Vì sao chất béo lành mạnh lại quan trọng đối với cân nặng của bạn?

1. Phân loại chất béo

Để tận dụng tối đa lợi ích của chất béo, điều đầu tiên là phải phân biệt được loại chất béo chúng ta nạp vào cơ thể hàng ngày.

Chất béo không bão hòa: Đây là nhóm "chất béo tốt". Chúng bao gồm chất béo không bão hòa đơn (có trong dầu ô liu, bơ, các loại hạt) giúp hạ cholesterol xấu (LDL) và chất béo không bão hòa đa (giàu omega-3 và omega-6) đóng vai trò quan trọng trong chức năng não bộ và giảm viêm.

Chất béo bão hòa: Thường ở dạng rắn, tìm thấy nhiều trong mỡ động vật, bơ, phô mai. Dù cung cấp năng lượng ổn định nhưng việc tiêu thụ quá mức có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Chất béo chuyển hóa (trans fats): Đây là loại "chất béo xấu" cần tuyệt đối tránh, thường có trong thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán công nghiệp, gây tăng viêm và tắc nghẽn động mạch.

Chất béo từng bị coi là “kẻ thù” số một của sức khỏe và cân nặng.

2. Vai trò của chất béo

DHA (một loại omega-3) là thành phần cấu trúc chính của vỏ não và võng mạc mắt. Việc bổ sung đầy đủ chất béo lành mạnh không chỉ giúp tăng cường trí nhớ, cải thiện tâm trạng mà còn bảo vệ đôi mắt khỏi các bệnh thoái hóa.

Ngoài ra, chất béo còn là dung môi cần thiết để cơ thể hấp thụ các vitamin tan trong dầu như vitamin A (mắt), D (xương), E (da) và K (máu). Thiếu chất béo, cơ thể sẽ không thể sử dụng hiệu quả các vi chất này, dẫn đến suy yếu hệ miễn dịch và lão hóa nhanh.

Các acid béo còn giúp duy trì màng tế bào da linh hoạt, giữ ẩm tự nhiên và tạo độ bóng mượt cho mái tóc. Omega-3 có đặc tính kháng viêm mạnh mẽ, giúp làm dịu các tình trạng mụn trứng cá, chàm và bảo vệ da trước tác hại của tia UV.

Đối với cả nam và nữ, chất béo đóng vai trò là nguyên liệu thô để cơ thể sản xuất các hormone quan trọng như testosterone, estrogen và cortisol.

Chất béo "xấu" thường có trong thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán công nghiệp, gây tăng viêm và tắc nghẽn động mạch.

3. Nghịch lý chất béo và giảm cân

Nhiều người lầm tưởng rằng ăn chất béo sẽ gây béo. Thực tế, chất béo lành mạnh là đồng minh đắc lực trong việc kiểm soát cân nặng thông qua hai cơ chế:

Tạo cảm giác no lâu: Cơ chế đầu tiên giúp chất béo trở thành trợ thủ giảm cân nằm ở khả năng điều tiết hệ thống nội tiết. Khi bạn nạp chất béo lành mạnh, cơ thể sẽ kích thích giải phóng cholecystokinin (CCK) và Peptide YY – những hormone có nhiệm vụ báo hiệu cho não bộ rằng bạn đã đủ năng lượng.

Khác với tinh bột thường được tiêu hóa nhanh, chất béo làm chậm tốc độ làm rỗng dạ dày. Quá trình tiêu hóa diễn ra chậm hơn giúp bạn duy trì cảm giác thỏa mãn sau bữa ăn, từ đó loại bỏ thói quen ăn vặt hay nạp calo dư thừa do những cơn đói giả tạo gây ra.

Ổn định đường huyết: Cơ chế thứ hai, cũng là cơ chế quan trọng nhất, chính là sự tác động của chất béo lên chỉ số đường huyết và nồng độ Insulin.

Chúng ta thường tăng cân khi insulin, hormone tích trữ chất béo, duy trì ở mức cao do tiêu thụ quá nhiều tinh bột và đường. Ngược lại, chất béo gần như không gây ra các "đỉnh" đường huyết bằng cách cung cấp một nguồn năng lượng bền bỉ và ổn định. Đây chính là điều kiện tiên quyết để cơ thể kích hoạt quá trình tiêu thụ mỡ dự trữ (lipolysis) thay vì tiếp tục tích tụ chúng. Khi đường huyết không bị trồi sụt thất thường, bạn sẽ thoát khỏi vòng lặp mệt mỏi và thèm đường, thủ phạm chính gây ra tình trạng béo phì.

4. Những điều cần lưu ý

Ưu tiên nguồn gốc thực vật và cá: Thay bơ động vật bằng dầu ô liu, bổ sung bơ trái, các loại hạt (hạnh nhân, óc chó) và ăn cá béo (cá hồi, cá trích) ít nhất 2 lần/tuần.

Cách chế biến: Hạn chế chiên rán ở nhiệt độ cao quá lâu để tránh oxy hóa chất béo tốt thành chất béo có hại. Ưu tiên ăn sống (trong salad) hoặc nấu ở nhiệt độ vừa phải.

Tỷ lệ hợp lý: Chất béo nên chiếm khoảng 20 - 35% tổng lượng calo hàng ngày của bạn.

Bằng cách lựa chọn thông minh những nguồn chất béo lành mạnh, bạn không chỉ bảo vệ trái tim, bộ não mà còn nuôi dưỡng một vóc dáng cân đối và vẻ đẹp bền vững từ bên trong.

Nguồn:  Báo Sức khỏe & Đời sống