Đừng “tự kê” kháng sinh: Càng dùng bừa, càng khó cứu

Một ca bệnh nhắc lại bài học đắt giá

Chăm sóc, điều trị bệnh nhân kháng thuốc tại Bệnh viện đa khoa Đông Anh.

Tại Bệnh viện đa khoa Đông Anh (Hà Nội), ông Chử Xuân Kỷ (75 tuổi) đang điều trị tại Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc trong tình trạng nặng, phải thở máy dài ngày. Ông có nhiều bệnh nền như bệnh phổi mạn tính, đái tháo đường, tăng huyết áp, khiến khả năng chống đỡ với nhiễm trùng kém hơn người khỏe mạnh.

Sau gần một tuần điều trị, người bệnh đã ngừng kháng sinh và hết sốt, nhưng quá trình hồi sức vẫn còn kéo dài. Các bác sĩ cho biết đây là một trong nhiều trường hợp nhiễm vi khuẩn kháng thuốc, khiến điều trị trở nên phức tạp, cần theo dõi sát và tốn nhiều nguồn lực.

Vì sao kháng thuốc ngày càng nhiều?

Theo BSCKII Ngô Trung Hải, Trưởng khoa Hồi sức tích cực và Chống độc, kháng thuốc gia tăng chủ yếu đến từ những thói quen rất “đời thường”:

• Tự ý mua kháng sinh khi ho, sốt, đau họng… dù chưa chắc do vi khuẩn.

• Dùng không đủ liều, không đủ ngày: mới đỡ đã ngừng; hoặc uống “cầm chừng” cho tiết kiệm.

• Dùng sai loại (nghe mách, dùng lại đơn cũ), khiến vi khuẩn không bị diệt mà còn “học cách” chống thuốc.

• Nguy cơ lây chéo trong bệnh viện nếu kiểm soát nhiễm khuẩn không nghiêm.

Khi đã nhiễm vi khuẩn kháng thuốc, người bệnh thường phải dùng kháng sinh liều cao hơn, phối hợp nhiều thuốc hơn, thời gian nằm viện lâu hơn và nguy cơ biến chứng cũng tăng lên.

Hậu quả không chỉ là tốn tiền

Kháng kháng sinh khiến những nhiễm khuẩn tưởng đơn giản trở thành khó điều trị. Người bệnh có thể phải chuyển sang các thuốc thế hệ mới, chi phí cao, đôi khi ít lựa chọn hơn và cần theo dõi chặt phản ứng phụ. Ngành y tế cũng cảnh báo tình trạng xuất hiện vi khuẩn đa kháng (kháng nhiều nhóm kháng sinh), thậm chí có trường hợp kháng gần như toàn bộ lựa chọn điều trị.

Đáng lo ngại, một số nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ người dân tự mua và dùng kháng sinh không kê đơn vẫn cao ở một số khu vực, dù quy định kháng sinh là thuốc kê đơn và không được bán tự do.

Người dân cần làm gì để “giữ” kháng sinh cho đúng lúc?

Các chuyên gia khuyến nghị nguyên tắc đơn giản nhưng rất quan trọng:

• Chỉ dùng kháng sinh khi bác sĩ kê đơn.

• Khi đã có chỉ định, tuân thủ “4 đúng”: đúng thuốc – đúng liều – đúng thời gian – đúng cách.

• Không dùng lại kháng sinh thừa, không chia sẻ thuốc của người khác, không “để dành” cho lần sau.

• Giảm nguy cơ nhiễm trùng bằng rửa tay, vệ sinh cá nhân, đeo khẩu trang khi cần, ăn chín uống sôi… để hạn chế phải dùng kháng sinh.

Cần “siết” từ hệ thống

Bên cạnh ý thức người dân, bài toán còn nằm ở quản lý: tăng kiểm tra, xử lý tình trạng bán kháng sinh không đơn, thúc đẩy đơn thuốc điện tử để kiểm soát việc kê – bán thuốc, đồng thời truyền thông mạnh mẽ để mọi người hiểu: kháng sinh không phải thuốc trị mọi loại sốt ho.

TH (Nhân dân)