TS. Trần Quang Huy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Điều dưỡng Việt Nam: “Muốn giữ chân điều dưỡng cần xây dựng một hệ sinh thái nghề nghiệp hoàn chỉnh”

Trao đổi bên lề Tọa đàm “Truyền thông báo chí với vai trò nâng cao vị thế nghề điều dưỡng trong kỷ nguyên mới”, TS. Trần Quang Huy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Điều dưỡng Việt Nam đã chia sẻ với phóng viên về những thách thức của ngành điều dưỡng hiện nay cũng như những giải pháp nhằm phát triển bền vững nguồn nhân lực điều dưỡng trong thời gian tới.

Truyền thông giúp xã hội nhìn đúng về nghề điều dưỡng

Theo TS. Trần Quang Huy, trong nhiều năm qua, báo chí đã có những đóng góp tích cực trong việc lan tỏa hình ảnh đẹp của người điều dưỡng với những phẩm chất cao quý như tận tụy, trách nhiệm, gần gũi với người bệnh.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, cách tiếp cận đối với nghề điều dưỡng cần được nhìn nhận toàn diện hơn. Điều dưỡng hiện đại không chỉ gắn với sự hy sinh và cống hiến mà còn là một nghề chuyên môn với hệ thống chuẩn năng lực, phạm vi hành nghề và trách nhiệm pháp lý rõ ràng.

PV: Thưa ông, báo chí và truyền thông có vai trò như thế nào trong việc nâng cao vị thế nghề điều dưỡng hiện nay?

TS. Trần Quang Huy: Báo chí có vai trò rất quan trọng trong việc giúp xã hội hiểu đúng hơn về nghề điều dưỡng. Nếu trước đây hình ảnh điều dưỡng thường được nhắc đến với sự hy sinh, tận tụy thì ngày nay cần nhìn nhận đây là một nghề chuyên môn với hệ thống chuẩn năng lực, phạm vi hành nghề và trách nhiệm pháp lý rõ ràng.

Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 đã xác định điều dưỡng là một chức danh người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh và thuộc nhóm phải được kiểm tra, đánh giá năng lực trước khi được cấp giấy phép hành nghề. Điều này cho thấy điều dưỡng không phải lực lượng hỗ trợ đơn thuần mà là một chủ thể chuyên môn quan trọng trong hệ thống y tế. Có thể nói, truyền thông giúp xã hội nhìn đúng về nghề điều dưỡng; còn chính sách sẽ giúp nghề điều dưỡng được đứng đúng vị thế của mình

Thiếu điều dưỡng không chỉ là bài toán nhân sự

Theo lãnh đạo Hiệp hội Điều dưỡng Việt Nam, tình trạng thiếu hụt nhân lực điều dưỡng hiện nay cần được nhìn nhận dưới góc độ an toàn người bệnh và chất lượng chăm sóc, thay vì chỉ là vấn đề thiếu lao động đơn thuần.

PV: Thiếu hụt nhân lực điều dưỡng hiện nay tác động như thế nào đến hoạt động khám, chữa bệnh?

TS. Trần Quang Huy: Tại Việt Nam, hiện cả nước có khoảng 140.000 - 150.000 điều dưỡng, tương đương khoảng 14 - 15 điều dưỡng trên 10.000 dân, thuộc nhóm thấp trong khu vực ASEAN. Trong khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng gia tăng do già hóa dân số, bệnh không lây nhiễm và các yêu cầu điều trị chuyên sâu ngày càng cao. Thông tư 31/2021/TT-BYT đã xác định rõ các nhiệm vụ chuyên môn của điều dưỡng trong bệnh viện, từ quản lý người bệnh, phân công chăm sóc, theo dõi, can thiệp chuyên môn đến kiểm tra, giám sát và cải tiến chất lượng chăm sóc.

Khi một điều dưỡng phải chăm sóc quá nhiều người bệnh, nguy cơ bỏ sót chăm sóc, chậm phát hiện diễn biến bất thường, gia tăng nhiễm khuẩn bệnh viện, té ngã, loét tỳ đè hay các sự cố y khoa khác đều có thể tăng lên. Đồng thời, áp lực công việc kéo dài cũng làm gia tăng tình trạng kiệt sức nghề nghiệp. Vì vậy, định mức nhân lực điều dưỡng cần được tiếp cận như một tiêu chí an toàn người bệnh chứ không chỉ là chỉ tiêu biên chế.

“Thiếu điều dưỡng không chỉ làm người điều dưỡng vất vả hơn, mà còn khiến hệ thống chăm sóc trở nên kém an toàn hơn”, TS. Trần Quang Huy nhấn mạnh.

