Thuốc kê đơn bán tràn lan do phạt hành chính chưa đủ sức răn đe

Thuốc kê đơn, kháng sinh mạnh vẫn được bán tràn lan

Ghi nhận của phóng viên Lao Động tại một số nhà thuốc trên địa bàn Hà Nội cho thấy, tình trạng bán thuốc kê đơn không cần đơn bác sĩ vẫn diễn ra phổ biến.

Tại một hiệu thuốc trên phố Tây Sơn (quận Đống Đa), khi phóng viên hỏi mua thuốc điều trị loét dạ dày và thuốc hạ đường huyết, nhân viên nhà thuốc vẫn sẵn sàng bán mà không đòi hỏi người mua xuất trình đơn thuốc.

Người này cho biết: “Nếu bị đau dạ dày thì dùng Nexium Mups 40mg của AstraZeneca - thuốc điều trị trào ngược và loét dạ dày - kết hợp thuốc giảm đau. Thông thường, bác sĩ kê đơn dùng trong một tháng, nhưng nay chị kê cho em dùng tạm 5 ngày, đây là loại thuốc điều trị”.

Tuy nhiên, theo Công văn số 1517/BYT-KCB của Bộ Y tế, nhóm thuốc điều trị loét dạ dày và thuốc hạ đường huyết bắt buộc phải có đơn của bác sĩ mới được phép bán ra thị trường.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại một nhà thuốc khác trên phố Nguyễn An Ninh (quận Hoàng Mai). Khi phóng viên cho biết, đang bị viêm họng, ho nhiều, nhân viên nhà thuốc lập tức kê từ 5 - 6 loại thuốc, trong đó có cả kháng sinh và thuốc tiêu viêm. Mặc dù được thông báo người mua có tiền sử dị ứng với một số thành phần kháng sinh, người bán vẫn không yêu cầu đơn thuốc và kê tiếp thuốc Acigmentin 1000mg - loại kháng sinh chỉ được bán khi có chỉ định của bác sĩ.

“Hiện tại tiếng ho của chị nghe rất nặng, có đờm xanh là đã viêm nặng rồi, không uống kháng sinh sao khỏi được” - người bán nói.

Cảnh báo của bác sĩ

Theo GS.TS.BS Bùi Vũ Huy - Giảng viên cao cấp Bộ môn Truyền nhiễm, Trường Đại học Y Hà Nội - việc phân loại thuốc kê đơn và không kê đơn đã được Bộ Y tế quy định rất rõ ràng.

TS.BS Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai - cảnh báo: “Thuốc kháng sinh là nhóm bắt buộc phải kê đơn. Việc sử dụng bừa bãi không chỉ gây tác dụng phụ, không điều trị khỏi bệnh, mà còn làm gia tăng tình trạng kháng thuốc - mối đe dọa y tế toàn cầu”. Bệnh viện Bạch Mai từng tiếp nhận bệnh nhân 30 tuổi ở Lạng Sơn nhập viện trong tình trạng loét da, sưng phù toàn thân do tự ý dùng thuốc giảm đau, cảm cúm mà không khai báo tiền sử mắc lupus ban đỏ.

Ông Nguyễn Hữu Trọng - Tổng thư ký Hội Tin học Y tế Việt Nam - nhận định: “Không nơi nào dễ mua thuốc như ở Việt Nam. Thuốc kê đơn hay kháng sinh đều có thể mua dễ dàng. Việc dùng đơn thuốc giấy khiến cơ quan quản lý không thể kiểm soát được hiệu lực kê đơn. Dù quy định hiện hành giới hạn đơn thuốc chỉ có giá trị trong 5 ngày, nhưng nhiều người vẫn mua thuốc theo đơn cũ từ nhiều năm trước. Tình trạng kháng thuốc kháng sinh ở Việt Nam đang ở mức báo động.

TS Tạ Mạnh Hùng - Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) - cho biết: Dù hiện tại tất cả nhà thuốc đều đã kết nối phần mềm liên thông với Hệ thống Dược quốc gia, nhưng việc kiểm soát thuốc kê đơn vẫn còn nhiều khó khăn. Không ai xác minh đơn thuốc đó có hợp lệ không, người bệnh đã mua gì, còn thiếu thuốc gì hay đã dùng bao lâu.

Chế tài còn nhẹ, thuốc giả vẫn có đất sống

Trước thực trạng này, tháng 4.2025, Cục Quản lý Dược đã có công văn yêu cầu tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, đặc biệt trên các nền tảng thương mại điện tử. Sở Y tế các tỉnh thành được giao nhiệm vụ giám sát chặt, xử phạt nghiêm những cơ sở bán thuốc sai quy định, nhất là các điểm bán không phép, thiếu điều kiện.

Đại diện Cục Quản lý Dược cũng nhấn mạnh: Người dân chỉ nên mua thuốc tại các cơ sở hợp pháp, có thông tin rõ ràng về nguồn gốc và hạn dùng.

Trong tháng 6, lực lượng chức năng tại TPHCM và Hà Nội đã phát hiện hàng loạt nhà thuốc bán thuốc giả, thuốc không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Đáng chú ý, có những hiệu thuốc vi phạm nhưng chỉ bị xử phạt hành chính ở mức 800.000 đồng, khiến dư luận không khỏi bức xúc.

Luật sư Trần Thế Anh - Phó Giám đốc Công ty Luật TNHH XTVN - nhận định: "Mức xử phạt 800.000 đồng tuy đúng quy định pháp luật nhưng chưa đủ sức răn đe, chưa tương xứng với mức độ vi phạm trong việc bán thuốc giả và thuốc kê đơn không đúng quy định.

Cơ quan chức năng cần có biện pháp xử lý mạnh tay hơn, như tịch thu toàn bộ thuốc giả đang bày bán, truy thu toàn bộ khoản thu lợi bất chính. Với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng, cần đình chỉ hoạt động kinh doanh và áp dụng chế tài nghiêm khắc hơn".