Đánh giá nguy cơ và số hóa dữ liệu an toàn thực phẩm: “Lá chắn” bảo vệ sức khỏe cộng đồng

An toàn thực phẩm không chỉ là vấn đề quản lý đơn lẻ mà là thách thức mang tính hệ thống, đòi hỏi cách tiếp cận khoa học, dựa trên bằng chứng và dữ liệu. Trong bối cảnh đó, việc đẩy mạnh đánh giá nguy cơ hóa học, vi sinh và hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm được xem là hướng đi chiến lược, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.

Ngày 18/12, Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia phối hợp với Viện Nghiên cứu Chăn nuôi Quốc tế (ILRI) tổ chức Hội thảo quốc tế “Ứng dụng đánh giá nguy cơ hóa học và vi sinh trong đảm bảo an toàn thực phẩm”. Sự kiện thu hút sự tham gia của nhiều nhà quản lý, nhà khoa học trong và ngoài nước, tập trung chia sẻ các phương pháp, mô hình và kinh nghiệm thực tiễn trong đánh giá nguy cơ an toàn thực phẩm.

PGS.TS Lê Thị Hồng Hảo - Viện trưởng Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia phát biểu. 

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Lê Thị Hồng Hảo – Viện trưởng Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia nhấn mạnh, quản lý an toàn thực phẩm hiện đại cần chuyển từ tư duy “kiểm soát sự cố” sang “phòng ngừa rủi ro”. Trong đó, đánh giá nguy cơ dựa trên bằng chứng khoa học được xem là công cụ hiệu quả nhất để nhận diện sớm các mối nguy tiềm ẩn, xuyên suốt chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu dùng.

Tuy nhiên, thực tiễn tại Việt Nam cho thấy công tác đánh giá nguy cơ vẫn đang đối mặt với nhiều hạn chế, đặc biệt là vấn đề dữ liệu. Theo TS Trần Cao Sơn – Phó Viện trưởng Viện Kiểm nghiệm an toàn thực phẩm Quốc gia, mặc dù tồn tại một lượng lớn dữ liệu từ phòng thí nghiệm và các chương trình giám sát, song hệ thống dữ liệu hiện nay còn phân mảnh, thiếu chuẩn hóa và chưa được chia sẻ hiệu quả giữa các bộ, ngành và địa phương. Điều này làm giảm đáng kể khả năng sử dụng dữ liệu trong hoạch định chính sách và quản lý dựa trên nguy cơ.

TS Trần Cao Sơn - Phó Viện trưởng Viện Kiểm nghiệm an toàn thực phẩm Quốc gia trình bày báo cáo khoa học tại hội thảo.

Việc thành lập Trung tâm Đánh giá nguy cơ an toàn thực phẩm (VFSA) vào tháng 7/2024 được đánh giá là bước tiến quan trọng, mở đường cho việc tiếp cận quản lý theo chuẩn quốc tế. Trên cơ sở đó, các nghiên cứu đã đề xuất khung dữ liệu chuẩn hóa, thiết kế nền tảng số phù hợp với bối cảnh thể chế Việt Nam và kế hoạch thí điểm tích hợp dữ liệu trong lĩnh vực y tế. Đây được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao tính minh bạch, kịp thời và hiệu quả của công tác đánh giá nguy cơ.

Ở góc độ quản lý nhà nước, TS Dược sĩ Chu Quốc Thịnh – Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết, dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi đang được khẩn trương xây dựng, dự kiến trình Quốc hội khóa XVI. Tinh thần xuyên suốt của luật sửa đổi là chuyển mạnh sang quản lý chất lượng dựa trên nguy cơ, đồng thời thu hẹp các khoảng trống pháp lý thông qua việc ban hành các nghị định mới thay thế Nghị định 15.

TS.Dược sĩ Chu Quốc Thịnh - Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm.

Cùng với đó, hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm đang được hoàn thiện, tích hợp gần 100 thủ tục hành chính và quản lý đồng bộ các nội dung như GMP, quảng cáo thực phẩm, bảo đảm vận hành thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Công tác rà soát, cập nhật các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia cũng được đẩy mạnh, tạo nền tảng khoa học cho giám sát thị trường.

Từ góc nhìn quốc tế, TS Nguyễn Việt Hùng – Giám đốc ILRI khu vực châu Á cảnh báo, gánh nặng bệnh tật do thực phẩm không an toàn gây ra nghiêm trọng hơn nhiều so với các ước tính trước đây, với thiệt hại kinh tế toàn cầu lên tới hàng trăm tỷ USD. Đáng lo ngại, phần lớn gánh nặng này tập trung tại các quốc gia đang phát triển, trong khi nguồn lực đầu tư vẫn chưa tương xứng.

Theo các chuyên gia, để đạt mục tiêu toàn bộ sản phẩm nông, lâm, thủy sản có truy xuất nguồn gốc rõ ràng vào năm 2026, quản lý an toàn thực phẩm dựa trên đánh giá nguy cơ và dữ liệu số là con đường tất yếu. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn là “lá chắn” quan trọng bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong bối cảnh chuỗi cung ứng ngày càng phức tạp.

TH