Nicotine trong thuốc lá điện tử: Chất gây nghiện nguy hiểm đối với học sinh

Trong những năm gần đây, thuốc lá điện tử (vape) đang lan nhanh trong môi trường học đường với hình thức bắt mắt, mùi hương đa dạng và thông điệp quảng bá “ít hại hơn thuốc lá truyền thống”. Tuy nhiên, các bằng chứng y học cho thấy vape không hề an toàn, đặc biệt với học sinh – nhóm tuổi có não bộ và tâm lý đang trong giai đoạn phát triển quan trọng.

Hiểu lầm phổ biến: Vape “nhẹ” và không gây nghiện

Nhiều học sinh cho rằng thuốc lá điện tử chỉ là “hơi nước có mùi”, không gây nghiện và ít tác hại. Nhận thức sai lầm này khiến không ít em thử sử dụng rồi nhanh chóng hình thành thói quen.

Thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá điện tử gây tác hại lâu dài đến sức khỏe.

Các khảo sát quốc tế và trong nước cho thấy, tỷ lệ học sinh 13–15 tuổi từng thử vape ở mức đáng báo động, trong đó một tỷ lệ không nhỏ đã sử dụng thường xuyên trong vòng 30 ngày gần nhất. Đây là dấu hiệu cho thấy học sinh đang tiếp xúc với nicotine từ rất sớm, làm tăng nguy cơ nghiện kéo dài.

Nicotine – chất gây nghiện mạnh đối với não bộ đang phát triển

Nicotine là chất gây nghiện chính trong thuốc lá điện tử. Ở lứa tuổi học sinh, não bộ chưa phát triển hoàn chỉnh, đặc biệt là vùng kiểm soát hành vi, cảm xúc và khả năng ra quyết định. Khi nicotine xâm nhập, nó làm thay đổi hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh, gây:

• Giảm khả năng tập trung và ghi nhớ

• Ảnh hưởng đến học tập và kiểm soát cảm xúc

• Tăng tính bốc đồng, dễ lệ thuộc vào chất kích thích

Nhiều nghiên cứu cho thấy, học sinh sử dụng vape thường xuất hiện ít nhất một triệu chứng lệ thuộc nicotine, và xu hướng sử dụng sẽ tăng dần theo thời gian. Điều này khiến việc cai bỏ trở nên khó khăn hơn, đồng thời làm tăng nguy cơ chuyển sang hút thuốc lá truyền thống hoặc các chất gây nghiện khác.

Nicotine trong vape ảnh hưởng não bộ và tăng nguy cơ nghiện.

Hệ lụy tâm lý – xã hội không thể xem nhẹ

Không chỉ tác động đến thể chất, nicotine trong vape còn ảnh hưởng mạnh đến sức khỏe tâm thần của học sinh. Các em sử dụng thuốc lá điện tử có nguy cơ cao hơn gặp các vấn đề như lo âu, trầm cảm, căng thẳng kéo dài.

Nhiều học sinh coi vape là cách “giải tỏa stress” hoặc thể hiện cá tính. Tuy nhiên, nicotine chỉ tạo cảm giác dễ chịu tạm thời, sau đó lại làm tăng mức độ lo âu và căng thẳng khi cơ thể bắt đầu phụ thuộc. Áp lực từ bạn bè và mạng xã hội càng khiến vòng xoáy lệ thuộc trở nên khó kiểm soát.

Cần hành động sớm để bảo vệ học sinh

Trước nguy cơ ngày càng rõ rệt, các chuyên gia y tế và giáo dục khuyến cáo cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp:

• Giáo dục sớm và đúng về tác hại của thuốc lá điện tử trong nhà trường và gia đình

• Kiểm soát chặt quảng cáo và nội dung mạng xã hội hướng tới giới trẻ

• Hỗ trợ tư vấn tâm lý, cai nghiện nicotine cho học sinh đã sử dụng

• Phối hợp giữa nhà trường – gia đình – cộng đồng để xây dựng môi trường học đường không nicotine

Thuốc lá điện tử không phải là trào lưu vô hại. Nicotine trong vape là chất gây nghiện nguy hiểm, đặc biệt đối với học sinh – thế hệ đang hình thành nền tảng thể chất và tinh thần. Nhận diện đúng nguy cơ và hành động kịp thời là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe lâu dài cho trẻ em và thanh thiếu niên.

TH