Chính sách giáo dục – y tế: Nền tảng bảo đảm quyền con người ở Việt Nam

Là thành viên của nhiều công ước quốc tế quan trọng về quyền con người, trong đó có Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR) và Công ước về quyền trẻ em (CRC), Việt Nam luôn coi quyền giáo dục và quyền được chăm sóc sức khỏe là hai trụ cột then chốt trong chính sách phát triển con người. Những quyết sách mới ban hành thời gian gần đây cho thấy bước chuyển mạnh mẽ từ cam kết chính trị sang hành động cụ thể, tác động trực tiếp đến đời sống người dân.

Giáo dục – bảo đảm quyền học tập suốt đời

Đảng và Nhà nước Việt Nam xác định quyền học tập là quyền cơ bản của mỗi công dân, được bảo đảm bằng hệ thống pháp luật và chính sách ngày càng hoàn thiện. Luật Giáo dục năm 2019 đã cụ thể hóa quyền này thông qua việc miễn học phí cho trẻ em 5 tuổi, hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn và thúc đẩy tiếp cận giáo dục ở mọi cấp học.

Đáng chú ý, Nghị quyết 71-NQ/TW ban hành tháng 8/2025 đã đánh dấu bước chuyển từ “đổi mới” sang “đột phá chiến lược” trong phát triển giáo dục và đào tạo. Giáo dục được xác định là yếu tố quyết định tương lai dân tộc, gắn chặt với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo đảm công bằng xã hội.

Nghị quyết 71 đề ra hàng loạt giải pháp mạnh mẽ như phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3–5 tuổi, mở rộng giáo dục chất lượng cao, thúc đẩy chuyển đổi số, phổ cập tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy. Đồng thời, chính sách phát triển đội ngũ giáo viên được ưu tiên với phụ cấp nghề cao, đặc biệt cho khu vực khó khăn, vùng sâu, vùng xa và biên giới.

Việc tăng tỷ lệ chi ngân sách cho giáo dục lên tối thiểu 20% tổng chi ngân sách nhà nước, trong đó chú trọng đầu tư cho giáo dục đại học và tự chủ đại học, được xem là bước đi quan trọng nhằm thu hẹp bất bình đẳng giáo dục. Mục tiêu đến năm 2030, phần lớn trường học đạt chuẩn quốc gia, tỷ lệ hoàn thành THPT tăng cao và chỉ số giáo dục trong HDI vượt 0,8, phản ánh rõ định hướng lấy con người làm trung tâm của chính sách giáo dục.

Y tế – bảo vệ quyền được chăm sóc sức khỏe

Song song với giáo dục, quyền được chăm sóc sức khỏe toàn dân tiếp tục được đặt ở vị trí ưu tiên trong các chính sách y tế. Hệ thống y tế Việt Nam được xây dựng trên nền tảng công bằng, dự phòng là trọng tâm và y tế cơ sở là nền móng.

Dự thảo Nghị quyết của Bộ Chính trị về đột phá trong bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đang được hoàn thiện đã đưa ra nhiều mục tiêu cụ thể. Trong đó nổi bật là lộ trình khám sức khỏe miễn phí hằng năm cho toàn dân, lập hồ sơ sức khỏe điện tử suốt đời và tiến tới miễn viện phí toàn dân đối với các dịch vụ y tế cơ bản trong giai đoạn 2030–2035.

Các chính sách này không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí y tế cho người dân mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ giữa các vùng miền. Việc tăng cường nhân lực y tế cơ sở, mỗi năm bổ sung thêm khoảng 1.000 bác sĩ cho tuyến xã, cùng với triển khai trạm y tế lưu động ở vùng khó khăn, đã giúp nâng cao khả năng chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Chương trình tiêm chủng mở rộng tiếp tục là điểm sáng khi tỷ lệ bao phủ vaccine ở trẻ em đạt mức rất cao, góp phần giảm mạnh tử vong mẹ và trẻ sơ sinh. Bên cạnh đó, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt trên 94% dân số, thuộc nhóm cao trong khu vực ASEAN, phản ánh nỗ lực bền bỉ của Việt Nam trong bảo đảm quyền tiếp cận y tế cho mọi người dân.

Thách thức và định hướng lâu dài

Dù đạt nhiều thành tựu, giáo dục và y tế Việt Nam vẫn đối mặt không ít thách thức. Khoảng cách số trong giáo dục, thiếu giáo viên chất lượng cao ở vùng sâu, vùng xa và áp lực già hóa dân số đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới chính sách.

Trong lĩnh vực y tế, tình trạng thiếu hụt nhân lực ở tuyến cơ sở, cơ sở vật chất chưa đồng bộ và gánh nặng bệnh không lây nhiễm đòi hỏi đầu tư dài hạn, đồng thời ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý và chăm sóc sức khỏe.

Các nghị quyết mới ban hành và đang được xây dựng cho thấy quyết tâm chính trị rõ ràng của Việt Nam trong việc bảo đảm quyền con người thông qua giáo dục và y tế. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là nền tảng vững chắc để xây dựng một xã hội công bằng, phát triển và nhân văn, nơi mọi người dân đều được thụ hưởng thành quả của tăng trưởng và tiến bộ xã hội.