Điều dưỡng thời đại mới: Khi sự tận tâm được nâng đỡ bằng tri thức và vị thế nghề nghiệp

Trong bệnh viện, có những đóng góp dễ nhìn thấy: một ca phẫu thuật thành công, một kỹ thuật mới được triển khai, một người bệnh vượt qua cơn nguy kịch. Nhưng cũng có những đóng góp diễn ra lặng lẽ trong từng giờ chăm sóc, khó gói gọn trong một khoảnh khắc. Đó là lúc người điều dưỡng nhận ra tình trạng người bệnh đã khác so với đầu ca trực, khi một lời giải thích giúp người nhà hiểu và phối hợp, hay khi người bệnh từng phải nằm một chỗ đã có thể tự ngồi dậy, tự ăn và tự tin chuẩn bị trở về nhà.

Những việc ấy cho thấy chất lượng điều trị gắn chặt với chất lượng chăm sóc. Ngày 26/10/1990, Hội Y tá – Điều dưỡng Việt Nam ra đời, đặt nền móng cho sự phát triển của tổ chức nghề nghiệp điều dưỡng trong nước. Sau 36 năm, dịp kỷ niệm tiếp tục đặt ra yêu cầu nhìn nhận đầy đủ hơn năng lực và đóng góp của người điều dưỡng trong hệ thống y tế.

Giá trị chuyên môn phía sau từng hành động chăm sóc

Trong cách nhìn quen thuộc, công việc điều dưỡng thường được hình dung qua các thao tác như tiêm truyền, thay băng, đo dấu hiệu sinh tồn hay hỗ trợ sinh hoạt. Tuy nhiên, mỗi thao tác chỉ là một phần của quá trình chăm sóc. Đo huyết áp phải đi cùng việc đánh giá chỉ số ấy trong diễn biến của người bệnh. Hỗ trợ vận động phải gắn với khả năng chịu đựng, mức độ an toàn và mục tiêu phục hồi. Hướng dẫn trước khi ra viện phải tính đến việc người bệnh có hiểu, có nhớ và có đủ điều kiện thực hiện tại nhà hay không.

Có thể lấy ví dụ một người bệnh sắp xuất viện với bản hướng dẫn dùng thuốc và lịch tái khám. Nếu người này lớn tuổi, sống một mình hoặc gặp khó khăn khi đọc, việc trao tờ hướng dẫn chưa đủ để bảo đảm họ tự chăm sóc được. Người điều dưỡng cần nhận diện trở ngại, giải thích theo cách phù hợp và kiểm tra lại mức độ hiểu của người bệnh. Đó chính là giá trị của chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm: đưa kiến thức chuyên môn vào hoàn cảnh cụ thể của từng người.

Vì vậy, tôn vinh điều dưỡng cần làm rõ cả năng lực tư duy phía sau công việc. Sự cẩn thận, kiên nhẫn và lòng nhân ái chỉ thực sự có sức nặng khi gắn với kiến thức vững vàng, thực hành đúng và trách nhiệm đối với an toàn người bệnh.

Công nghệ đặt ra yêu cầu mới

Hồ sơ điện tử, thiết bị theo dõi và các công cụ hỗ trợ đang thay đổi cách tiếp nhận, xử lý và trao đổi thông tin trong chăm sóc. Với điều dưỡng, năng lực số ngày càng phải được đặt trong mối liên hệ với năng lực chuyên môn.

Một hệ thống có thể hiển thị rất nhiều dữ liệu, nhưng người sử dụng phải biết dữ liệu nào cần chú ý, thông tin nào cần kiểm tra và khi nào phải báo cáo để phối hợp xử trí. Một nội dung hướng dẫn được tạo nhanh vẫn cần được rà soát về độ chính xác và mức độ phù hợp với người bệnh. Do đó, ứng dụng công nghệ cần đi cùng khả năng đánh giá thông tin, bảo mật dữ liệu và nhận thức rõ giới hạn của công cụ. Việc nhập liệu cũng cần được tổ chức hợp lý để vừa phục vụ chăm sóc, vừa duy trì thời gian tiếp xúc cần thiết với người bệnh.

