Dịch chồng dịch tạo nguy cơ hiện hữu khi thời tiết giao mùa tại miền Bắc

Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), đây là giai đoạn cao điểm của nhiều loại bệnh truyền nhiễm như cúm mùa, COVID-19, viêm phổi, ho gà, viêm đường hô hấp hợp bào, tiêu chảy do virus Rota và E. coli. Bên cạnh đó, sốt xuất huyết và tay chân miệng vẫn tiếp tục ghi nhận sự gia tăng cục bộ ở một số địa phương. Khi nhiều bệnh cùng lưu hành trong cộng đồng, hệ thống y tế sẽ phải đối mặt với nguy cơ quá tải, bởi người bệnh không chỉ dễ mắc chồng chéo mà còn có thể gặp biến chứng nặng hơn khi các tác nhân gây bệnh tương tác với nhau.

Thăm khám bệnh nhân nhập viện vì mắc cúm mùa tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ. Ảnh: BVCC

Cùng với cảnh báo của Bộ Y tế, các tổ chức y tế quốc tế cũng ghi nhận sự gia tăng đáng kể của bệnh cúm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus cúm – đặc biệt là cúm A – đang chiếm ưu thế tại khu vực Đông Nam Á, với hai chủng chính là A/H1N1 và A/H3N2 cùng lưu hành. Đây là các chủng có khả năng biến đổi kháng nguyên nhanh, dễ dàng né tránh hệ miễn dịch, làm cho dịch bệnh lan rộng và khó kiểm soát.

BS Bùi Thanh Phong, Quản lý Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết: cúm A là virus có độc lực cao, có thể gây bệnh nặng, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền. Chuyên gia này phân tích, dịch cúm lan rộng là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng: thời tiết mưa nhiều và ẩm ướt khiến virus tồn tại lâu hơn trong không khí; sức đề kháng con người giảm sút do thay đổi sinh hoạt và giấc ngủ; các hoạt động xã hội như tựu trường, du lịch, lễ hội, di chuyển liên vùng làm gia tăng tiếp xúc gần; trong khi tỷ lệ tiêm vaccine cúm chưa đồng đều, hiệu lực bảo vệ giảm dần theo thời gian và nhiều người chưa tiêm nhắc định kỳ hằng năm.

Thực tế, cúm không phải là bệnh nhẹ như nhiều người vẫn nghĩ. Theo thống kê của WHO, mỗi năm trên thế giới có từ 3 đến 5 triệu ca cúm nặng, với khoảng 650.000 ca tử vong, chủ yếu ở người cao tuổi và những người có bệnh nền. Tại Việt Nam, năm 2024 đã ghi nhận gần 290.000 ca mắc cúm, trong đó nhiều người phải nhập viện vì biến chứng viêm phổi, suy hô hấp. Những con số ấy cho thấy, chỉ cần một chút chủ quan, dịch cúm có thể nhanh chóng lan rộng và gây hậu quả nặng nề.

Tại các địa phương, tình hình bệnh hô hấp cũng đang có xu hướng tăng. Ở Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, số người đến khám vì viêm họng, cúm, viêm phế quản hay viêm phổi đã tăng đáng kể so với những tháng trước. Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ. BS Hà Ngọc Thủy, Khoa Nội Hô hấp – Tiêu hóa, cho biết: sự thay đổi nhiệt độ và độ ẩm đột ngột khiến cơ thể khó thích nghi, tạo điều kiện cho virus, vi khuẩn phát triển mạnh và gây bệnh hàng loạt.

Sau những cảnh báo về nguy cơ “dịch chồng dịch”, ngành y tế đã triển khai nhiều biện pháp chủ động nhằm ngăn chặn nguy cơ bùng phát trên diện rộng. Bộ Y tế yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát dịch tễ tại cửa khẩu, trường học, khu dân cư và khu công nghiệp; xử lý ngay khi phát hiện ca bệnh đầu tiên; đồng thời rà soát và tiêm bù cho trẻ chưa được tiêm đầy đủ các loại vaccine. Các cơ sở y tế được yêu cầu chuẩn bị đầy đủ thuốc, hóa chất, vật tư phòng dịch, sẵn sàng phân luồng, điều trị và kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện.

Tuy nhiên, nỗ lực của ngành y tế chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân cùng chung tay phòng bệnh. BS Hà Ngọc Thủy cho biết: thời điểm giao mùa là giai đoạn cơ thể dễ bị tác động nhất. Khi nhiệt độ và độ ẩm thay đổi thất thường, sức đề kháng suy giảm, virus cúm và các tác nhân gây bệnh hô hấp sẽ có cơ hội phát triển mạnh. Vì vậy, mỗi người cần chủ động giữ gìn sức khỏe bằng những biện pháp rất đơn giản như giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, ngực và bàn chân; hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột; đảm bảo giấc ngủ, dinh dưỡng và vận động hợp lý để tăng cường miễn dịch.

Với những người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, phổi tắc nghẽn, đái tháo đường hoặc suy thận, việc tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ là đặc biệt quan trọng. Bên cạnh đó, tiêm vaccine cúm và phế cầu được xem là hàng rào bảo vệ hiệu quả nhất giúp giảm nguy cơ nhiễm bệnh và biến chứng nặng. Các chuyên gia khuyến cáo, vaccine cúm cần được tiêm nhắc lại hằng năm để duy trì miễn dịch cộng đồng, bởi virus cúm liên tục biến đổi khiến kháng thể tự nhiên không đủ bảo vệ lâu dài.

Ngoài ra, những thói quen hằng ngày như đeo khẩu trang nơi công cộng, rửa tay bằng xà phòng, giữ môi trường sống sạch sẽ và thông thoáng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế sự phát tán của virus. Việc ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, bổ sung rau xanh, trái cây giàu vitamin A, C, E, tập thể dục đều đặn cũng giúp tăng cường sức đề kháng tự nhiên. Đặc biệt, người dân không nên tự ý mua thuốc điều trị khi có biểu hiện ho, sốt, đau họng mà cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và hướng dẫn điều trị đúng cách.

Theo BS Bùi Thanh Phong, vaccine không chỉ giúp giảm tỷ lệ mắc cúm mà còn làm giảm rõ rệt các biến chứng nặng, đặc biệt ở nhóm người có bệnh nền. Ở những quốc gia duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao, số ca cúm nặng và tử vong giảm hàng chục lần so với nhóm không tiêm phòng. Do đó, trong bối cảnh cúm A đang chiếm ưu thế tại khu vực Đông Nam Á, việc tiêm phòng định kỳ hằng năm là biện pháp phòng bệnh cần thiết và hiệu quả nhất.