Loại củ giống sâm khiến nhiều người ngộ độc

Ngộ độc từ bình rượu quý của gia chủ

Bác sĩ Nguyễn Văn Tuấn (trú tại Thái Nguyên) từng chứng kiến một vụ ngộ độc đáng nhớ chỉ vì sự chủ quan khi sử dụng rượu ngâm thảo dược.

Cách đây vài năm, trong một lần về thăm xã Phượng Tiến (tỉnh Thái Nguyên), ông cùng một số người quen được gia chủ mời dùng cơm. Nhân dịp có khách từ xa, chủ nhà mang ra một bình rượu “sâm” đã ngâm nhiều năm để đãi khách.

Bình rượu có màu vàng sẫm, tỏa mùi đặc trưng của saponin - hoạt chất thường gặp trong các loại rượu ngâm nhân sâm, đẳng sâm. Khi được hỏi, gia chủ chỉ nói đây là loại “sâm” do người thân trồng, vì nhiều quá dùng không hết nên đem cho, đồng thời khẳng định rượu rất quý và bổ dưỡng.

Quan sát bằng mắt thường, bình rượu thủy tinh chứa nhiều khúc rễ to nhỏ cắt đoạn, ngâm trong rượu vàng đậm. Với cảm quan ban đầu, bác sĩ Tuấn nghĩ đó chỉ là rượu đẳng sâm nên không hỏi kỹ thêm. Trong bữa ăn, mỗi người uống khoảng 100ml rượu.

Tuy nhiên, chỉ khoảng 30 phút sau khi rời bữa cơm, một người trong đoàn xuất hiện triệu chứng đau bụng dữ dội, mặt tái nhợt, trán vã mồ hôi, sau đó nôn liên tục ra dịch dạ dày. Ban đầu, mọi người nghĩ đó là biểu hiện say xe hoặc nhiễm lạnh. Thế nhưng, không lâu sau, tất cả những người đã uống rượu trong bữa ăn đều xuất hiện các triệu chứng tương tự.

Khi quay lại hỏi kỹ gia chủ về loại “sâm” đã dùng để ngâm rượu, bác sĩ Tuấn nhận ra đó thực chất là cây thương lục. Như vậy, nguyên nhân gây ngộ độc trong bữa ăn chính là rượu ngâm rễ cây thương lục, có tên khoa học Phytolacca acinosa Roxb.

Theo bác sĩ Hoàng Sầm - Viện Y học Bản địa Việt Nam, cây thương lục chứa các loại saponin có độc tính mạnh, đặc biệt gây kích thích tiêu hóa và nôn mửa. Rễ cây phình to thành củ, có hình dạng bên ngoài rất giống nhân sâm hoặc đẳng sâm. Khi loại củ này đã được ngâm rượu, màu sắc và mùi vị càng khó phân biệt, khiến nhiều người nhầm lẫn với các loại sâm bổ.

Hình ảnh củ sâm (bên trái) và rễ thương lục. Ảnh: Trung tâm thuốc Việt Nam.

Loại cây độc nhầm với sâm

Theo y học cổ truyền, thương lục có vị đắng, tính lạnh, có độc. Đông y cho rằng cây này có tác dụng thông đại tiểu tiện, tiêu thũng, tác động vào kinh tỳ và bàng quang.

Trong dân gian, thương lục có thể được dùng để chữa phù nề, một số bệnh ngoài da, xơ gan, viêm thận. Tuy nhiên, việc sử dụng phải hết sức thận trọng và có chỉ định cụ thể của thầy thuốc.

Cây thương lục là loài thân thảo sống nhiều năm, cao tới 1,5m. Rễ củ mập, thân trụ nhẵn màu xanh lục, ít phân nhánh. Cây được trồng bằng hạt hoặc mầm rễ, thường thu hoạch rễ vào mùa thu hoặc mùa đông. Sau khi đào về, rễ được cắt bỏ rễ con, rửa sạch, thái mỏng và phơi hoặc sấy khô; đôi khi còn được ngâm rượu pha mật ong trước khi chế biến.

Điều đáng lưu ý là theo các tài liệu Đông y và nghiên cứu dược lý hiện đại, tất cả bộ phận của cây thương lục từ rễ, thân, lá đến hoa đều có độc, chứa các chất như phytolaccatoxin.

Khi cơ thể hấp thu với liều lượng cao, người bị ngộ độc có thể xuất hiện hàng loạt triệu chứng như tê môi và đầu lưỡi, đau bụng, vã mồ hôi, giãn đồng tử, tăng tiết đờm dãi, nôn mửa, tụt huyết áp, co giật, liệt hô hấp, rối loạn ý thức, tim đập nhanh và thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Bác sĩ Sầm cho biết, rượu ngâm thảo dược hiện rất phổ biến trong các gia đình, quán ăn, nhà hàng và thường được sử dụng trong các dịp lễ Tết, hiếu hỷ, tiếp khách. Tuy nhiên, việc ngâm và sử dụng rượu từ cây thuốc khi thiếu hiểu biết, dùng theo truyền miệng có thể tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.

Các chuyên gia khuyến cáo, khi có dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc do rượu ngâm thảo dược, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời. Mọi người tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại rễ, củ “giống sâm” để ngâm rượu khi chưa xác định rõ nguồn gốc và tính an toàn.

Nguồn: Phương Thúy (VOV)