Chi phí chạy thận mỗi tháng chiếm nửa thu nhập, bệnh nhân đối mặt gánh nặng kéo dài

Suy thận giai đoạn cuối không chỉ lấy đi sức khỏe mà còn kéo theo gánh nặng kinh tế nặng nề đối với hàng chục nghìn gia đình Việt Nam. Mỗi tuần ba buổi lọc máu, mỗi tháng hàng triệu đồng chi phí đồng chi trả, khiến nhiều bệnh nhân phải thu hẹp mọi kế hoạch của cuộc sống, thậm chí đánh đổi cả tương lai gia đình để duy trì sự sống.

Mười năm chạy thận, anh Dũng (TP HCM), 29 tuổi khi phát hiện bệnh, hiểu rõ điều đó hơn ai hết. Hành trình làm quen với cuộc sống gắn liền máy lọc máu bắt đầu ngay sau khi anh vừa cưới vợ. Không kịp chuẩn bị gì, anh bước vào vòng xoay ba buổi chạy thận mỗi tuần – bất kể ngày lễ, thời tiết hay điều kiện sức khỏe. Mỗi tháng, anh phải dành 3-5 triệu đồng cho những khoản không thuộc danh mục BHYT, cộng thêm chi phí đi lại, thuốc men và các xét nghiệm định kỳ.

Bệnh nhân chạy thận nhân tạo tại Bệnh viện Thống Nhất, TP HCM. Ảnh: Phùng Tiên

Từ nhân viên văn phòng, anh chuyển sang làm công nhân giặt ủi để phù hợp ca chạy thận. Thu nhập 6-7 triệu đồng mỗi tháng, chỉ đủ bù một phần chi phí. Những ngày lọc máu ca tối, sáng hôm sau anh vẫn cố gắng đi làm dù người rã rời, choáng váng. Hai vợ chồng anh đành gác lại chuyện sinh con vì chi phí quá lớn. “Chỉ mong duy trì được từng buổi chạy thận để còn sức đi làm và không trở thành gánh nặng”, anh nói.

Trường hợp của anh Dũng không phải cá biệt. Theo các bệnh viện lớn, tổng chi phí một tháng cho bệnh nhân chạy thận, sau khi BHYT thanh toán, thường dao động 2,5–12 triệu đồng, tùy thuốc điều trị, xét nghiệm và các phụ phí khác. Đây là khoản người bệnh phải tự trả – gọi là đồng chi trả BHYT. Với những gia đình thu nhập 8–15 triệu đồng mỗi tháng, số tiền này tương đương một nửa thu nhập hoặc hơn.

Nếu không có BHYT, giá một lần lọc máu hiện dao động 700.000 – 2.000.000 đồng, thậm chí cao hơn tại cơ sở tư nhân. BHYT đúng tuyến chi tối đa khoảng 567.000 đồng/lần, tương đương hơn 20 USD – mức thấp hơn nhiều so với giá thành thực tế. Tại các nước thu nhập cao, BHYT chi 220–800 USD cho mỗi ca chạy thận; ở các nước thu nhập trung bình là 20–100 USD.

Mức chi trả thấp khiến bệnh nhân dồn về bệnh viện công, nơi chi phí thấp hơn do hạ tầng được Nhà nước đầu tư. Tuy nhiên điều này cũng tạo ra tình trạng quá tải kéo dài, khiến dịch vụ lọc máu chưa thể đáp ứng hết nhu cầu. Hiện Việt Nam mới đáp ứng được khoảng 30% bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối, tương đương 40.000 người. Khoảng 70% còn lại không tiếp cận được lọc máu do khó khăn kinh tế hoặc thiếu nguồn lực.

Áp lực tài chính khiến nhiều bệnh nhân buộc giảm tần suất chạy thận, bỏ thuốc hoặc bỏ xét nghiệm – những hành vi có thể dẫn đến phù phổi cấp, tăng kali máu, rối loạn nhịp tim hoặc tử vong. Một số người vì không đủ chi phí mà lựa chọn “kéo dài thêm vài ngày”, chỉ để rồi bệnh trở nặng, nhập viện trong tình trạng nguy kịch và cuối cùng chi phí còn cao hơn gấp nhiều lần.

Tại kỳ họp Quốc hội mới đây, GS Nguyễn Anh Trí đề xuất miễn viện phí cho bệnh nhân chạy thận – thay vì chờ đến 2030 theo lộ trình. Ông cho rằng đây là nhóm bệnh nhân dễ tổn thương nhất, thu nhập thấp, khả năng lao động giảm, cần được ưu tiên. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhận định miễn toàn bộ viện phí hiện chưa khả thi vì nguồn lực BHYT còn hạn chế. Mỗi năm quỹ BHYT chi khoảng 4.000 tỷ đồng cho chạy thận, tương đương 2,4–7,5% tổng chi y tế.

Dù vậy, nhiều chuyên gia thống nhất rằng tăng mức chi trả, giảm đồng chi trả và mở rộng tiếp cận dịch vụ lọc máu là giải pháp cấp thiết. Đi kèm đó là việc tầm soát sớm bệnh thận, bởi 90% người mắc bệnh thận mạn không biết mình bị bệnh. Nếu phát hiện sớm, điều trị tốt, nhiều người có thể ngăn chặn tiến triển tới suy thận giai đoạn cuối.

Bác sĩ khuyến cáo những dấu hiệu cần chú ý gồm phù chân, mệt mỏi kéo dài, tiểu ít, nước tiểu sậm màu, tăng huyết áp không kiểm soát. Người có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc tiền sử gia đình bệnh thận cần xét nghiệm đạm niệu, đạm máu và kiểm tra định kỳ.

Nguồn: Vnexpress