Bác sĩ thời chuyển đổi số: Vững chuyên môn, thạo công nghệ để cứu người nhanh hơn

Công nghệ đang bước thẳng vào phòng khám, phòng mổ và cả những quyết định sinh tử vốn chỉ phụ thuộc vào kinh nghiệm lâm sàng. Trong nhiều bệnh lý, đặc biệt là ung thư, thời điểm phát hiện sớm quyết định rất lớn đến cơ hội điều trị. Thách thức nằm ở chỗ: dấu hiệu ban đầu thường mờ nhạt, hình ảnh tổn thương không điển hình, dễ nhầm với viêm nhiễm hoặc những bất thường “lành tính”.

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong điều trị bệnh ngày càng phổ biến. 

Tại Bệnh viện Bạch Mai, một trường hợp cho thấy rõ vai trò của trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán sớm ung thư phổi. Người bệnh nam, 69 tuổi, nhập viện vì vấn đề tiết niệu. Trong quá trình thăm khám, bác sĩ chỉ định chụp cắt lớp vi tính lồng ngực và tình cờ phát hiện một tổn thương dạng “kính mờ” ở thùy trên phổi trái, kích thước khoảng 10 x 13 milimét. Kết quả chụp cắt lớp phát xạ positron kết hợp cắt lớp vi tính ghi nhận mức tăng chuyển hóa nhẹ, rất dễ khiến tổn thương bị “đánh giá thấp” và trì hoãn xử trí.

Điểm ngoặt nằm ở việc nhóm bác sĩ sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo để phân tích nhiều tham số trên hình ảnh. Kết quả gợi ý nguy cơ ác tính rất cao, từ đó hội đồng chuyên môn thống nhất chỉ định phẫu thuật. Ca mổ nội soi cắt thùy phổi kèm nạo vét hạch được thực hiện, và chẩn đoán sau mổ xác định ung thư phổi giai đoạn sớm. Với nhiều bệnh nhân, phát hiện sớm như vậy chính là “cửa sống” quý giá.

Câu chuyện này không phải để thần thánh hóa công nghệ, mà để thấy một thực tế: trí tuệ nhân tạo đang trở thành “cánh tay hỗ trợ” giúp bác sĩ nhìn ra những tín hiệu khó, sàng lọc nhanh hơn và giảm nguy cơ bỏ sót. Ở chẩn đoán hình ảnh, trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ đọc phim, khoanh vùng tổn thương, so sánh dữ liệu theo thời gian. Ở ung thư, công nghệ giúp gợi ý hướng điều trị dựa trên dữ liệu lâm sàng và đáp ứng của từng nhóm người bệnh, tiến tới y học chính xác và cá thể hóa.

Nhưng chuyển đổi số không dừng ở phòng chụp hay phòng mổ. Khi bệnh án điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và khám chữa bệnh từ xa được triển khai, bệnh viện có thể giảm thủ tục, rút ngắn thời gian chờ, tăng tính minh bạch và theo dõi người bệnh liên tục hơn. Dữ liệu được chuẩn hóa cũng giúp lãnh đạo bệnh viện ra quyết định quản trị dựa trên bằng chứng thay vì cảm tính: từ phân luồng người bệnh, tối ưu lịch khám đến kiểm soát chất lượng điều trị.

Dẫu vậy, đi cùng cơ hội là thách thức không nhỏ. Dữ liệu sức khỏe là dữ liệu nhạy cảm, nên an toàn thông tin, bảo mật và quyền riêng tư phải trở thành “đường biên đỏ”. Trí tuệ nhân tạo cũng không thể được dùng theo kiểu “thấy hay là áp dụng”, mà cần kiểm định, đánh giá hiệu quả lâm sàng bằng bằng chứng rõ ràng, có quy trình giám sát và trách nhiệm chuyên môn rành mạch. Nói cách khác, công nghệ phải phục vụ y đức, không được thay thế y đức.

Thách thức lớn nữa là làm sao để chuyển đổi số lan tỏa đến y tế cơ sở, vùng sâu vùng xa - nơi người dân cần nhất nhưng thường thiếu hạ tầng và nhân lực công nghệ. Muốn vậy, cần đầu tư kết nối, đào tạo đội ngũ và xây dựng quy trình đơn giản, dễ vận hành, phù hợp điều kiện từng tuyến.

Trong kỷ nguyên y tế số, hình mẫu bác sĩ giỏi không chỉ nằm ở tay nghề, mà còn ở khả năng làm chủ công nghệ để xử trí nhanh hơn, chính xác hơn, an toàn hơn. Khi chuyên môn và dữ liệu gặp nhau, người được lợi cuối cùng chính là người bệnh.

TH (Lao động)