Kháng kháng sinh bùng phát: “Cuộc khủng hoảng thầm lặng” đang đe dọa sức khỏe nhân loại

TS Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế), nhận định năm 2025 là một thời điểm đầy biến động đối với y tế toàn cầu. Không chỉ phải đối mặt với sự gia tăng nhanh chóng của các bệnh không lây nhiễm như ung thư, tiểu đường và bệnh tim mạch, các hệ thống y tế còn chịu áp lực từ sự tái xuất của nhiều dịch bệnh truyền nhiễm trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày một nghiêm trọng.

Trong số các thách thức đó, TS Quang nhấn mạnh kháng kháng sinh là mối nguy cấp bách nhất. Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý trong nhiều năm dẫn đến tình trạng nhiều loại vi khuẩn trở nên “miễn dịch” với thuốc, làm suy giảm hiệu quả điều trị và có nguy cơ đảo ngược hàng thập kỷ tiến bộ của y học hiện đại. Tình trạng kháng kháng sinh đang tiến gần đến mức báo động, trở thành đe dọa nghiêm trọng với sức khỏe cộng đồng.

TS Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế).

Tại tọa đàm, GS Pascale Cossart (Pháp) gọi kháng kháng sinh là “ác mộng của dịch tễ học hiện đại”. Những con số được bà đưa ra khiến nhiều người giật mình: mỗi năm có khoảng 1,91 triệu ca tử vong liên quan đến vi khuẩn kháng thuốc, tỷ lệ tử vong ở người trên 70 tuổi tăng đến 70% và xu hướng tử vong đang ngày càng trẻ hóa. Riêng năm 2019, thế giới ghi nhận 4,95 triệu ca tử vong liên quan đến kháng kháng sinh, trong đó 1,26 triệu người chết trực tiếp vì vi khuẩn không còn đáp ứng thuốc. Nhiều dự báo cho thấy đến năm 2050, số người tử vong do siêu vi khuẩn kháng thuốc có thể vượt qua cả ung thư nếu không có biện pháp kiểm soát kịp thời.

Tuy nhiên, song song với nguy cơ, TS Quang nhấn mạnh đây cũng là thời điểm nhân loại chứng kiến những bước tiến đột phá nhất trong công nghệ y học. Trí tuệ nhân tạo, công nghệ gen, vật liệu sinh học, và các nền tảng kỹ thuật số đang thay đổi cách y học phát hiện, chẩn đoán và điều trị bệnh. Trong 5 năm hoạt động, Giải thưởng VinFuture đã góp phần tôn vinh và thúc đẩy những nghiên cứu mang tính bước ngoặt, tạo động lực cho hệ thống khoa học – công nghệ y tế Việt Nam phát triển mạnh mẽ.

Một minh chứng rõ nét cho sự phát triển đó là thành tựu của công nghệ in 3D trong điều trị bệnh lý xương, được GS Trần Trung Dũng – Tổng Giám đốc Hệ thống Y tế Vinmec – chia sẻ tại sự kiện. Theo ông, nhiều ca ung thư xương, viêm khớp nặng hoặc chấn thương phức tạp trước đây buộc phải cắt bỏ chi thì nay đã có cơ hội được tái tạo và phục hồi chức năng nhờ công nghệ 3D.

Ông kể về một trường hợp điều trị cách đây sáu năm: bệnh nhân ung thư xâm lấn chỏm xương đùi và xương chậu buộc phải in khớp háng 3D để cấy ghép. Tuy nhiên, mẫu in từ nước ngoài không phù hợp khiến người bệnh phải trải qua ca mổ thứ hai. Chính những thách thức đó đã đặt nền móng cho sự ra đời của các nghiên cứu và ứng dụng công nghệ 3D trong nước.

Các chuyên gia tại tọa đàm “Bước tiến trong phát hiện, chuẩn đoán và điều trị bệnh”

Đến năm 2024, Trung tâm Công nghệ 3D trong Y học tại Đại học VinUni được thành lập, trở thành “cánh tay đắc lực” trong nhiều ca bệnh khó. Nhờ khả năng tạo mô phỏng chính xác theo cấu trúc giải phẫu từng bệnh nhân, công nghệ này đã giúp tái tạo thành công cả xương đùi, ổ chậu, khớp háng, thậm chí những vị trí phức tạp như xương ức hay xương hàm. 

Không chỉ dừng lại ở việc thay thế xương, công nghệ 3D còn mở ra tương lai điều trị cá thể hóa – nơi mỗi bệnh nhân được thiết kế một mô hình phù hợp nhất với cơ thể mình. Điều này không chỉ giúp ca phẫu thuật chính xác hơn mà còn giảm biến chứng, rút ngắn thời gian hồi phục và tăng chất lượng sống sau điều trị. Theo GS Dũng, đây sẽ là một trong những công nghệ mang tính “cách mạng” trong phẫu thuật chỉnh hình và ung thư xương trong những năm tới.

Từ cảnh báo về kháng kháng sinh đến những bước tiến vượt bậc của công nghệ 3D, tọa đàm thuộc Tuần lễ VinFuture cho thấy hai mặt đối lập của y học hiện đại: một bên là nguy cơ chưa từng có, một bên là cơ hội đột phá mở đường cho tương lai. Sự kết hợp giữa khoa học, công nghệ và chiến lược y tế quốc gia được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam và thế giới vượt qua “cuộc khủng hoảng thầm lặng” mang tên kháng kháng sinh.

Nguồn: Báo Tiền phong