Khoảng 10–20% người gầy vẫn mắc gan nhiễm mỡ: Đừng để BMI “đánh lừa” sức khỏe gan

Gan nhiễm mỡ không còn là “đặc quyền” của người béo

Gan nhiễm mỡ, hay còn gọi là bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD), lâu nay thường được xem là bệnh lý gắn liền với béo phì, tiểu đường típ 2 và hội chứng chuyển hóa. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy quan niệm này không còn chính xác hoàn toàn.

Theo BS.CKII Lâm Nguyễn Thùy An, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, có khoảng 10–20% người mắc gan nhiễm mỡ sở hữu thân hình gầy, chỉ số BMI hoàn toàn trong giới hạn bình thường. Điều này khiến không ít người chủ quan, bỏ qua việc tầm soát và phát hiện bệnh muộn.

Người gầy vẫn có thể bị gan nhiễm mỡ vì đâu?

Trong quá trình thăm khám, bác sĩ ghi nhận nhiều bệnh nhân có BMI chỉ khoảng 18–19 nhưng vẫn bị tăng men gan hoặc gan nhiễm mỡ trên siêu âm. Điểm chung của nhóm này thường là ít vận động, lối sống tĩnh tại và chế độ ăn mất cân đối.

Nhiều người gầy tiêu thụ nhiều đường, tinh bột tinh chế như nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo nhưng lại thiếu protein và chất xơ. Một số trường hợp có rối loạn mỡ máu, đề kháng insulin tiềm ẩn hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh gan, tiểu đường nhưng chưa được phát hiện sớm.

Vai trò của mỡ nội tạng và rối loạn chuyển hóa

Mỡ nội tạng là loại mỡ bao quanh các cơ quan như gan, ruột và mạch máu. Ngay cả ở người có vóc dáng gầy, mỡ nội tạng vẫn có thể tích tụ và gây rối loạn chuyển hóa. Đây là yếu tố quan trọng dẫn đến gan nhiễm mỡ mà BMI không phản ánh được.

Khi cơ thể thiếu cân bằng năng lượng hoặc chuyển hóa bất thường, gan phải xử lý lượng mỡ dư thừa kéo dài. Theo thời gian, mỡ tích tụ trong gan gây tổn thương tế bào gan và hình thành gan nhiễm mỡ.

Yếu tố di truyền và bệnh lý nền âm thầm

Một số người mang yếu tố di truyền khiến quá trình chuyển hóa mỡ trong cơ thể dễ rối loạn. Ngoài ra, các bệnh lý như đái tháo đường, đề kháng insulin, suy giáp hoặc rối loạn lipid máu có thể gây gan nhiễm mỡ ngay cả khi cân nặng bình thường.

Ở châu Á, trong đó có Việt Nam, nguy cơ này còn cao hơn do cơ địa dễ tích mỡ nội tạng, khung xương nhỏ khiến BMI không phản ánh chính xác tình trạng chuyển hóa bên trong.

Phân biệt gan nhiễm mỡ do béo phì và do rối loạn chuyển hóa

Gan nhiễm mỡ do béo phì thường gặp ở người thừa cân, béo bụng, đi kèm đái tháo đường típ 2, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu. Men gan thường tăng nhẹ đến vừa và tiến triển chậm.

Trong khi đó, gan nhiễm mỡ ở người gầy thường liên quan rối loạn chuyển hóa hoặc bệnh di truyền hiếm. Những trường hợp này có thể khởi phát sớm, men gan tăng cao, gan to, lách to và nguy cơ tiến triển nhanh thành xơ gan hoặc suy gan nếu không được phát hiện kịp thời.

Người gầy dễ bỏ sót tầm soát gan

Do không thuộc nhóm “nguy cơ cao” theo quan niệm cũ, nhiều người gầy không đi kiểm tra sức khỏe định kỳ. Khi phát hiện gan nhiễm mỡ, bệnh đã tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ (NASH), xơ gan hoặc thậm chí ung thư gan.

Một số nghiên cứu cho thấy tỷ lệ biến chứng nặng ở nhóm người gầy mắc gan nhiễm mỡ không thấp hơn, thậm chí có thể cao hơn nhóm người thừa cân.

Làm gì để bảo vệ gan, dù bạn gầy hay béo?

Bác sĩ khuyến cáo, bảo vệ gan không phụ thuộc vào cân nặng mà phụ thuộc vào lối sống. Mỗi người cần duy trì chế độ ăn lành mạnh với nhiều rau xanh, đậu, cá, ngũ cốc nguyên hạt và protein chất lượng. Hạn chế đường, nước ngọt, trà sữa, thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán và rượu bia.

Song song đó, cần duy trì vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần, không để cơ thể quá lâu không tập luyện. Người có bệnh nền như đái tháo đường, rối loạn mỡ máu cần kiểm soát chặt chẽ và theo dõi định kỳ men gan, mỡ máu, siêu âm bụng ít nhất mỗi năm một lần.

Gan nhiễm mỡ không “chọn” vóc dáng

Gan nhiễm mỡ không chỉ là bệnh của người thừa cân. Người gầy, nếu có lối sống thiếu lành mạnh hoặc rối loạn chuyển hóa tiềm ẩn, vẫn có nguy cơ cao mắc bệnh và đối mặt biến chứng nghiêm trọng. Nhận thức đúng, tầm soát sớm và điều chỉnh lối sống là chìa khóa quan trọng để bảo vệ sức khỏe gan lâu dài.