Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác từ góc nhìn của một bác sĩ

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu - Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Đại biểu Quốc hội Việt Nam

Trong công việc, tôi gặp nhiều cháu bị suy tim, suy thận giai đoạn cuối đang chờ ghép. Không ít cháu đã không chờ được tạng phù hợp một phần vì luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến sau khi chết.

Ghép tạng của người lớn cho trẻ nhỏ gặp nhiều khó khăn do chênh lệch về kích thước tạng và mạch máu. Vì vậy, tôi ủng hộ mục tiêu nhân văn của dự thảo là mở rộng nguồn hiến để cứu trẻ.

Tôi xin chia sẻ những điểm mới liên quan đến trẻ em của dự thảo luật và những đóng góp để luật hoàn chỉnh, tránh những lỗ hổng cũng như sự hiểu lầm không đáng có của dư luận.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu - Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Đại biểu Quốc hội Việt Nam

Chúng ta cần phải hiểu trong hiến mô, tạng được chia làm 2 nhóm rõ ràng: Nhóm hiến sau khi bệnh nhân đã mất hoặc chắc chắn không có hy vọng sống và nhóm hiến một phần mô, tạng của người khoẻ mạnh cho người bị bệnh.

Thứ nhất, về đăng ký hiến sau khi chết. Luật hiện hành chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi đăng ký hiến. Dự thảo cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết và hiến xác, với điều kiện có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật.

Khi lấy mô, tạng, phải xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo quy trình chặt chẽ, và người đại diện phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực của nguyện vọng đó.

Tôi cho rằng quy định này là cần thiết.

Nhưng với trẻ em, nguyện vọng của cháu cùng chữ ký của cha mẹ là cần nhưng chưa đủ. Nên có thêm một người thứ ba độc lập chứng kiến và sự giám sát của cơ quan bảo vệ trẻ em.

Hơn nữa cũng cần có chiều ngược lại, như luật tại Pháp, trẻ trên 13 tuổi có quyền từ chối hiến mô, tạng của mình nếu không may tử vong. Chúng ta cũng nên lưu ý và bổ sung tình huống này.

Thứ hai, về hiến khi còn sống, cần phân biệt rõ mô và bộ phận cơ thể. Đây là điểm ban soạn thảo đã làm rất rõ.

Với bộ phận không tái sinh như thận, một phần gan: dự thảo nghiêm cấm lấy từ người sống dưới 18 tuổi.

Tôi hoàn toàn ủng hộ.

Dự thảo cũng siết điều kiện với người hiến khi còn sống: từ đủ 18 tuổi mới được hiến cho thành viên gia đình, từ đủ 25 tuổi mới được hiến cho người ngoài gia đình, nhằm ngăn chặn mua bán tạng trá hình.

Với mô tái sinh như tủy xương: dự thảo mở có điều kiện. Trẻ từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến tủy cho thành viên gia đình khi không còn người lớn nào phù hợp; trẻ dưới 15 tuổi chỉ được hiến tủy cho cha, mẹ, anh chị em ruột trong trường hợp tương tự. Quy định này không áp dụng với hiến máu.

Điều kiện bắt buộc là trẻ đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, và cả trẻ lẫn người đại diện đều đồng ý.

Trên thực tế, khi anh hoặc chị trong nhà bệnh nặng cần tủy, một đứa em 15 tuổi rất khó nói lời từ chối, dù chúng ta có hỏi riêng cháu. Người đại diện ký đồng ý lúc đó cũng chính là người đang mong đứa con kia được cứu.

Vì vậy, tôi đề nghị: với nhóm 15–18 tuổi, thu hẹp "thành viên gia đình" về cha mẹ đẻ và anh chị em ruột; và người tư vấn phải thực sự độc lập, không liên quan đến kíp ghép.

Cuối cùng, người trẻ đặc biệt người trẻ em cần được cung cấp thông tin phù hợp với lứa tuổi và được tự do bày tỏ ý kiến, không chịu áp lực. Cha mẹ có vai trò quan trọng, nhưng quan điểm của cha mẹ không mặc nhiên là lợi ích tốt nhất của trẻ. Ngược lại, cũng không nên tuyệt đối hóa ý kiến của trẻ mà bỏ qua độ tuổi và nền tảng giáo dục.

Tôi vẫn thường nói với sinh viên: lắng nghe trẻ không có nghĩa là bắt trẻ gánh một quyết định vượt quá sức mình; nhưng bảo vệ trẻ cũng không có nghĩa là tước đi quyền được nói của các con.Mở rộng nguồn tạng để cứu các em nhỏ là cần thiết. Nhưng không thể cứu một đứa trẻ bằng cách đặt một đứa trẻ khác vào nguy cơ.

Tính nhân văn của chính sách không chỉ nằm ở số cháu được cứu, mà còn ở cách chúng ta bảo đảm phẩm giá và lợi ích tốt nhất của từng đứa trẻ...

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu - Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Đại biểu Quốc hội Việt Nam