Chương trình mục tiêu quốc gia 2026–2035: Đòn bẩy đổi mới hệ thống y tế trước thách thức mới

Việc Quốc hội chính thức thông qua Nghị quyết về Chương trình mục tiêu quốc gia Chăm sóc sức khỏe, Dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035 được đánh giá là bước đi quan trọng, tạo nền tảng để triển khai sớm các dự án y tế ngay từ đầu năm 2026. Chương trình không chỉ mang ý nghĩa về mặt chính sách, mà còn được kỳ vọng trở thành “đòn bẩy” thúc đẩy đổi mới toàn diện hệ thống y tế Việt Nam trong bối cảnh nhiều thách thức mới.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Lê Thu Hằng, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính (Bộ Y tế), Chương trình không đặt mục tiêu giải quyết mọi vấn đề của ngành y tế và dân số. Thay vào đó, chương trình tập trung hỗ trợ những yếu tố cốt lõi, mang tính nền tảng, có vai trò kích hoạt động lực đổi mới lâu dài của hệ thống y tế quốc gia.

Một điểm khác biệt lớn so với các giai đoạn trước là chương trình không tiếp cận thuần túy theo hướng can thiệp y tế riêng lẻ, mà mở rộng sang mục tiêu nâng cao sức khỏe toàn diện. Trọng tâm được đặt vào việc cải thiện sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc, tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của người dân thông qua các giải pháp tích hợp, liên ngành.

Chương trình cũng thể hiện rõ sự thay đổi tư duy từ “chữa bệnh là chính” sang phòng bệnh chủ động, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe liên tục theo vòng đời. Đây được xem là xu hướng tất yếu, phù hợp với bối cảnh gia tăng bệnh không lây nhiễm, già hóa dân số và áp lực ngày càng lớn lên hệ thống y tế điều trị.

Trong lĩnh vực dân số – phát triển, phạm vi ưu tiên được mở rộng so với trước đây. Bên cạnh việc kiểm soát mức sinh hợp lý, chương trình đặc biệt nhấn mạnh nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với xu hướng già hóa nhanh và dân số già. Lần đầu tiên, chăm sóc xã hội cho nhóm yếu thế được xác định là một trong những ưu tiên trọng tâm, phản ánh cách tiếp cận nhân văn và toàn diện hơn đối với sức khỏe cộng đồng.

Một điểm nhấn quan trọng khác là sự chuyển đổi phương pháp tiếp cận. Nếu trước đây các chương trình y tế thường áp dụng mô hình “can thiệp dọc”, tập trung giải quyết từng vấn đề sức khỏe riêng lẻ, thì giai đoạn 2026–2035 sẽ hướng mạnh tới củng cố các thành tố cốt lõi của hệ thống y tế, đặc biệt là y tế cơ sở và y tế dự phòng. Cách tiếp cận này nhằm nâng cao năng lực tổng thể, giúp hệ thống y tế linh hoạt hơn trước các tình huống khẩn cấp về y tế công cộng.

Theo PGS.TS Phan Lê Thu Hằng, chương trình đã bám sát các định hướng chiến lược được nêu trong Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Trong đó, y tế dự phòng và y tế cơ sở được xác định là “xương sống” của hệ thống y tế, có vai trò then chốt trong phòng bệnh từ sớm, từ xa và ngay tại cộng đồng.

Cụ thể, chương trình chú trọng đầu tư đồng bộ cho trạm y tế xã, từ nhân lực, cơ sở vật chất đến trang thiết bị. Mục tiêu là giúp y tế tuyến cơ sở đủ năng lực thực hiện quản lý sức khỏe ban đầu, tầm soát phát hiện sớm bệnh tật và theo dõi sức khỏe người dân một cách liên tục. Y học cổ truyền cũng được xác định đúng vị trí trong hệ thống chăm sóc sức khỏe, góp phần đa dạng hóa dịch vụ và phù hợp với nhu cầu thực tiễn.

Ngoài ra, chương trình tiếp tục khẳng định vai trò chủ đạo của ngân sách nhà nước trong bảo đảm tài chính cho y tế cơ sở, y tế dự phòng và chăm sóc sức khỏe cho các nhóm ưu tiên. Song song với đó là yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số y tế, ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát sức khỏe và cung cấp dịch vụ, nhằm nâng cao hiệu quả và tính bền vững.

Việc chú trọng tầm soát, phát hiện sớm bệnh tật và quản lý sức khỏe cộng đồng được xem là giải pháp quan trọng giúp giảm chi phí điều trị, giảm gánh nặng cho bệnh viện tuyến trên và nâng cao chất lượng sống cho người dân. Đây cũng là bước chuẩn bị cần thiết để hệ thống y tế Việt Nam thích ứng với xu hướng già hóa dân số trong những thập kỷ tới.

Các hoạt động nâng cao chất lượng chăm sóc xã hội cho nhóm người yếu thế là một trong những ưu tiên của Chương trình Mục tiêu Quốc gia Chăm sóc sức khỏe, Dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.

Có thể thấy, Chương trình mục tiêu quốc gia Chăm sóc sức khỏe, Dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035 không chỉ là một kế hoạch hành động, mà còn là động lực thúc đẩy cải cách sâu rộng hệ thống y tế. Với cách tiếp cận mới, toàn diện và lấy người dân làm trung tâm, chương trình được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc để ngành y tế Việt Nam chủ động thích ứng, phát triển bền vững và đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe trong tình hình mới.