Câu hỏi đáng đặt ra trong quá trình chuyển đổi số là: công nghệ có giúp điều dưỡng quan sát tốt hơn, phối hợp nhanh hơn và dành nhiều thời gian hơn cho những nhu cầu cần sự hiện diện trực tiếp hay không? Đây nên là một thước đo khi lựa chọn và triển khai các giải pháp mới.

Chăm sóc không dừng lại ở cánh cửa bệnh viện

Với người sống chung với bệnh mạn tính, người cần phục hồi chức năng hoặc hỗ trợ dài hạn, xuất viện không phải điểm kết thúc mà là bước chuyển sang một giai đoạn chăm sóc khác. Lúc này, người bệnh và gia đình phải tự đảm nhận nhiều việc trước đây có nhân viên y tế hỗ trợ: theo dõi dấu hiệu bất thường, tuân thủ hướng dẫn điều trị, điều chỉnh sinh hoạt và sắp xếp tái khám.

Điều dưỡng có thể góp phần nối liền quá trình này thông qua đánh giá nhu cầu, giáo dục sức khỏe và phối hợp bàn giao thông tin. Một kế hoạch chăm sóc có ý nghĩa phải đủ rõ để gia đình thực hiện và đủ sát thực tế để người bệnh duy trì. Từ góc nhìn đó, đóng góp của điều dưỡng không chỉ được đo bằng số kỹ thuật đã thực hiện, mà còn bằng việc người bệnh hiểu gì về tình trạng của mình, tự làm được những gì và còn cần hỗ trợ ở đâu. Chăm sóc tốt, suy cho cùng, hướng tới khả năng sống của người bệnh trong đời sống thường ngày.

Tôn vinh phải thể hiện trong điều kiện làm việc

Theo Báo cáo Tình trạng điều dưỡng thế giới 2025 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng các đối tác, lực lượng điều dưỡng toàn cầu đạt 29,8 triệu người vào năm 2023 (tăng từ 27,9 triệu người vào năm 2018), nhưng thế giới vẫn đang thiếu hụt nghiêm trọng khoảng 5,8 đến 5,9 triệu nhân lực điều dưỡng. Đây là số liệu toàn cầu, song cho thấy bài toán phát triển nhân lực điều dưỡng cần được quan tâm lâu dài. WHO nhấn mạnh nhu cầu đầu tư bền vững cho đào tạo, việc làm và cải thiện điều kiện làm việc của điều dưỡng.

Từ góc độ quản lý, điều này đòi hỏi sự ghi nhận phải gắn với những việc cụ thể: phân công công việc phù hợp, bảo đảm thời gian nghỉ ngơi, cung cấp phương tiện cần thiết, hỗ trợ sức khỏe tinh thần và tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp. Trong văn hóa tổ chức, điều dưỡng cũng cần được khuyến khích nêu ý kiến về nguy cơ mất an toàn, bất cập trong quy trình và những nhu cầu chưa được đáp ứng của người bệnh. Người trực tiếp chăm sóc có những quan sát thực tế cần được lắng nghe khi xây dựng giải pháp.

Lời tri ân hướng tới tương lai

Nhân kỷ niệm 36 năm Ngày thành lập Hội Điều dưỡng Việt Nam, lời cảm ơn dành cho đội ngũ điều dưỡng cần ghi nhận đầy đủ những gì họ mang vào mỗi ca làm việc: kiến thức, kỹ năng, khả năng phán đoán, sự kiên nhẫn và trách nhiệm với con người.

Người điều dưỡng thời đại mới cần được học tập liên tục, sử dụng công nghệ có trách nhiệm, tham gia nghiên cứu và đóng góp tiếng nói trong hoạt động chuyên môn. Đồng thời, họ cần có điều kiện để gìn giữ khả năng lắng nghe và sự thấu cảm giữa áp lực công việc.

Tôn vinh điều dưỡng, vì thế, cũng là một cam kết đầu tư cho chất lượng chăm sóc. Khi điều dưỡng được bảo vệ, được tin tưởng và được tạo cơ hội phát triển, người bệnh sẽ có thêm cơ hội nhận được sự chăm sóc an toàn, phù hợp và nhân văn.