thiếu nhân lực, trang thiết bị và cơ sở kết nối từ xa. Hội nghị đề xuất phổ cập kỹ thuật siêu âm tại giường, tăng liên kết Sản – Nhi và cải thiện chất lượng chăm sóc trẻ sơ sinh non, cực non.

Về chuyên khoa ngoại nhi, tình trạng thiếu bác sĩ và thiết bị chuyên sâu khiến nhiều kỹ thuật chưa thể triển khai tại địa phương. Giải pháp được đưa ra là đào tạo “cầm tay chỉ việc”, tập trung từng mặt bệnh và xây dựng lộ trình kỹ thuật phù hợp.

Đối với các bệnh mạn tính và rối loạn phát triển, hội nghị thống nhất cần phân cấp quản lý về tuyến tỉnh và tuyến huyện để giảm tải cho bệnh viện trung ương, đồng thời giúp trẻ được tiếp cận điều trị sớm hơn ngay tại địa phương.

Một nội dung quan trọng khác là vấn đề tự chủ bệnh viện và quản lý kinh tế y tế. Các đơn vị chuyên khoa nhi đề nghị có cơ chế giá dịch vụ riêng, tách biệt với mô hình bệnh viện người lớn, đồng thời ứng dụng dữ liệu lớn để tối ưu chi phí vận hành.

Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết đã khảo sát 27 bệnh viện ở ba vùng trên cả nước, tập trung vào bốn trụ cột: hồi sức – sơ sinh, kiểm soát bệnh lây nhiễm; chăm sóc bệnh mạn tính và rối loạn phát triển; năng lực ngoại nhi; và quản trị – tài chính. Kết quả khảo sát là cơ sở để xây dựng chiến lược phát triển nhi khoa giai đoạn 2026–2030.

Mục tiêu hệ thống nhi khoa trong giai đoạn tới là giảm tử vong trẻ dưới 1 tuổi và tử vong trong 24 giờ đầu nhập viện, phát triển chuyên môn sâu tại tuyến tỉnh, kiểm soát tốt các bệnh không lây nhiễm phổ biến và đẩy mạnh chuyển đổi số để giảm tải cho tuyến trung ương.

Ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), đánh giá chuyên ngành nhi khoa Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu nổi bật trong ba thập kỷ qua, nhưng giai đoạn mới đòi hỏi công tác chỉ đạo tuyến mở rộng sang quy hoạch ngành, đào tạo nhân lực và hoàn thiện hướng dẫn chuyên môn. Bộ Y tế kỳ vọng mạng lưới nhi khoa tiếp tục phát triển đồng bộ, bảo đảm mọi trẻ em đều tiếp cận được dịch vụ y tế chất lượng.