Phòng bệnh khi phải sống chung với ô nhiễm không khí

Những ngày cuối năm, gia đình ông Phương (72 tuổi) ở phường Hoàng Mai, Hà Nội hầu như không mở cửa nhà. Máy lọc không khí được bật suốt ngày đêm, nhưng bụi mịn vẫn len lỏi vào từng góc nhỏ. “Chỉ sau một đêm, mặt bàn lại phủ một lớp bụi mỏng như sương”, ông nói. Thành phố mờ đục vì khói bụi, khiến vợ chồng ông buộc phải hạn chế ra ngoài tối đa.

Cả hai vợ chồng đều có bệnh nền. Ông Phương mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), còn vợ ông, 68 tuổi, bị tăng huyết áp và tim mạch. Dù đã áp dụng nhiều biện pháp như đóng kín cửa, lau dọn thường xuyên, dùng máy lọc không khí, họ vẫn cảm thấy khó thở và ho kéo dài trong những ngày ô nhiễm nặng.

Gần một tháng nay, hai ông bà không còn ra ngoài tập thể dục sáng và tối như trước. Thay vào đó là các công việc trong nhà như lau dọn, vệ sinh đồ đạc để hạn chế bụi bám. Cuối tuần vừa qua, họ quyết định tiêm thêm vaccine phòng RSV – virus gây viêm phổi, sau khi đã tiêm cúm và phế cầu từ trước. “Tiêm phòng là cách chúng tôi chủ động bảo vệ đường hô hấp khi không thể tránh được ô nhiễm”, ông Phương chia sẻ.

Không chỉ ở Hà Nội, tại TP.HCM, vợ chồng bà Hậu (67 tuổi, phường Tân Định) cũng thay đổi thói quen sinh hoạt. Thay vì đi chợ mỗi ngày, bà mua thực phẩm cho cả tuần để hạn chế ra đường. Trước đây, hai ông bà thường đi bộ thể dục buổi sáng, nay chuyển sang đạp xe tại chỗ trong nhà khi chất lượng không khí ở mức cảnh báo. Bữa ăn hằng ngày được tăng cường rau xanh và trái cây nhằm nâng cao sức đề kháng.

Bà Hậu tiêm ngừa cúm tại VNVC Hai Bà Trưng, phường Tân Định, TP HCM.

Bà Hậu mắc đái tháo đường và gan nhiễm mỡ, nên việc theo dõi sức khỏe và phòng bệnh được gia đình đặc biệt chú trọng. Hơn 10 năm nay, vợ chồng bà duy trì tiêm vaccine cúm hằng năm, tiêm thêm phế cầu và đang dự định tiêm RSV. “Từ khi tiêm cúm đều đặn, tôi thấy các đợt ho, sốt giảm rõ rệt”, bà nói.

Theo BS.CKI Nguyễn Lê Nga, Quản lý Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, ô nhiễm không khí đang là vấn đề đáng lo ngại tại Hà Nội, nhiều tỉnh phía Bắc và cả TP.HCM. Có thời điểm, Hà Nội nằm trong nhóm thành phố ô nhiễm không khí cao nhất thế giới. Các chất ô nhiễm như bụi mịn PM2.5, CO₂, CO, O₃, NO₂, SO₂ từ giao thông và công nghiệp có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho hệ hô hấp và tim mạch, làm tăng nguy cơ COPD, hen suyễn, đột quỵ và ung thư.

Quang cảnh không khí ô nhiễm tại Hà Nội khi nhìn từ trên cao.

Một phân tích năm 2025 cho thấy, mỗi khi nồng độ PM2.5 tăng thêm 10 mcg/m³ mỗi ngày, nguy cơ mắc cúm tăng khoảng 1,5%, đồng thời làm gia tăng nguy cơ viêm phổi do phế cầu, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi. Điều này lý giải vì sao các đợt ô nhiễm thường đi kèm với sự gia tăng bệnh hô hấp.

Các chuyên gia khuyến cáo, trong điều kiện không khí ô nhiễm, người dân nên theo dõi chỉ số chất lượng không khí hằng ngày, hạn chế ra ngoài khi mức ô nhiễm cao, đeo khẩu trang đạt chuẩn, giữ nhà cửa sạch sẽ, vệ sinh mũi – họng thường xuyên và bổ sung dinh dưỡng hợp lý. Người cao tuổi, trẻ em và người có bệnh nền cần đặc biệt chú trọng phòng bệnh bằng tiêm vaccine để tăng cường miễn dịch.

Hiện Việt Nam có 4 loại vaccine cúm phòng các chủng cúm A/H3N2, A/H1N1 và cúm B, giải pháp hiệu quả để giảm nguy cơ mắc và biến chứng cúm, cần tiêm nhắc lại hằng năm. Với RSV – tác nhân gây viêm phổi nặng, đã có vaccine dành cho người từ 60 tuổi trở lên và cho phụ nữ mang thai, giúp bảo vệ cả mẹ và trẻ. Bên cạnh đó, vaccine phế cầu với nhiều thế hệ khác nhau cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng viêm phổi và nhiễm trùng huyết.

Trong bối cảnh ô nhiễm không khí khó có thể giải quyết trong “một sớm một chiều”, việc chủ động thay đổi lối sống, bảo vệ môi trường sống trong nhà và tiêm ngừa đầy đủ được xem là những “lá chắn” thiết thực giúp mỗi người giảm thiểu rủi ro bệnh tật khi phải sống chung với khói bụi.

TH (VnExpress)