Từ thách thức "chưa giàu đã già" đến xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp, chăm sóc sức khỏe dài hạn

 Sức ép từ "cơn sóng bạc" và khoảng trống an sinh trong bài toán "chưa giàu đã già"

Khác với Nhật Bản hay các nước Bắc Âu khi bước vào xã hội già hóa đều đã sở hữu nền kinh tế phát triển cao, thu nhập bình quân đầu người lớn và hệ thống bảo hiểm xã hội toàn diện, Việt Nam phải giải quyết nhu cầu chăm sóc dài hạn trong khi nguồn lực tài chính công, hệ thống hạ tầng y tế cơ sở và hành lang pháp lý cho nghề chăm sóc vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Chính vì vậy, quy hoạch một hệ sinh thái chăm sóc người cao tuổi bài bản, chuyên nghiệp, gắn liền với hợp tác quốc tế, chuẩn hóa nguồn nhân lực và khơi thông dòng vốn đầu tư tư nhân thông qua các cơ chế ưu đãi khởi nghiệp không còn là một lựa chọn mang tính thời điểm, mà đã trở thành sứ mệnh sống còn của quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Kinh nghiệm quốc tế: Bài học từ các "cường quốc già hóa" và mô hình phân tầng

Để tìm lời giải cho bài toán của Việt Nam, việc nhìn nhận kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước là điều kiện tiên quyết.

Tại quốc gia có tỷ lệ người trên 65 tuổi vượt mốc 29%, hệ thống bảo hiểm chăm sóc dài hạn vận hành theo nguyên tắc phân tầng chi tiết từ cấp độ 1 đến cấp độ 5. Chia sẻ từ BS. Tetsumura Shinji (Chủ tịch Tập đoàn Bệnh viện Nara Higashi, Nhật Bản), triết lý cốt lõi của Nhật Bản là không chờ người cao tuổi bệnh nặng mới đưa vào viện, mà chủ động phòng ngừa, phục hồi chức năng sớm và duy trì đời sống tại cộng đồng thông qua các trung tâm ban ngày Đặc biệt, mô hình tích hợp y tế và chăm sóc giúp giải quyết triệt để "gánh nặng kép" đa bệnh lý ở người cao tuổi bằng sự phối hợp liên ngành nhịp nhàng.

Theo GS.TS. Naomi Yamasaki (Đại học Shitennoji, Nhật Bản), quản trị người mắc chứng sa sút trí tuệ không chỉ là điều trị y khoa mà phải dịch chuyển sang triết lý "lấy con người làm trung tâm". Các mô hình như quán cà phê sa sút trí tuệ, đội ngũ hỗ trợ cộng đồng hay phong trào Nông - Phúc liên kết tại Nhật Bản chứng minh rằng, khi được tạo môi trường phù hợp, người cao tuổi vẫn là chủ thể tích cực tham gia xây dựng xã hội.

 Tại Hàn Quốc hay Đức, chính phủ các nước này sớm nhận diện khủng hoảng thiếu hụt nhân lực chăm sóc và triển khai chiến lược "nhà nước kiến tạo": vừa bơm nguồn lực tài chính mạnh mẽ cho hạ tầng y tế lão khoa, vừa thiết lập các quỹ bảo hiểm chăm sóc dài hạn độc lập với bảo hiểm y tế thông thường, đồng thời mở rộng cửa đón nhận lao động quốc tế đi kèm với các chuẩn mực sát hạch khắt khe nhưng minh bạch về quyền lợi.

Nhìn vào thực tiễn tại các cơ sở y tế lớn như Bệnh viện Lão khoa Trung ương, lực lượng hỗ trợ chăm sóc người bệnh hiện nay phần lớn là người nhà hoặc người chăm sóc tự phát. Họ thiếu các kiến thức chuyên môn chính quy về quản lý người bệnh sa sút trí tuệ, chống loét, chống ngã hay hỗ trợ rối loạn nuốt, dẫn đến rủi ro lớn về an toàn người bệnh.

Trong khi đó, ông Nimonjiya Osamu (Phó Chủ tịch Thường trực AHP Networks) chỉ ra một thực tế trăn trở, nhiều điều dưỡng, nhân viên y tế sau thời gian tu nghiệp tại Nhật Bản khi về nước gặp rào cản lớn về thu nhập nên không thể tiếp tục bám trụ với nghề. Tuy nhiên, đây lại là một nguồn lực chiến lược với khoảng 8.000 nhân sự đã hồi hương. Họ chính là những "hạt giống" mang tư duy quản lý hiện đại, tác phong công nghiệp và tay nghề đạt chuẩn quốc tế.

Để đánh thức lực lượng này, các chuyên gia kinh tế và y tế đồng thuận rằng Nhà nước cần có các chính sách tài khóa và cơ chế khởi nghiệp đột phá như; miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế kinh doanh… trong giai đoạn đầu cho các doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc hộ kinh doanh tư nhân tham gia đầu tư vào lĩnh vực viện dưỡng lão, trung tâm chăm sóc ban ngày và dịch vụ chăm sóc tại nhà

Hỗ trợ nguồn vốn vay lãi suất thấp để các nhân sự trẻ, đặc biệt là nhóm  lao động hồi hương có kinh nghiệm từ Nhật Bản, Đức, tự tin khởi nghiệp mở các mô hình chăm sóc đạt chuẩn.

 Hoàn thiện hành lang pháp lý định danh rõ ràng vị trí việc làm, mã nghề và chuẩn năng lực quốc gia cho các Chăm sóc viên, qua đó nâng tầm vị thế xã hội và bảo đảm an sinh bền vững cho người hành nghề.

Đón đầu "cơn sóng bạc" nhân khẩu học không còn là khẩu hiệu, mà đòi hỏi những hành động quyết liệt từ tầm nhìn vĩ mô của Chính phủ đến sự nhập cuộc mạnh mẽ của cộng đồng doanh nghiệp cùng các hội nghề nghiệp.

Khi các chính sách tài khóa khơi thông dòng vốn khởi nghiệp, khi mạng lưới chăm sóc dài hạn được phân tầng bài bản học hỏi từ mô hình các nước đi trước, và khi lực lượng chăm sóc viên được chuẩn hóa, tôn vinh xứng đáng với chứng chỉ hành nghề - đó cũng là lúc chúng ta hiện thực hóa trọn vẹn mục tiêu nhân văn của Đảng và Nhà nước: Bảo đảm mọi người dân Việt Nam khi bước vào tuổi xế chiều đều được thụ hưởng một cuộc sống an toàn, khỏe mạnh, hạnh phúc và giữ trọn vẹn phẩm giá trong kỷ nguyên mới./.