Phục hồi chức năng ngay tại cộng đồng, để người khuyết tật không bị bỏ lại phía sau

Hà Nội lựa chọn 5 xã, phường gồm Xuân Mai, Khương Đình, Tây Mỗ, Phúc Thịnh và Ba Vì triển khai thí điểm mô hình phát hiện sớm, can thiệp sớm, quản lý và phục hồi chức năng dựa vào gia đình và cộng đồng. Từ kết quả triển khai tại các địa phương, thành phố sẽ đánh giá, hoàn thiện quy trình và từng bước nhân rộng mô hình, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, bảo đảm an sinh xã hội và tạo điều kiện để người khuyết tật, người yếu thế được sống hòa nhập cộng đồng.

Mô hình không chỉ góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người khuyết tật, người yếu thế mà còn hiện thực hóa mục tiêu chăm sóc sức khỏe ngay tại tuyến y tế cơ sở, giúp người dân được tiếp cận các dịch vụ y tế kịp thời, thuận tiện và liên tục.

Lãnh đạo UBND thành phố, Sở Y tế Hà Nội và chính quyền địa phương tham quan mô hình tại Điểm Y tế Thủy Xuân Tiên (xã Xuân Mai), chính thức đi vào hoạt động từ ngày 8/7.

Nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Thành ủy, UBND thành phố Hà Nội về phát triển hệ thống phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng, UBND xã Xuân Mai đã ban hành Quyết định phê duyệt Đề án triển khai mô hình giai đoạn 2026 - 2030. Theo Chủ tịch UBND xã Xuân Mai Nguyễn Anh Đức, đề án được xây dựng từ chính nhu cầu thực tiễn của địa phương, lấy người khuyết tật, người yếu thế làm trung tâm, đồng thời phát huy tối đa cơ sở vật chất, nhân lực hiện có của Trạm Y tế và hệ thống chính trị ở cơ sở, không làm phát sinh thêm tổ chức bộ máy.

Theo kế hoạch, trong giai đoạn thí điểm từ nay đến hết năm 2026, xã phấn đấu 100% thôn được phổ biến kế hoạch triển khai; 100% đối tượng đủ điều kiện được lập hồ sơ quản lý cá thể. Để bảo đảm nguồn lực thực hiện, UBND xã dự kiến bố trí khoảng 500 triệu đồng từ ngân sách địa phương phục vụ công tác điều tra, mua sắm trang thiết bị thiết yếu, nâng cấp cơ sở vật chất; đồng thời kết hợp nguồn chi trả từ Bảo hiểm y tế và huy động các nguồn lực xã hội hóa để triển khai mô hình hiệu quả, bền vững.

Hiện nay, xã Xuân Mai có gần 72.000 dân, qua rà soát địa phương có hơn 1.700 người khuyết tật và người yếu thế, chiếm khoảng 2,6% dân số. Trong số này có nhiều người sau tai biến mạch máu não, người mắc bệnh mạn tính, người cao tuổi suy giảm chức năng và trẻ em có nguy cơ chậm phát triển cần được phát hiện, can thiệp sớm. Tuy nhiên, phần lớn các đối tượng mới chỉ được tiếp cận các dịch vụ khám, chữa bệnh thông thường, trong khi nhu cầu phục hồi chức năng chuyên sâu và theo dõi lâu dài vẫn còn rất lớn.

Từ thực tiễn đó, xã Xuân Mai lựa chọn Điểm Y tế Thủy Xuân Tiên để triển khai thí điểm mô hình phục hồi chức năng dựa vào gia đình và cộng đồng. Khác với cách tiếp cận trước đây khi người bệnh phải chủ động đến các cơ sở y tế, mô hình mới đưa dịch vụ phục hồi chức năng đến gần người dân hơn, Trạm Y tế xã giữ vai trò đầu mối trong việc rà soát, phát hiện sớm, khám sàng lọc, đánh giá chức năng, lập hồ sơ quản lý và xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp cho từng trường hợp.

Để bảo đảm chất lượng chuyên môn, Trạm Y tế xã Xuân Mai đã ký kết chương trình phối hợp với Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội, Bệnh viện đa khoa Chương Mỹ, Trung tâm Phục hồi chức năng Việt - Hàn cùng nhiều đơn vị chuyên môn khác nhằm tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, hội chẩn, chuyển tuyến và phát triển mạng lưới phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng.

Mô hình này giúp người cao tuổi, người khuyết tật được chăm sóc sức khỏe ngay gần nhà, giảm đáng kể thời gian và chi phí đi lại.

