Béo phì được xếp vào bệnh mạn tính: Nguy cơ tim mạch và ngưng thở khi ngủ tăng mạnh

Béo phì ngày càng được nhìn nhận đúng với bản chất là một bệnh lý mạn tính chứ không chỉ là hệ quả của lối sống hay vấn đề ngoại hình. Các tổ chức y tế lớn như WHO, Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ và Liên đoàn Béo phì Thế giới đều thống nhất quan điểm xem béo phì là một bệnh cần quản lý lâu dài. Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã ban hành hướng dẫn chẩn đoán và điều trị từ năm 2022, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chăm sóc người bệnh.

Béo phì có thể phòng ngừa.

GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Tim mạch Đông Nam Á, cho biết gần 1 tỷ người trên thế giới đang sống chung với tình trạng béo phì. Tỷ lệ mắc đã vượt 30% ở nhiều quốc gia, không chỉ tại châu Âu mà còn ở châu Á, trong đó có Việt Nam. Theo ông, béo phì đang trở thành mối đe dọa sức khỏe cộng đồng với tốc độ tăng nhanh và phạm vi ảnh hưởng rộng.

Béo phì được ví như “điểm giao thoa” của hàng loạt bệnh nguy hiểm. Khi chỉ số BMI tăng, nguy cơ mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, rối loạn giấc ngủ, trầm cảm và tổn thương nội tạng đều gia tăng đáng kể. Đặc biệt, người mắc đái tháo đường kèm béo phì có nguy cơ tử vong cao gấp 7 lần so với người chỉ mắc đái tháo đường.

Số liệu toàn cầu năm 2021 ghi nhận gần 2 triệu ca tử vong liên quan đến bệnh lý tim mạch do BMI tăng cao. Khoảng 19% trong số đó do bệnh mạch vành và 70% có liên quan đến thừa cân – béo phì. Mặc dù tỷ lệ tử vong tim mạch nói chung giảm trong hai thập kỷ qua, song tử vong tim mạch liên quan đến béo phì lại tăng gấp ba lần, từ 2,2 lên 6,6 ca trên quy mô nghiên cứu.

Theo các chuyên gia, thừa cân – béo phì cũng là yếu tố nguy cơ hàng đầu của hội chứng ngưng thở khi ngủ. TS Phan Thanh Thủy, Trung tâm Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai, cho biết nhiều bệnh nhân béo phì có tình trạng ngưng thở lặp đi lặp lại trong đêm, kéo theo giảm oxy máu và ảnh hưởng nghiêm trọng đến tim mạch. Người bệnh có thể bị tăng huyết áp, suy tim, rối loạn nhịp và thậm chí đột tử nếu không được phát hiện và điều trị sớm.

Tình trạng buồn ngủ ban ngày do ngưng thở khi ngủ còn làm tăng nguy cơ tai nạn giao thông và tai nạn lao động. Tại Bệnh viện Bạch Mai, có những trường hợp ghi nhận độ bão hòa oxy máu xuống dưới 50% khi ngủ – mức cực kỳ nguy hiểm. Đây là lời cảnh báo mạnh mẽ về mức độ nghiêm trọng của bệnh khi đi kèm béo phì.

Trong bối cảnh đó, giảm cân được coi là “chìa khóa vàng” để hạn chế biến chứng và cải thiện chất lượng sống. GS Hùng cho biết chỉ cần giảm 5–10% cân nặng đã giúp hạ 5–10% nguy cơ bệnh mạch vành, cải thiện rối loạn lipid 3–15%, giảm huyết áp 5–15% và cải thiện khoảng 10% triệu chứng ngưng thở khi ngủ. Với bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2, giảm tối thiểu 10% cân nặng trong một năm giúp giảm 21% nguy cơ tử vong do tim mạch.

Phác đồ điều trị hiện nay khuyến cáo người bệnh cần thực hiện chế độ ăn khoa học, kết hợp luyện tập đều đặn trong ba tháng đầu. Nếu sau đó cân nặng không giảm được tối thiểu 5%, bác sĩ có thể cân nhắc thêm thuốc hỗ trợ. Tuy nhiên, theo GS Hùng, thuốc chỉ có tác dụng tối ưu khi đi kèm thay đổi lối sống lành mạnh. “Thuốc không thể thay thế chế độ dinh dưỡng và vận động. Kết hợp đúng mới mang lại hiệu quả bền vững”, ông nhấn mạnh.

Trong các trường hợp béo phì nặng hoặc có nhiều biến chứng, người bệnh có thể được chỉ định can thiệp nội soi hoặc phẫu thuật giảm cân. Những phương pháp này giúp giảm cân mạnh hơn và nhanh hơn, đồng thời cải thiện các rối loạn chuyển hóa ở bệnh nhân nguy cơ cao. Tuy nhiên, đây là các biện pháp chuyên sâu và cần được đánh giá kỹ lưỡng trước khi thực hiện.

Béo phì đang trở thành một vấn đề y tế toàn cầu với tốc độ gia tăng đáng báo động. Việc chính thức xếp béo phì vào nhóm bệnh mạn tính không chỉ giúp thay đổi nhận thức cộng đồng mà còn mở đường cho những chiến lược điều trị toàn diện hơn. Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần theo dõi cân nặng, chủ động tầm soát và can thiệp sớm để phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.