11/34 địa phương có mức sinh thấp: Thách thức lớn trong điều chỉnh mức sinh đến năm 2030

Mức sinh toàn quốc giảm liên tục, khó đạt mục tiêu thay thế

Báo cáo của Bộ Y tế gửi Thủ tướng Chính phủ cho biết, trong giai đoạn 2020–2025, mức sinh của Việt Nam đã giảm liên tục dưới ngưỡng sinh thay thế. Cụ thể, tổng tỷ suất sinh (TFR) từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 giảm còn 2,01 năm 2022, 1,96 năm 2023 và xuống 1,91 năm 2024. Kết quả này cho thấy mục tiêu duy trì vững chắc mức sinh thay thế trong giai đoạn 2020–2024 không đạt được, và khả năng hoàn thành mục tiêu đến năm 2030 được đánh giá là rất khó.

Ảnh minh họa

Xu hướng giảm sinh không chỉ xảy ra ở các địa phương vốn có mức sinh thấp mà còn lan rộng tại nhiều tỉnh từng có mức sinh cao.

Nhiều địa phương sinh thấp tiếp tục giảm sâu

Trong nhóm 21 tỉnh có mức sinh thấp, giai đoạn 2020–2024 ghi nhận 10 tỉnh có TFR tăng, song chỉ 7 tỉnh tăng từ 5% trở lên, còn lại tăng không đáng kể. Ngược lại, 11 tỉnh tiếp tục giảm mức sinh, trong đó 5 tỉnh giảm trên 5% so với giai đoạn 2015–2019, khiến khả năng đạt mục tiêu tăng 10% TFR đến năm 2030 trở nên khó khăn.

Đáng chú ý, năm 2024 có 18/63 tỉnh, thành có TFR dưới 1,8 con/phụ nữ, mức rất thấp so với sinh thay thế. Một số đô thị lớn như TP Hồ Chí Minh (1,39), Cần Thơ (1,45) được đánh giá rất khó phục hồi mức sinh trong tương lai gần.

Khu vực sinh cao cũng không còn “an toàn”

Ở 33 tỉnh có mức sinh cao, xu hướng giảm sinh cũng chiếm ưu thế. Giai đoạn 2020–2024, có 23/33 tỉnh giảm TFR, trong đó 15 tỉnh giảm từ 5% trở lên. Chỉ 10 tỉnh ghi nhận mức sinh tăng, chủ yếu tăng nhẹ dưới 5%, ngoại trừ tỉnh Hưng Yên tăng trên 5%.

Đối với 9 tỉnh đạt mức sinh thay thế, chỉ 6 tỉnh duy trì ổn định, còn lại đã xuất hiện dấu hiệu tăng hoặc giảm, khiến mục tiêu giữ vững mức sinh thay thế đến năm 2030 không chắc chắn.

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, theo số liệu của Cục Thống kê, cả nước hiện có 11/34 địa phương mức sinh thấp, 17/34 địa phương mức sinh cao và 6/34 địa phương quanh mức sinh thay thế.

Điều chỉnh chính sách theo vùng mức sinh

Trước thực trạng này, Bộ Y tế xác định cần điều chỉnh nhiệm vụ, giải pháp dân số theo đặc thù từng vùng. Truyền thông dân số đã chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, với thông điệp linh hoạt: vận động sinh ít con ở nơi sinh cao, duy trì sinh thay thế ở vùng ổn định, và khuyến khích sinh đủ hai con ở nơi sinh thấp.

Song song đó, nội dung giáo dục dân số, sức khỏe sinh sản được lồng ghép vào trường học; chương trình giáo dục tiền hôn nhân được thí điểm nhằm hỗ trợ thanh niên chuẩn bị cho hôn nhân và sinh con.

Cần chính sách đồng bộ, tránh “bẫy sinh thấp”

Luật Dân số mới cùng các chính sách hỗ trợ tài chính, nhà ở xã hội, nghỉ thai sản… đang được kỳ vọng tạo cú hích cho mức sinh. Tuy nhiên, Bộ Y tế cũng cảnh báo kinh nghiệm từ nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Nhật Bản cho thấy chỉ hỗ trợ tài chính là chưa đủ để đảo chiều xu hướng sinh thấp.

Do đó, Việt Nam cần triển khai giải pháp đồng bộ, dài hạn, gắn chính sách dân số với phát triển kinh tế – xã hội, tạo môi trường thuận lợi cho hôn nhân, sinh con và nuôi dạy con, nhằm duy trì mức sinh thay thế bền vững và giảm thiểu tác động của già hóa dân số trong tương lai.

TH (Nhân Dân)