Chuẩn hóa và bảo mật dữ liệu – nền tảng cốt lõi cho y tế số phát triển bền vững

Y tế từ xa không còn là giải pháp tình thế trong giai đoạn đại dịch mà đang dần trở thành một cấu phần quan trọng của hệ thống y tế hiện đại. Mô hình này giúp rút ngắn khoảng cách địa lý, tăng cường kết nối chuyên môn giữa các tuyến, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho người dân vùng sâu, vùng xa và các nhóm yếu thế.

Từ hơn một nghìn điểm cầu được thiết lập trong thời kỳ cao điểm của dịch Covid-19, hoạt động khám chữa bệnh từ xa hiện nay vẫn tiếp tục được duy trì và mở rộng. Hàng vạn lượt bệnh nhân mỗi năm đã được hưởng lợi từ hình thức này thông qua hội chẩn, tư vấn, theo dõi và hỗ trợ điều trị từ các cơ sở y tế tuyến trên.

Theo GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia, trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia diễn ra mạnh mẽ, y tế từ xa không chỉ là ứng dụng công nghệ mà còn là cách thức tổ chức lại dịch vụ y tế theo hướng lấy người bệnh làm trung tâm. Tuy nhiên, để mô hình này phát triển bền vững, thách thức lớn nhất hiện nay chính là chuẩn hóa dữ liệu và bảo đảm an toàn thông tin.

Chuẩn hóa dữ liệu được coi là điều kiện tiên quyết của y tế số. Đây là nền tảng để bệnh án điện tử đạt tới mức độ có ngữ nghĩa, cho phép các hệ thống công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), tham gia hỗ trợ ra quyết định lâm sàng. Quá trình chuẩn hóa bao gồm nhiều lớp, từ chuẩn hóa phân loại lâm sàng, cấu trúc dữ liệu, phương thức truyền tải cho đến các yêu cầu về bảo mật.

Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) Nguyễn Trọng Khoa cho biết, Bộ Y tế đang triển khai lộ trình đồng bộ hóa các bộ mã trong hệ thống khám chữa bệnh. Các bộ mã này vừa phục vụ thanh toán bảo hiểm y tế, vừa đáp ứng yêu cầu thống kê và quản lý, đồng thời bảo đảm dễ áp dụng và chuyển đổi sang nền tảng số phục vụ bệnh án điện tử.

Đối với các lĩnh vực xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và giải phẫu bệnh, định hướng là chuẩn hóa theo các bộ tiêu chuẩn quốc tế. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm tính thống nhất, khả năng liên thông dữ liệu giữa các cơ sở y tế, đồng thời tạo điều kiện để kết nối với các hệ thống công nghệ tiên tiến trong tương lai.

Một bước tiến quan trọng được ngành y tế xác định là áp dụng bộ thuật ngữ lâm sàng SNOMED CT, dự kiến triển khai từ năm 2027. Đây là bộ thuật ngữ y khoa toàn diện nhất hiện nay, bao phủ từ cấu trúc cơ thể, chẩn đoán lâm sàng, rối loạn cho đến các thủ thuật và can thiệp y tế. Việc sử dụng chung một “ngôn ngữ chuyên môn” sẽ giúp xây dựng hồ sơ bệnh án điện tử theo chuẩn thống nhất trên toàn quốc.

Song song với chuẩn hóa dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân được xem là trụ cột thứ hai quyết định sự thành công của y tế từ xa. Dữ liệu y tế là loại dữ liệu nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền riêng tư và an toàn của người bệnh. Khi hoạt động khám chữa bệnh từ xa gia tăng, lượng dữ liệu được tạo ra, truyền tải và xử lý trên môi trường mạng cũng tăng theo, kéo theo nguy cơ mất an toàn thông tin.

Theo bà Francesca Nardini, Phó Trưởng Đại diện Thường trú Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam, để giảm thiểu rủi ro, cần triển khai đồng bộ các giải pháp về pháp lý, kỹ thuật và quy trình. Về pháp lý, các cơ sở y tế phải tuân thủ nghiêm các quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh và các văn bản liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Về kỹ thuật, yêu cầu đặt ra là mã hóa dữ liệu trong cả quá trình lưu trữ và truyền tải. Các giải pháp như mã hóa đầu cuối đối với hình ảnh, video, hồ sơ bệnh án; sử dụng mạng riêng ảo (VPN); xác thực bệnh nhân bằng căn cước công dân gắn chip kết hợp mã OTP hoặc sinh trắc học được xem là những biện pháp cần thiết.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, đại diện Tổ chức Chăm sóc Sức khỏe Quốc tế Hàn Quốc (KOFIH) tại Việt Nam cho biết, y tế từ xa chỉ có thể phát triển bền vững khi hệ thống y tế sẵn sàng về hạ tầng công nghệ, nhân lực và quản trị dữ liệu. Việc chuẩn hóa và bảo mật dữ liệu là điều kiện để xây dựng niềm tin của người dân đối với dịch vụ y tế số.

Các chuyên gia từ Bệnh viện Kangbuk Samsung (Hàn Quốc) cũng nhấn mạnh, các cơ sở y tế cần sớm nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, đồng thời chuẩn hóa hệ thống bệnh án điện tử theo cấu trúc và thuật ngữ mới. Đây là bước đi cần thiết để y tế từ xa không chỉ dừng ở mức hỗ trợ mà trở thành một phần bền vững của hệ thống chăm sóc sức khỏe.

Trong tương lai, khi dữ liệu y tế được quản trị theo chuẩn quốc tế, bảo vệ nghiêm ngặt và sử dụng đúng mục đích, y tế từ xa sẽ phát huy tối đa vai trò. Mô hình này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu, giảm tải cho bệnh viện tuyến trên mà còn giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế an toàn, thuận tiện ngay tại cộng đồng.