Lần đầu tiên luật quy định hai hình thức tiêm chủng: bắt buộc và tự nguyện tại Việt Nam

Luật Phòng bệnh năm 2025, vừa được Quốc hội thông qua, đánh dấu bước thay đổi quan trọng trong chính sách tiêm chủng quốc gia khi lần đầu tiên quy định hai hình thức: tiêm chủng bắt buộc và tiêm chủng tự nguyện. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả phòng bệnh, đồng thời bảo đảm công bằng trong tiếp cận vắc xin và sinh phẩm phòng bệnh cho người dân.

Thông tin trên được nhấn mạnh tại lễ ra mắt “Chương trình truyền thông, giáo dục sức khỏe về phòng bệnh bằng vắc xin, sinh phẩm giai đoạn 2025–2027” do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) phối hợp triển khai. Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động hưởng ứng việc Luật Phòng bệnh mới được thông qua, thể hiện nỗ lực tăng cường truyền thông về tiêm chủng trong bối cảnh dịch bệnh có nhiều diễn biến khó lường.

Trong nhiều năm qua, công tác tiêm chủng tại Việt Nam đã mang lại những kết quả nổi bật, góp phần quan trọng vào việc giảm mạnh tỷ lệ mắc và tử vong do các bệnh truyền nhiễm. Việt Nam đã đạt được những dấu ấn lớn như thanh toán bại liệt, loại trừ uốn ván sơ sinh và mở rộng cơ hội bảo vệ sức khỏe cho trẻ em và cộng đồng.

Ông Dương Chí Nam, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, cho biết Luật Phòng bệnh 2025 đã bổ sung loạt quy định liên quan đến tổ chức và quản lý hoạt động tiêm chủng. Trong đó, hệ thống thông tin về phòng bệnh sẽ được hoàn thiện, bao gồm cả dữ liệu liên quan đến tiêm chủng, giúp công tác quản lý, giám sát, tra cứu và thống kê trở nên chính xác và minh bạch hơn.

Bệnh nhi tiêm chủng vắc xin tại Bệnh viện Đa khoa Hà Đông (Hà Nội)

Một điểm mới quan trọng là việc rà soát tiền sử tiêm chủng cho trẻ khi thực hiện kiểm tra sức khỏe đầu năm học. Theo ông Nam, quy định này sẽ giúp ngành giáo dục và y tế phối hợp chặt chẽ nhằm đảm bảo trẻ được tiêm chủng đầy đủ, kịp thời, ngăn ngừa nguy cơ bùng phát dịch trong trường học.

Luật cũng khẳng định quyền được tiếp cận vắc xin công bằng của người dân theo từng nhóm tuổi, từng đối tượng, trong suốt cuộc đời. Người dân sẽ được tiếp cận cả hai hình thức tiêm chủng:

• Tiêm chủng bắt buộc: áp dụng với các bệnh nằm trong danh mục bắt buộc phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm, và tiêm chủng chống dịch khi có nguy cơ bùng phát hoặc trong tình huống khẩn cấp.

• Tiêm chủng tự nguyện: áp dụng cho các loại vắc xin không nằm trong danh mục bắt buộc, người dân tự quyết định nhu cầu tiêm phòng.

Theo ông Nam, việc nêu rõ hai hình thức này trong luật sẽ giúp các địa phương chủ động hơn trong triển khai chiến dịch tiêm chủng, đồng thời tạo hành lang pháp lý để xử lý các tình huống dịch bệnh nhanh chóng và hiệu quả.

Bên cạnh đó, luật cũng quy định trách nhiệm của các cơ sở tiêm chủng trong việc báo cáo và cập nhật tình hình thực hiện theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Điều này giúp tăng tính minh bạch và chuẩn hóa hoạt động tiêm chủng trên cả nước.

Một nội dung đáng chú ý khác là lộ trình bổ sung thêm các loại vắc xin mới vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Theo kế hoạch, vắc xin phế cầu và vắc xin HPV dự kiến được đưa vào chương trình từ năm 2026. Vắc xin cúm có thể được triển khai rộng rãi vào khoảng năm 2030. Các loại vắc xin mới sẽ được thí điểm tại một số địa phương trước khi mở rộng phạm vi toàn quốc, nhằm đánh giá khả năng đáp ứng và phù hợp ngân sách.

Chương trình truyền thông 2025–2027 sẽ tập trung vào việc xây dựng tài liệu hướng dẫn, tổ chức truyền thông sâu rộng và giáo dục sức khỏe trong cộng đồng. Mục tiêu là nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của tiêm chủng mở rộng, tiêm chủng tự nguyện và tiêm chủng trọn đời. Thông điệp “tiêm đúng – tiêm đủ – tiêm kịp thời” sẽ được đẩy mạnh hơn để củng cố những thành tựu tiêm chủng đã đạt được và thúc đẩy thói quen phòng bệnh từ sớm.

Theo Cục Phòng bệnh, khi luật và chương trình truyền thông được triển khai đồng bộ, công tác tiêm chủng sẽ hiệu quả hơn, tăng tỷ lệ bao phủ vắc xin và giảm nguy cơ dịch bệnh bùng phát. Đây là bước tiến quan trọng trong chiến lược chuyển dịch từ điều trị sang phòng bệnh – định hướng then chốt của ngành y tế Việt Nam trong giai đoạn tới.