Sàng lọc, phát hiện sớm có thể loại trừ bệnh ung thư khiến hàng ngàn phụ nữ Việt tử vong

GS.TS Nguyễn Vũ Quốc Huy - Phó Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Y-Dược (Đại học Huế) nhấn mạnh như vậy tại Tọa đàm đa bên với chủ đề "Giảm thiểu các rào cản kỹ thuật và tâm lý để mở rộng phạm vi sàng lọc ung thư cổ tử cung cho phụ nữ Việt Nam" diễn ra chiều 26/8 tại Hà Nội.

Hơn 2.500 phụ nữ Việt tử vong vì ung thư cổ tử cung mỗi năm

Tại Việt Nam, ung thư là một vấn đề về sức khỏe với nhiều thách thức lớn, trong đó ung thư cổ tử cung ghi nhận gần 5.000 ca mắc mới, và hơn 2.500 ca tử vong mỗi năm.

Những số liệu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức và đẩy mạnh các chương trình sàng lọc, phòng ngừa, cũng như điều trị ung thư cổ tử cung tại Việt Nam, trong khi đây là bệnh hoàn toàn có thể phòng tránh và phát hiện sớm.

Toạ đàm đã quy tụ các lãnh đạo và chuyên gia từ nhiều lĩnh vực nhằm thúc đẩy nỗ lực loại trừ ung thư cổ tử cung tại Việt Nam.

GS.TS Nguyễn Vũ Quốc Huy - Phó Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Y-Dược (Đại học Huế) chia sẻ tại tọa đàm.

GS.TS Nguyễn Vũ Quốc Huy nhấn mạnh vai trò của xét nghiệm HPV DNA (phương pháp sàng lọc được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị) trong việc hỗ trợ hệ thống sàng lọc của Việt Nam và dẫn chứng các kết quả nổi bật từ mô hình thí điểm tại Hải Phòng.

Mô hình thí điểm tại Hải Phòng cho thấy xét nghiệm HPV DNA có thể được tích hợp hiệu quả vào hệ thống y tế cơ sở, từ đó giúp phát hiện sớm, giảm tải cho tuyến đầu và nâng cao hệ thống chuyển tuyến. Nếu được nhân rộng toàn quốc, mô hình này sẽ giúp mở rộng khả năng tiếp cận cho phụ nữ và củng cố năng lực của hệ thống y tế trong nỗ lực loại trừ ung thư cổ tử cung.

Mô hình này đã được thí điểm thành công tại Hải Phòng và cho thấy tiềm năng mở rộng toàn quốc để vượt qua các rào cản sàng lọc hiện tại.

Đâu là lý do khiến sàng lọc ung thư cổ tử cung sớm vẫn còn rào cản?

Trong khuôn khổ nỗ lực toàn cầu, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa ra mục tiêu 90–70–90 nhằm thúc đẩy tiêm chủng, sàng lọc và điều trị, tiến tới loại trừ ung thư cổ tử cung vào năm 2030.

Việt Nam đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng: Vaccine HPV đã được tích hợp vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia và các dịch vụ điều trị cũng ngày càng được mở rộng. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất vẫn là ở khâu sàng lọc và phát hiện sớm.

Tính đến năm 2021, chỉ 28% phụ nữ Việt Nam trong độ tuổi 30–49 đã được tiếp cận sàng lọc. Các rào cản như kỳ thị, hạn chế trong khả năng tiếp cận dịch vụ và khó khăn về hậu cần tiếp tục ảnh hưởng đến tỷ lệ tham gia sàng lọc, đặc biệt tại các khu vực nông thôn, vùng sâu và vùng xa.

Từ góc nhìn quốc tế, TS. Heather White – Giám đốc Điều hành tổ chức TogetHER for Health đã chia sẻ những nội dung chính từ báo cáo "Thúc đẩy quá trình loại trừ ung thư cổ tử cung tại Việt Nam: Bài học kinh nghiệm và định hướng từ khu vực châu Á – Thái Bình Dương" đồng xây dựng cùng các chuyên gia y tế Việt Nam và các đối tác ngành y tế khác, trong đó nhấn mạnh: Loại trừ ung thư cổ tử cung không chỉ cần các công cụ và định hướng lâm sàng mà cần cả chính sách dài hạn, hợp tác đa ngành và đầu tư phù hợp với bối cảnh quốc gia.

Cũng tại tọa đàm, ông Chris Humphrey – Giám đốc Điều hành Hội đồng Kinh doanh EU–ASEAN đã nhấn mạnh giá trị kinh tế của việc đầu tư vào loại trừ ung thư cổ tử cung: Y tế và phát triển kinh tế luôn song hành. Khi đầu tư vào phòng ngừa, đặc biệt ở những lĩnh vực có tác động lớn như sàng lọc ung thư cổ tử cung, lợi ích không chỉ thể hiện qua việc giảm chi phí điều trị mà còn ở lực lượng lao động khỏe mạnh và hiệu quả hơn.

Ông cũng cho rằng việc huy động sự tham gia của nhiều bên là điều kiện thiết yếu để mở rộng phạm vi của những nỗ lực này và đưa mục tiêu loại trừ ung thư cổ tử cung thành một ưu tiên phát triển quốc gia.

Sự kiện này đánh dấu một bước tiến ý nghĩa đóng góp cho tiến trình xây dựng Kế hoạch Hành động Quốc gia về Phòng chống ung thư cổ tử cung.

Những mô hình và khuyến nghị mới đã được chia sẻ không chỉ góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận, tăng cường bình đẳng y tế mà còn đóng vai trò then chốt trong việc trao quyền cho phụ nữ, từ đó thúc đẩy mục tiêu quốc gia về loại trừ ung thư cổ tử cung tại Việt Nam trong thập kỷ tới.