Hướng dẫn quốc gia 2025 về chăm sóc và điều trị sơ sinh: Bước chuyển lớn nhằm giảm tử vong trẻ sơ sinh

Bộ Y tế vừa ban hành Hướng dẫn quốc gia năm 2025 về các dịch vụ chăm sóc và điều trị sơ sinh, được giới chuyên môn đánh giá là bản cập nhật lớn nhất trong hơn hai thập kỷ qua. Hướng dẫn mới đánh dấu sự thay đổi căn bản trong tư duy và cách tiếp cận, hướng tới chăm sóc sơ sinh liên tục, tích hợp và dựa trên y học chứng cứ, phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Việt Nam.

Ngày 19/12, Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) đã tổ chức hội thảo phổ biến Hướng dẫn quốc gia mới, đồng thời triển khai kế hoạch chỉ đạo tuyến chuyên ngành sản – nhi giai đoạn 2025–2026.

Thu hẹp khoảng cách chăm sóc sơ sinh giữa các vùng miền

Phát biểu tại hội thảo, TS Trần Đăng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em cho biết, tại các vùng núi, vùng sâu, vùng xa và khu vực đồng bào dân tộc thiểu số, tỷ lệ suy dinh dưỡng và tử vong trẻ em vẫn cao gấp 2–3 lần so với khu vực đồng bằng và đô thị. Đáng chú ý, tỷ lệ tử vong mẹ ở phụ nữ dân tộc thiểu số cao gấp khoảng 7 lần so với nhóm người Kinh.

TS Trần Đăng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em phát biểu tại hội thảo.

So với các quốc gia trong khu vực có mức thu nhập tương đương như Thái Lan, tỷ lệ tử vong trẻ dưới 5 tuổi của Việt Nam vẫn cao gần gấp đôi. Thực tế này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải cập nhật và chuẩn hóa các can thiệp chăm sóc sơ sinh có hiệu quả cao, triển khai đồng bộ trên toàn quốc.

Chuyển từ can thiệp rời rạc sang chăm sóc liên tục, tích hợp

Theo PGS.TS Trần Thị Hoàng, Phó Giám đốc Bệnh viện Phụ sản – Nhi Đà Nẵng, thành viên Ban biên soạn, Hướng dẫn quốc gia 2025 được xây dựng dựa trên y học chứng cứ, các khuyến cáo mới nhất của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và các hiệp hội chuyên ngành uy tín, đồng thời bám sát điều kiện thực tế của hệ thống y tế Việt Nam.

Tài liệu gồm 8 chương, 68 chủ đề, 663 trang, bao phủ toàn bộ chuỗi chăm sóc sơ sinh từ cơ bản đến chuyên sâu. Điểm nổi bật là lồng ghép chăm sóc sơ sinh thiết yếu sớm (EENC) với hồi sức sơ sinh, thay vì tách rời như trước. Ngay từ phút đầu sau sinh, trẻ được lau khô, giữ ấm, da kề da với mẹ, kẹp cắt rốn muộn và hỗ trợ hô hấp sớm khi cần, áp dụng cho cả trẻ đủ tháng và sinh non.

Ưu tiên các can thiệp hiệu quả cao, chi phí hợp lý

Hướng dẫn 2025 nhấn mạnh chăm sóc Kangaroo (da kề da) như một can thiệp cốt lõi, có thể triển khai ngay tại phòng sinh, kể cả với trẻ rất non và trẻ đang hỗ trợ CPAP. Đặc biệt, lần đầu tiên Hướng dẫn cho phép vận chuyển trẻ sinh non trong tư thế Kangaroo, giúp giảm nguy cơ hạ thân nhiệt và tăng an toàn chuyển tuyến.

Phối hợp Sản – Nhi được xác định là “chìa khóa” trong chăm sóc trẻ sơ sinh nguy cơ cao. Hướng dẫn cập nhật đầy đủ các biện pháp quản lý thai kỳ nguy cơ, dự phòng sinh non, sử dụng corticosteroid, magnesium sulfate và kháng sinh dự phòng, nhằm cải thiện khả năng sống sót của trẻ.

Về hô hấp, Hướng dẫn ưu tiên CPAP sớm tại phòng sinh cho trẻ sinh non và rất non; sử dụng surfactant theo kỹ thuật ít xâm lấn (LISA) nhằm hạn chế thở máy xâm nhập, giảm tổn thương phổi và biến chứng lâu dài.

Chuẩn hóa dinh dưỡng, thuốc và trang thiết bị theo từng tuyến

Hướng dẫn mới nhấn mạnh nuôi dưỡng bằng sữa mẹ sớm trong 24 giờ đầu khi trẻ ổn định, đồng thời đề cao vai trò của Ngân hàng sữa mẹ tại các đơn vị sơ sinh. Công tác sử dụng kháng sinh được chuẩn hóa theo hướng chẩn đoán dựa trên bằng chứng, nhằm giảm lạm dụng kháng sinh và kháng thuốc.

Lần đầu tiên, Hướng dẫn xây dựng danh mục thuốc và trang thiết bị thiết yếu theo từng cấp khám chữa bệnh, kèm 17 quy trình kỹ thuật chuẩn hóa và bảng kiểm thực hành, giúp sử dụng hiệu quả nguồn lực và giảm chuyển tuyến không cần thiết.

Nền tảng cho chăm sóc sức khỏe sinh sản liên tục

Đánh giá về Hướng dẫn 2025, PGS.TS.BS Huỳnh Nguyễn Khánh Trang (Bệnh viện Hùng Vương) cho rằng tài liệu đánh dấu sự chuyển dịch từ chăm sóc thai kỳ thuần túy sang dự phòng sớm, quản lý nguy cơ và chăm sóc liên tục cho phụ nữ và trẻ em.

PGS.TS.BS Huỳnh Nguyễn Khánh Trang, Bệnh viện Hùng Vương (TP HCM).

Hướng dẫn đề cao chăm sóc trước khi có thai, mở rộng đối tượng từ phụ nữ sang cả cặp vợ chồng, cập nhật tiêm chủng cho phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và lần đầu lồng ghép sức khỏe tâm thần, bạo hành phụ nữ như một nội dung y tế cần được can thiệp sớm.

Theo Bộ Y tế, việc triển khai thống nhất Hướng dẫn quốc gia 2025 trên toàn quốc được kỳ vọng sẽ giảm tử vong và di chứng sơ sinh, góp phần cải thiện bền vững sức khỏe bà mẹ và trẻ em, đặc biệt tại các khu vực còn nhiều khó khăn.

TH