Mang dịch vụ y tế đến gần hơn với người khuyết tật, người yếu thế

Từ ngày 8/7 đến 1/10, các xã, phường Xuân Mai, Khương Đình, Phúc Thịnh, Tây Mỗ, Ba Vì đã triển khai thí điểm mô hình phát hiện sớm, can thiệp sớm, quản lý và phục hồi chức năng dựa vào gia đình và cộng đồng, hoàn thành 100% chỉ tiêu của thành phố.

Xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện của địa phương

Việc triển khai mô hình được thực hiện theo nguyên tắc lấy người khuyết tật, người yếu thế làm trung tâm; bảo đảm quản lý liên tục, toàn diện, cá thể hóa kế hoạch can thiệp; kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, cộng đồng, trạm y tế xã, phường, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và các lực lượng hỗ trợ tại địa phương.

Xã Ba Vì là đơn vị cuối cùng triển khái thí điểm mô hình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng đã tổ chức ra mắt vào ngày 1/10.

Hoạt động phục hồi chức năng, can thiệp sớm và trợ giúp được thực hiện theo quy trình khép kín từ phát hiện, sàng lọc, đánh giá, lập kế hoạch can thiệp, thực hiện can thiệp, lượng giá định kỳ, chuyển tuyến và quản lý lâu dài tại cộng đồng. Mỗi người khuyết tật, người yếu thế được quản lý bằng một hồ sơ cá thể thống nhất trong suốt quá trình tham gia mô hình.

Trước khi các địa phương triển khai thí điểm, Sở Y tế Hà Nội đã ban hành Hướng dẫn số 6095/HD-SYT ngày 23/6/2026 về xây dựng thí điểm mô hình phục hồi chức năng, can thiệp sớm và trợ giúp cho người khuyết tật, người yếu thế dựa vào gia đình và cộng đồng, có sự hỗ trợ chuyên môn của trạm y tế, bệnh viện, nhân viên y tế, người làm công tác xã hội và tình nguyện viên tại các xã, phường trên địa bàn thành phố Hà Nội. Hướng dẫn của Sở Y tế nhằm giúp các xã, phường xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Ngành y tế cũng phân công các bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội, Lão khoa Hà Nội, đa khoa Xanh Pôn, đa khoa Chương Mỹ, đa khoa Ba Vì hỗ trợ chuyên môn cho các trạm y tế phường, xã triển khai mô hình.

Các địa phương thực hiện thí điểm mô hình bên cạnh việc tận dụng tối đa cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực hiện có của trạm y tế… đã bố trí nguồn kinh phí từ ngân sách địa phương phục vụ công tác điều tra, mua sắm trang thiết bị tối thiểu cho hoạt động.

Đáp ứng nhu cầu phục hồi chức năng của người dân

Là địa phương đầu tiên triển khai mô hình vào tháng 7/2026, xã Xuân Mai hiện có trên 1700 người khuyết tật và người yếu thế, chiếm 2,6 dân số toàn xã, trong đó có 960 người khuyết tật nặng và đặc biệt nặng… Phần lớn các đối tượng này trước đây mới chỉ được tiếp cận các dịch vụ y tế thông thường mà chưa có sự chăm sóc, phục hồi chức năng chuyên sâu.

Hiện tại, 100% người khuyết tật, người yếu thế trong danh sách quản lý của xã được trạm y tế Xuân Mai rà soát nhu cầu phục hồi chức năng, can thiệp sớm và trợ giúp tại cộng đồng. Người đủ điều kiện tham gia mô hình được lập hồ sơ quản lý sức khoẻ và có kế hoạch can thiệp cụ thể. Xã Xuân Mai phấn đấu ít nhất 60% người khuyết tật/người yếu thế được can thiệp có cải thiện hoặc duy trì chức năng sinh hoạt, thăng bằng, vận động hoặc phát triển theo nhóm đối tượng; tỷ lệ không xuất hiện biến chứng thương tật thứ cấp mới đạt trên 95% ở nhóm được can thiệp.

Can thiệp phục hồi chức năng cho người dân tại Trạm y tế phường Khương Đình.

Tại phường Khương Đình có hơn 6000 người khuyết tật nên việc can thiệp sẽ được chia thành 2 giai đoạn: giai đoạn 1 (từ tháng 7/2026 đến tháng 7/2027) tập trung can thiệp sớm, trợ giúp người khuyết tật dưới 18 tuổi; giai đoạn 2 sẽ mở rộng đối tượng thụ hưởng là người khuyết tật từ 18 tuổi trở lên.

Trạm y tế đã thành lập tổ hướng dẫn phục hồi chức năng cộng đồng do một bác sĩ làm tổ trưởng, cùng các điều dưỡng, kỹ thuật viên đã được Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội đào tạo, tập huấn chuyên môn.

