Vitamin B6: Khi nào nên ưu tiên dùng thuốc, khi nào chỉ cần bổ sung qua thực phẩm?

1. Tác dụng của vitamin B6

Vitamin B6 (pyridoxine) là vitamin tan trong nước, tham gia vào nhiều phản ứng chuyển hóa quan trọng của cơ thể. Dưới dạng hoạt động (pyridoxal-5-phosphate), vitamin B6 đóng vai trò trong:

• Chuyển hóa protein, lipid và carbohydrate.
• Tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine.
• Tạo hemoglobin trong hồng cầu.
• Điều hòa nồng độ homocysteine, góp phần giảm nguy cơ tim mạch.
• Hỗ trợ chức năng miễn dịch…

Do không được dự trữ nhiều trong cơ thể, vitamin B6 cần được cung cấp thường xuyên qua chế độ ăn hoặc bổ sung khi cần thiết.

Trong thực hành lâm sàng, vitamin B6 có thể được chỉ định trong một số trường hợp cụ thể:

• Thiếu vitamin B6: Thường gặp ở người suy dinh dưỡng, nghiện rượu, bệnh lý mạn tính.
• Thiếu máu do thiếu B6: Liên quan đến rối loạn tổng hợp hemoglobin.
• Viêm dây thần kinh ngoại vi: Đặc biệt ở người dùng thuốc kéo dài.
• Dự phòng khi dùng isoniazid (thuốc điều trị lao): Giúp hạn chế nguy cơ tổn thương thần kinh.
• Một số trường hợp buồn nôn trong thai kỳ: Theo chỉ định của bác sĩ...

Tuy nhiên, không phải ai cũng cần dùng vitamin B6 dạng viên. Việc bổ sung cần dựa trên đánh giá cụ thể về tình trạng dinh dưỡng và bệnh lý.

Vitamin B6 cần thiết cho chuyển hóa và thần kinh, thiếu hụt Vitamin B6 (pyridoxine) có thể không gây ra triệu chứng ngay lập tức, nhưng về lâu dài, nó ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh, da liễu và khả năng miễn dịch…

2. Liều dùng và nguyên tắc sử dụng an toàn

Nhu cầu vitamin B6 khuyến nghị ở người trưởng thành khoảng 1,3 mg/ngày, tăng nhẹ ở người lớn tuổi. Khi dùng dưới dạng thuốc, liều có thể cao hơn tùy mục đích điều trị. Tuy nhiên, cần tuân thủ các nguyên tắc:

• Không tự ý dùng liều cao kéo dài.
• Tuân thủ chỉ định của bác sĩ.
• Theo dõi các dấu hiệu bất thường khi sử dụng…

Ngưỡng an toàn tối đa (UL) đối với vitamin B6 ở người lớn thường được khuyến cáo khoảng 100 mg/ngày từ tất cả các nguồn bổ sung.

3. Nguy cơ khi lạm dụng vitamin B6

Vitamin B6 tương đối an toàn nếu dùng đúng liều. Tuy nhiên, việc sử dụng liều cao kéo dài, đặc biệt từ viên bổ sung, có thể gây:

• Tổn thương thần kinh ngoại vi: Tê bì, giảm cảm giác ở tay chân…
• Mất phối hợp vận động.
• Nhạy cảm ánh sáng.
• Buồn nôn, khó chịu tiêu hóa…

Những tác dụng này có thể hồi phục nếu ngừng thuốc sớm, nhưng trong một số trường hợp có thể kéo dài. Do đó, việc tự ý dùng vitamin B6 với mục đích "bồi bổ" là không cần thiết và tiềm ẩn rủi ro.

4. Có thể bổ sung vitamin B6 qua thực phẩm không?

Trong phần lớn trường hợp, nhu cầu vitamin B6 có thể được đáp ứng thông qua chế độ ăn uống đa dạng, cân đối. Thực phẩm tự nhiên không chỉ cung cấp vitamin B6 mà còn đi kèm nhiều dưỡng chất khác như chất xơ, khoáng chất và chất chống oxy hóa, giúp cơ thể hấp thu hiệu quả hơn so với dạng đơn lẻ.

Nhiều loại thực phẩm quen thuộc có hàm lượng vitamin B6 đáng kể, có thể bổ sung hàng ngày:

• Đậu gà giàu protein thực vật và chất xơ
• Cá hồi cung cấp vitamin B6 và omega-3
• Thịt gia cầm (gà, gà tây) là nguồn B6 dễ hấp thu
• Khoai tây giàu kali và vitamin C
• Chuối giàu kali và chất chống oxy hóa
• Thịt bò nạc bổ sung thêm sắt và vitamin B12
• Ngũ cốc tăng cường vi chất có thể bổ sung B6 theo khẩu phần.

Ngoài ra, vitamin B6 còn có trong nhiều thực phẩm khác như: Cá ngừ, cá thu ; Gan động vật; Hạt hướng dương, hạt óc chó; Rau xanh đậm (rau bina, bông cải xanh); quả bơ… Việc kết hợp đa dạng các nhóm thực phẩm giúp đảm bảo cung cấp đủ vitamin B6 mà không cần phụ thuộc vào viên bổ sung.

5. Lựa chọn nguồn bổ sung vitamin B6 phù hợp: thuốc hay thực phẩm?

Việc lựa chọn giữa bổ sung bằng thuốc hay thực phẩm cần dựa trên từng trường hợp:

• Ưu tiên thực phẩm:
  • Người khỏe mạnh.
  • Không có dấu hiệu thiếu hụt.
  • Chế độ ăn đa dạng...
• Cần cân nhắc dùng thuốc:
  • Có chẩn đoán thiếu vitamin B6.
  • Có bệnh lý liên quan.
  • Đang dùng thuốc làm giảm B6 (như isoniazid).
  • Theo chỉ định của bác sĩ...

Điều quan trọng là không nên tự ý thay thế thuốc bằng thực phẩm trong các trường hợp đã được chỉ định điều trị.

Để đảm bảo hiệu quả và an toàn khi bổ sung vitamin B6, người dân cần lưu ý:

• Duy trì chế độ ăn cân đối, đa dạng thực phẩm.
• Không tự ý sử dụng vitamin liều cao kéo dài.
• Tham khảo ý kiến nhân viên y tế khi có nhu cầu bổ sung.
• Đọc kỹ thành phần trong các sản phẩm bổ sung đa vitamin...

Vitamin B6 là vi chất thiết yếu, có vai trò quan trọng đối với chuyển hóa và hệ thần kinh. Tuy nhiên, việc bổ sung cần đúng cách và đúng đối tượng. Trong đa số trường hợp, chế độ ăn hợp lý có thể đáp ứng đủ nhu cầu vitamin B6. Việc sử dụng viên bổ sung chỉ nên thực hiện khi có chỉ định y tế, nhằm tránh những rủi ro không đáng có do lạm dụng.

Theo Báo Sức khỏe & Đời sống