Tương lai vaccine mRNA sau khi Mỹ cắt viện trợ

Ngày 5/8, Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F. Kennedy Jr. thông báo chấm dứt 22 hợp đồng tài trợ trị giá 500 triệu USD cho các công ty như Pfizer và Moderna nhằm phát triển vaccine mRNA phòng cúm mùa, Covid-19 và H5N1. Ông cho rằng vaccine mRNA không đủ khả năng chống lại virus đường hô hấp, dễ bị vô hiệu hóa bởi một đột biến duy nhất và tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn lợi ích. Chính phủ Mỹ sẽ chuyển hướng đầu tư sang các nền tảng truyền thống như vaccine virus bất hoạt hoặc toàn phần để đảm bảo an toàn và bao trùm hơn.

Minh họa vaccine ung thư. Ảnh: Istock

Quyết định này đã làm gián đoạn nhiều dự án vaccine mRNA đang triển khai, bao gồm các ứng viên phòng cúm, RSV, norovirus và ung thư. Moderna đang phát triển vaccine mRNA-1083 kết hợp cúm-COVID, đã đạt kết quả tích cực ở giai đoạn III và dự kiến được FDA đánh giá vào năm 2026. Dự án vaccine ung thư cá nhân hóa mRNA-4157/V940 hợp tác với Merck cũng đang mở rộng thử nghiệm. Pfizer theo đuổi các dự án tương tự, trong đó có BNT122 cho ung thư đại trực tràng và phổi, cùng nhiều ứng viên phòng bệnh zona, cúm, RSV và các virus mới nổi như Zika, HIV, Epstein-Barr.
Giới khoa học và y tế công cộng có phản ứng trái chiều. Một số chuyên gia lo ngại việc dừng tài trợ sẽ làm suy yếu khả năng ứng phó đại dịch trong tương lai, bởi mRNA là công nghệ duy nhất có thể rút ngắn thời gian sản xuất vaccine xuống còn vài tuần. Ngược lại, một số ý kiến cho rằng cần đánh giá lại mức độ phù hợp của công nghệ này với bệnh hô hấp, đồng thời ưu tiên các nền tảng đã có lịch sử sử dụng lâu dài.
Tác động của quyết định này lan rộng đến y tế toàn cầu. Việc Mỹ rút lui khỏi mRNA có thể khiến các công ty dược điều chỉnh chiến lược đầu tư, ảnh hưởng đến tiến trình nghiên cứu và triển khai công nghệ vaccine tiên tiến. Trong khi đó, nhiều quốc gia như Anh vẫn tiếp tục đầu tư mạnh vào mRNA, với kỳ vọng phát triển vaccine chịu nhiệt, dễ triển khai ở các nước thu nhập thấp