AI Overviews của Google bị cảnh báo có thể khiến người bệnh hiểu nhầm, chậm điều trị

“Đẩy thông tin lên đầu” nhưng chưa chắc đúng

Theo The Guardian, tranh cãi xoay quanh AI Overviews không nằm ở việc công nghệ có tồn tại hay không, mà ở chỗ nó được đặt quá nổi bật trong hành trình người dùng tìm thông tin sức khỏe. Khi người bệnh gõ triệu chứng, AI có thể trả về một đoạn “kết luận nhanh” khiến người đọc tin rằng mình đã nắm được vấn đề, trong khi y tế luôn cần bối cảnh: bệnh nền, tuổi, diễn tiến triệu chứng, kết quả xét nghiệm, thăm khám lâm sàng…

AI Ooverview đang bị hoài nghi về năng lực tư vấn y tế - Ảnh: GOOGLE

Giám đốc Diễn đàn Thông tin Bệnh nhân (Patient Information Forum – PIF) Sophie Randall cảnh báo rủi ro lớn nhất là thông tin không chính xác có thể được ưu tiên hiển thị, vô tình trở thành “đáp án” đầu tiên người dùng nhìn thấy. Với tâm lý phổ biến là “đọc lướt – tin nhanh”, điều này có thể tạo hiệu ứng lan truyền hiểu nhầm, nhất là với người không có nền tảng y khoa.

Nguy hiểm nhất: dinh dưỡng và những triệu chứng “mơ hồ”

Một điểm khiến các tổ chức bệnh nhân lo lắng là AI Overviews đôi khi đưa ra lời khuyên kiểu “mẹo” – nghe có vẻ hợp lý nhưng lại không phù hợp với bệnh cảnh. Bà Anna Jewell (Pancreatic Cancer UK) cho rằng một số hướng dẫn về ăn uống có thể “đặc biệt nguy hiểm” nếu khiến bệnh nhân giảm khẩu phần, ăn không đủ, sụt cân nhanh. Với nhóm bệnh nặng, việc suy kiệt thể lực có thể làm giảm khả năng đáp ứng điều trị và ảnh hưởng đến các can thiệp quan trọng.

Ở góc nhìn khác, bà Pamela Healy (British Liver Trust) nêu mối lo về nhóm bệnh diễn tiến âm thầm. Nhiều bệnh lý gan không biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu; vì vậy, điều đáng sợ là khi AI “đánh giá” một số dấu hiệu là bình thường hoặc không đáng ngại, người dùng có thể trì hoãn xét nghiệm hoặc tái khám. Với bệnh tật, đôi khi chậm vài tuần hay vài tháng đã tạo ra khác biệt lớn về cơ hội can thiệp sớm.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh một vấn đề kỹ thuật nhưng tác động rất “đời”: cùng một câu hỏi, AI có thể trả lời khác nhau theo thời điểm do phụ thuộc nguồn tổng hợp và cách mô hình tạo nội dung. Điều này làm người dùng bối rối: hôm nay đọc một kiểu, vài ngày sau tìm lại lại thấy câu trả lời khác, trong khi sức khỏe cần sự nhất quán và kiểm chứng.

Google phản hồi: “Phần lớn là chính xác và hữu ích”

Trước chỉ trích, Google khẳng định đa số nội dung do AI Overviews cung cấp là chính xác, hữu ích và công ty đang liên tục cải thiện chất lượng, đặc biệt với các chủ đề nhạy cảm như sức khỏe. Google cũng cho rằng độ chính xác của AI Overviews tương đương các tính năng tìm kiếm khác như đoạn trích nổi bật (featured snippets) và các tóm tắt thường đi kèm liên kết tới nguồn để người dùng đọc kỹ hơn.

Tuy vậy, các tổ chức bệnh nhân cho rằng “có link nguồn” chưa đủ để giảm rủi ro, vì hành vi người dùng trên môi trường số thường chỉ dừng ở đoạn tóm tắt. Với y tế, sự khác nhau giữa “đọc nguồn” và “tin vào tóm tắt” có thể tạo ra hệ quả rất thật, đặc biệt khi người bệnh đang hoang mang hoặc cần quyết định nhanh.

Cần “quy tắc an toàn” khi tra cứu sức khỏe bằng AI

Từ tranh cãi này, nhiều chuyên gia gợi ý người dùng nên coi AI chỉ là công cụ định hướng, không phải bác sĩ. Khi gặp thông tin sức khỏe do AI tóm tắt, có thể áp dụng vài nguyên tắc đơn giản:

• Không tự chẩn đoán chỉ dựa vào tóm tắt. Nếu triệu chứng kéo dài, nặng dần, hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, hãy đi khám.

• Ưu tiên nguồn chính thống: bệnh viện, bộ y tế, hiệp hội chuyên ngành, hướng dẫn lâm sàng.

• Cảnh giác với lời khuyên “mang tính đơn thuốc” (uống gì, bỏ gì, làm gì thay điều trị) nếu không có bác sĩ theo dõi.

• Đối chiếu ít nhất 2–3 nguồn và chú ý điều kiện áp dụng (tuổi, bệnh nền, thai kỳ, thuốc đang dùng…).

AI có thể giúp người dùng tiếp cận thông tin nhanh hơn, nhưng sức khỏe không phải lĩnh vực “đọc lướt”. Khi công nghệ bước vào phòng khám theo cách gián tiếp qua tìm kiếm, bài toán quan trọng nhất vẫn là: đúng – đủ – và an toàn cho người bệnh.

TH (Tuổi trẻ)