Mỗi người tham gia mô hình đều được lập hồ sơ quản lý riêng, đánh giá định kỳ sau 3 tháng, 6 tháng và 12 tháng; đồng thời được hướng dẫn tập luyện tại Trạm Y tế hoặc ngay tại gia đình. Đối với những trường hợp vượt quá khả năng chuyên môn, Trạm Y tế sẽ phối hợp hội chẩn, chuyển tuyến điều trị và tiếp tục quản lý, theo dõi khi người bệnh trở về địa phương, bảo đảm quá trình phục hồi diễn ra liên tục.

Chia sẻ về hiệu quả bước đầu của mô hình, bà Nguyễn Thị Nga, thôn Tân Mai, xã Xuân Mai cho biết: "Trước đây, mỗi lần cần tập phục hồi chức năng hay khám lại, chúng tôi phải lên bệnh viện, vừa xa vừa vất vả, nhất là người cao tuổi hoặc người đi lại khó khăn. Nay Trạm Y tế triển khai mô hình ngay tại địa phương, người dân được khám, hướng dẫn tập luyện và theo dõi thường xuyên nên rất thuận tiện. Đây là mô hình rất thiết thực, giúp người cao tuổi, người khuyết tật được chăm sóc sức khỏe ngay gần nhà, giảm đáng kể thời gian và chi phí đi lại."

Không dừng lại ở việc tổ chức các hoạt động phục hồi chức năng tại Trạm Y tế, mô hình còn huy động sự tham gia của gia đình, cộng tác viên, tình nguyện viên, các tổ chức đoàn thể và các bệnh viện tuyến trên, tạo nên mạng lưới hỗ trợ từ cơ sở đến chuyên khoa. Người bệnh không chỉ được điều trị mà còn được hướng dẫn duy trì luyện tập tại nhà, tư vấn dinh dưỡng, chăm sóc tâm lý và hỗ trợ hòa nhập cộng đồng.

Bà Nguyễn Thị Thìn, thôn Tân Hội, xã Xuân Mai chia sẻ: "Các cán bộ y tế hướng dẫn rất tận tình, từ cách tập luyện đến chế độ chăm sóc, theo dõi sức khỏe nên chúng tôi rất yên tâm. Người dân có gì chưa hiểu đều được giải thích cặn kẽ, hướng dẫn chu đáo. Tôi mong thời gian tới mô hình tiếp tục được duy trì và nhân rộng tại nhiều xã, phường để ngày càng có nhiều người dân, nhất là người khuyết tật và người cao tuổi, được chăm sóc sức khỏe ngay tại nơi mình sinh sống."

Giám đốc Trạm Y tế xã Xuân Mai Nghiêm Thị Hiền cho biết, thời gian tới, Trạm Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với các thôn rà soát toàn bộ người khuyết tật, người yếu thế và trẻ em có nguy cơ chậm phát triển; đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý thống nhất, từng bước kết nối với hồ sơ sức khỏe điện tử. Các bài tập phục hồi chức năng sẽ được hướng dẫn theo hình thức "cầm tay chỉ việc" cho người chăm sóc để có thể duy trì luyện tập hằng ngày tại nhà, góp phần phòng ngừa biến chứng, nâng cao khả năng tự phục vụ và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Trong giai đoạn đầu, mô hình ưu tiên triển khai đối với người khuyết tật từ 18 tuổi trở lên tại Điểm Y tế Thủy Xuân Tiên, sau đó sẽ từng bước mở rộng sang các nhóm người khuyết tật khác, người cao tuổi suy giảm chức năng và trẻ em có nguy cơ chậm phát triển. Mục tiêu đặt ra là 100% đối tượng đủ điều kiện được lập hồ sơ quản lý, được tư vấn và hướng dẫn phục hồi chức năng; ít nhất 50% người tham gia cải thiện hoặc duy trì khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hàng ngày và trên 90% người dân hài lòng với chất lượng dịch vụ.

Việc triển khai mô hình không chỉ góp phần hoàn thiện mạng lưới phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng theo định hướng của thành phố Hà Nội mà còn khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của y tế cơ sở trong phát hiện sớm, can thiệp sớm và quản lý sức khỏe lâu dài. Khi các dịch vụ y tế được đưa đến gần người dân hơn, đặc biệt là người khuyết tật và các nhóm yếu thế, cơ hội phục hồi, hòa nhập cộng đồng và nâng cao chất lượng cuộc sống cũng sẽ được mở rộng, đúng với mục tiêu "không để ai bị bỏ lại phía sau".

Theo Sở Y tế Hà Nội