Chuyển đổi số y tế: Những “điểm nghẽn” cần sớm tháo gỡ

Chuyển đổi số – yêu cầu tất yếu của ngành y tế

Chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, tối ưu vận hành hệ thống và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế công bằng, hiệu quả cho người dân. Trong bối cảnh già hóa dân số, gia tăng bệnh mạn tính và yêu cầu quản lý sức khỏe liên tục, ứng dụng công nghệ số càng trở nên cấp thiết.

Những năm qua, ngành y tế đã có nhiều nỗ lực triển khai bệnh án điện tử, đăng ký khám chữa bệnh trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, quản lý dữ liệu y tế. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy quá trình chuyển đổi số vẫn đối mặt nhiều khó khăn, đặc biệt tại tuyến cơ sở, đòi hỏi các giải pháp mang tính tổng thể và dài hạn.

Hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, nhất là tuyến cơ sở

Một trong những rào cản lớn hiện nay là hạ tầng công nghệ thông tin còn thiếu và chưa đồng bộ. Tại nhiều địa phương, đặc biệt là trạm y tế xã vùng sâu, vùng xa, hệ thống máy chủ, thiết bị đầu cuối và đường truyền internet chưa đáp ứng yêu cầu vận hành các nền tảng số.

Theo Tiến sĩ Lê Văn Cường, Giám đốc Sở Y tế Thanh Hóa, dù đã được đầu tư, hạ tầng công nghệ thông tin ở nhiều tuyến y tế vẫn chưa đồng đều. Đường truyền internet thiếu ổn định, trang thiết bị hạn chế đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc triển khai bệnh án điện tử và kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở khám chữa bệnh.

“Nút thắt” về cơ chế tài chính và pháp lý

Chuyển đổi số y tế đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn, trong khi nhiều bệnh viện công lập tự chủ nhóm 3, nhóm 4 hiện chỉ được phép chi thường xuyên, chưa có cơ chế đầu tư cho công nghệ thông tin. Không ít đơn vị phải chờ nguồn hỗ trợ từ cấp trên, dẫn đến tiến độ triển khai chậm.

Đáng chú ý, hiện chưa có khung giá dịch vụ công nghệ thông tin trong chi phí khám, chữa bệnh. Điều này khiến bảo hiểm y tế chưa thể thanh toán các dịch vụ số như lưu trữ hình ảnh, chữ ký số, lưu trữ dữ liệu điện tử. Nhiều bệnh viện dù có khả năng triển khai nhưng vẫn dè dặt vì thiếu hành lang pháp lý rõ ràng.

Khó khăn trong lựa chọn và triển khai phần mềm

Thị trường hiện có nhiều giải pháp bệnh án điện tử với kiến trúc và tiêu chuẩn dữ liệu khác nhau. Tuy nhiên, không phải phần mềm nào cũng phù hợp với điều kiện thực tế của từng cơ sở y tế.

Theo Bác sĩ Chuyên khoa II Nguyễn Ngọc Vinh, Phó Giám đốc Bệnh viện Ba Vì (Hà Nội), việc thay thế phần mềm trong bệnh viện là thách thức lớn bởi hoạt động khám chữa bệnh diễn ra liên tục, không thể gián đoạn. Việc chuyển đổi, đồng bộ dữ liệu từ hệ thống cũ sang hệ thống mới đòi hỏi thời gian, nhân lực và chi phí đáng kể.

Bên cạnh đó, quy trình đấu thầu, mua sắm phần mềm công nghệ thông tin còn nhiều vướng mắc do khó lượng hóa, đánh giá chất lượng sản phẩm, trong khi bị ràng buộc bởi nhiều quy định hiện hành.

“Phần mềm sống”: con người và thói quen làm việc

Nếu hạ tầng và phần mềm là yếu tố kỹ thuật, thì con người chính là yếu tố quyết định sự thành công của chuyển đổi số. Thực tế cho thấy, nhiều bác sĩ, điều dưỡng đã quen với bệnh án giấy trong nhiều năm, nên việc chuyển sang môi trường số, ký số, lưu trữ điện tử gặp không ít khó khăn.

Trình độ công nghệ thông tin giữa các tuyến y tế còn chênh lệch. Không ít bệnh viện chỉ có vài cán bộ công nghệ thông tin nhưng phải vận hành toàn bộ hệ thống, trong khi người dân, nhất là người cao tuổi, vẫn còn bỡ ngỡ với các dịch vụ y tế số.

Cần giải pháp đồng bộ, căn cơ

Để tháo gỡ các “điểm nghẽn” nêu trên, ông Nguyễn Lê Phúc, Phó Cục trưởng Cục Khoa học công nghệ và đào tạo (Bộ Y tế), cho biết Bộ Y tế đang xây dựng và điều chỉnh các văn bản pháp luật phù hợp với Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023; đồng thời ban hành quy định về giá dịch vụ khám, chữa bệnh có kết cấu chi phí ứng dụng công nghệ thông tin.

Việc chuẩn hóa tiêu chuẩn kỹ thuật, giá trị pháp lý của hồ sơ bệnh án điện tử, chữ ký số; xây dựng quy chuẩn kết nối, liên thông dữ liệu; bảo đảm an toàn, an ninh thông tin sức khỏe cá nhân là yêu cầu cấp thiết.

Cùng với đó, cần có chính sách bố trí nguồn lực hỗ trợ các cơ sở y tế khó khăn; ban hành định mức nhân lực công nghệ thông tin tối thiểu; tăng cường đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ y tế và đưa năng lực số vào tiêu chí đánh giá hằng năm.

Chuyển đổi số y tế là quá trình lâu dài, phức tạp, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành. Khi những rào cản về hạ tầng, cơ chế và con người được tháo gỡ, chuyển đổi số sẽ thực sự trở thành động lực quan trọng nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân trong giai đoạn mới.