Trạm y tế bố trí một phòng khám sàng lọc dành cho người khuyết tật, một phòng tập phục hồi chức năng và đầu tư các trang thiết bị thiết yếu phục vụ công tác hướng dẫn tập luyện. Bên cạnh việc điều trị tại trạm, các y, bác sĩ còn đến tận nhà hướng dẫn người bệnh và người thân thực hiện các bài tập phục hồi chức năng. Cách làm này giúp người bệnh duy trì luyện tập thường xuyên, sớm phục hồi khả năng vận động và hòa nhập cuộc sống.

Mô hình cũng đã được triển khai thí điểm tại xã Phúc Thịnh. Theo thống kê của trạm y tế, toàn xã Phúc Thịnh có 2728 người khuyết tật, trong đó 1040 người đang được quản lý. Nhóm đối tượng cần được quan tâm, hỗ trợ gồm 11 trẻ em dưới 6 tuổi, 295 người có vấn đề về sức khỏe tâm thần, 342 người cao tuổi và 171 người sau tai biến. Đây là những đối tượng có nhu cầu cao về phục hồi chức năng, chăm sóc sức khỏe liên tục và hỗ trợ hòa nhập cộng đồng.

Ông Trần Ngọc Nghĩa, Giám đốc trạm y tế Phúc Thịnh cho biết, trạm y tế tập trung ưu tiên hỗ trợ những người khuyết tật hệ vận động, đặc biệt là bệnh nhân sau chấn thương hoặc đột quỵ. Không dừng lại ở phạm vi phòng khám, các kỹ thuật viên sẽ trực tiếp hướng dẫn kỹ năng cơ bản cho người thân, giúp bệnh nhân kiên trì luyện tập tại nhà để duy trì kết quả phục hồi bền vững.

Theo thống kê của trạm y tế, phường Tây Mỗ hiện có 2756 người khuyết tật, trong đó 301 người dưới 18 tuổi và 2.455 người từ 18 tuổi trở lên. Trạm y tế đã khảo sát trong tháng 7 và tháng 8/2026, có 296 người khuyết tật có nhu cầu phục hồi chức năng (73 người khó khăn về nghe, nói; 111 người khó khăn về nhìn; 68 người khuyết tật vận động và 44 người thuộc các nhóm khác).

Các bệnh viện tham gia hỗ trợ chuyên môn cho trạm y tế khi triển khai mô hình.

Mô hình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng triển khai trên địa bàn phường Tây Mỗ được đặt tại điểm y tế Phú Thứ (Trạm y tế phường Tây Mỗ). Điểm y tế này đã được sửa chữa, cải tạo về cơ sở vật chất và bổ sung thêm thiết bị phục hồi chức năng cơ bản như xe tập đi, gậy tập đi, nạng, xe lăn, thảm tập, banh bóp tay, dây kháng lực, xe đạp tập chân tay, giường massage trị liệu, đèn hồng ngoại, máy điện châm để đáp ứng nhu cầu phục hồi chức năng của người khuyết tật và người yếu thế trên địa bàn.

Xã Ba Vì là đơn vị cuối cùng triển khái thí điểm mô hình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng đã tổ chức ra mắt vào ngày 1/10 vừa qua. Xã hiện có khoảng 400 người khuyết tật và người yếu thế, chiếm 1,5% dân số. Địa phương có nhiều người cao tuổi, người mắc bệnh lý cơ xương khớp, di chứng sau tai biến mạch máu não... đòi hỏi quá trình phục hồi chức năng diễn ra thường xuyên, liên tục và lâu dài. Vì vậy, triển khai mô hình đã tạo điều kiện để người khuyết tật, người yếu thế và những người có nhu cầu được tiếp cận dịch vụ phục hồi chức năng ngay tại địa phương.

Các hoạt động của mô hình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng được triển khai thí điểm ở 5 phường, xã đã và đang đưa dịch vụ phục hồi chức năng đến gần người dân hơn, không chỉ tại cơ sở y tế mà còn thông qua phát hiện sớm, đánh giá nhu cầu, hướng dẫn gia đình và theo dõi quá trình phục hồi tại địa phương.

Mô hình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng được thí điểm trong giai đoạn 2026-2027. Năm 2028 sẽ có đánh giá về việc tổ chức thực hiện và trong giai đoạn 2029-2030 sẽ nhân rộng mô hình trên địa bàn thành phố để hoàn thiện mạng lưới phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng. Cụ thể là 90% xã, phường triển khai mô hình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng theo Kế hoạch 328/KH-UBND ngày 31/12/2023 của UBND thành phố về phát triển hệ thống Phục hồi chức năng giai đoạn 2023-2030, tầm nhìn đến năm 2050 trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Theo Sở Y tế Hà Nội