Cần tính đúng giá trị lao động chăm sóc điều dưỡng

Đánh giá về cơ chế tài chính trong lĩnh vực y tế, TS. Trần Quang Huy cho rằng nhiều hoạt động chuyên môn của điều dưỡng hiện vẫn chưa được lượng hóa đầy đủ trong cấu trúc giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh.

PV: Theo ông, đâu là vấn đề đặt ra đối với việc ghi nhận giá trị lao động điều dưỡng hiện nay?

TS. Trần Quang Huy: Thực tế, Thông tư 21/2024/TT-BYT đã quy định phương pháp định giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh, trong đó có tính đến chi phí nhân công trực tiếp. Tuy nhiên, nhiều hoạt động chuyên môn cốt lõi của điều dưỡng hiện vẫn chưa được lượng hóa đầy đủ như một cấu phần độc lập trong giá dịch vụ. Chẳng hạn như nhận định tình trạng người bệnh, theo dõi dấu hiệu sinh tồn, phát hiện sớm nguy cơ, phòng ngừa té ngã, phòng loét tỳ đè, kiểm soát nhiễm khuẩn, giáo dục sức khỏe, hỗ trợ tâm lý hay tư vấn tuân thủ điều trị.

Đây không phải những công việc mang tính hỗ trợ đơn thuần mà là các hoạt động góp phần trực tiếp làm giảm biến chứng, giảm thời gian nằm viện, hạn chế tái nhập viện và nâng cao sự hài lòng của người bệnh. Nếu những giá trị này chưa được mô tả, định mức và lượng hóa đầy đủ trong cấu trúc giá dịch vụ, các cơ sở y tế sẽ gặp khó khăn trong việc bảo đảm nguồn lực để tuyển dụng đủ nhân lực điều dưỡng, duy trì chất lượng chăm sóc và tổ chức các ca trực an toàn.

Xây dựng hệ sinh thái nghề nghiệp để phát triển bền vững ngành điều dưỡng

Cho rằng chính sách đãi ngộ chỉ là một phần của bài toán phát triển nguồn nhân lực, TS. Trần Quang Huy nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng một hệ sinh thái nghề nghiệp đồng bộ cho điều dưỡng.

PV: Hiệp hội Điều dưỡng Việt Nam kiến nghị những giải pháp nào để thu hút và giữ chân nhân lực điều dưỡng?

TS. Trần Quang Huy: Chúng tôi kiến nghị 5 nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, cần xây dựng chiến lược phát triển nhân lực điều dưỡng đến năm 2030, tầm nhìn 2045 với các chỉ tiêu riêng về mật độ điều dưỡng, tỷ lệ điều dưỡng trên bác sĩ, tỷ lệ điều dưỡng có trình độ đại học và sau đại học, cũng như nhân lực cho các chuyên ngành trọng điểm.

Thứ hai, cần cập nhật định mức nhân lực điều dưỡng dựa trên mức độ nặng của người bệnh, khối lượng chăm sóc, loại hình chuyên khoa và nguy cơ mất an toàn người bệnh, thay vì chỉ dựa trên số giường bệnh kế hoạch.

Thứ ba, cần nghiên cứu cơ chế xếp lương theo vị trí việc làm, năng lực hành nghề, trình độ chuyên môn, mức độ trách nhiệm và rủi ro nghề nghiệp để phản ánh đúng giá trị lao động điều dưỡng.

Thứ tư, tiếp tục hoàn thiện các chính sách phụ cấp đặc thù, phụ cấp trực, phụ cấp chuyên khoa và phụ cấp theo mức độ rủi ro nghề nghiệp, đồng thời bảo đảm nguồn lực thực hiện thống nhất trên toàn quốc.

Thứ năm, xây dựng lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng từ điều dưỡng mới vào nghề, điều dưỡng lâm sàng, điều dưỡng chuyên khoa, điều dưỡng trưởng, điều dưỡng thực hành nâng cao, điều dưỡng nghiên cứu, điều dưỡng giảng dạy lâm sàng đến điều dưỡng chuyên gia. Mỗi nấc thang nghề nghiệp cần gắn với chuẩn năng lực, phạm vi hành nghề, vị trí việc làm và chế độ đãi ngộ tương xứng.

Kết thúc cuộc trao đổi, TS. Trần Quang Huy nhấn mạnh:  “Muốn giữ chân điều dưỡng, chúng ta không chỉ cần tăng phụ cấp mà cần xây dựng một hệ sinh thái nghề nghiệp hoàn chỉnh, trong đó người điều dưỡng có chuẩn năng lực rõ ràng, có lộ trình phát triển nghề nghiệp, có thu nhập tương xứng và nhận được sự ghi nhận xứng đáng từ xã hội.”